tatraivāsti mahāpuṇyo hradatīre vyavasthitaḥ
sūta uvāca
tatraivāsti mahāpuṇyo hradatīre vyavasthitaḥ ||
kalaśeśvara ityākhyaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ
||1||तत्रैवास्ति महापुण्यो ह्रदतीरे व्यवस्थितः ॥
कलशेश्वर इत्याख्यः सर्वपापप्रणाशनः
dṛṣṭvā pramucyate pāpānmanuṣyaḥ kalaśeśvaram
||2||दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापान्मनुष्यः कलशेश्वरम्
purāsītkalaśonāma yaduvaṃśasamudbhavaḥ ||
yajvā dānapatirdakṣaḥ sarvalokahite rataḥ
||3||पुरासीत्कलशोनाम यदुवंशसमुद्भवः ॥
यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वलोकहिते रतः
kasyacittvatha kālasya durvāsā muni sattamaḥ ||
cāturmāsyavrataṃ kṛtvā tadgṛhaṃ samupasthitaḥ
||4||कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनि सत्तमः ॥
चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तद्गृहं समुपस्थितः
athotthāya nṛpastūrṇaṃ sammukhaḥ prayayau mudā ||
svāgataṃ svāgataṃ testu bruvāṇa iti sādaram
||5||अथोत्थाय नृपस्तूर्णं सम्मुखः प्रययौ मुदा ॥
स्वागतं स्वागतं तेस्तु ब्रुवाण इति सादरम्
tataḥ praṇamya taṃ bhaktyā prakṣālya caraṇau svayam ||
dattvārghamiti hovāca harṣabāṣpākulekṣaṇaḥ
||6||ततः प्रणम्य तं भक्त्या प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् ॥
दत्त्वार्घमिति होवाच हर्षबाष्पाकुलेक्षणः
idaṃ rājyamamī putrā imā nārya idaṃ dhanam ||
brūhi sarvaṃ mune tvaṃ ca tava kāryaṃ dadāmyaham
||7||इदं राज्यममी पुत्रा इमा नार्य इदं धनम् ॥
ब्रूहि सर्वं मुने त्वं च तव कार्यं ददाम्यहम्
durvāsā uvāca
yuktametanmahārāja vaktuṃ te kāryamīdṛśam ||
gṛhāgatāya viprāya vratine'smadvidhāya ca
||8||युक्तमेतन्महाराज वक्तुं ते कार्यमीदृशम् ॥
गृहागताय विप्राय व्रतिनेऽस्मद्विधाय च
na me kiñciddhanaiḥ kāryaṃ na rājyena nṛpottama ||
cāturmāsyavrato'to'haṃ pāraṇaṃ kartṛmutsahe
||9||न मे किञ्चिद्धनैः कार्यं न राज्येन नृपोत्तम ॥
चातुर्मास्यव्रतोऽतोऽहं पारणं कर्तृमुत्सहे
tasmādyatkiñcidannaṃ te siddhamasti gṛhe nṛpa ||
taddehi bhojanārthaṃ me bubhukṣātīva vardhate
||10||तस्माद्यत्किञ्चिदन्नं ते सिद्धमस्ति गृहे नृप ॥
तद्देहि भोजनार्थं मे बुभुक्षातीव वर्धते
sūta uvāca
tataḥ sa pṛthivīpālo yathāsiddhaṃ susaṃskṛm ||
annaṃ bhojyakṛte tasmai pradadau svayameva hi
||11||ततः स पृथिवीपालो यथासिद्धं सुसंस्कृम् ॥
अन्नं भोज्यकृते तस्मै प्रददौ स्वयमेव हि
vyañjanāni vicitrāṇi pakvānnāni bahūni ca ||
peyaṃ coṣyaṃ ca khādyaṃ ca lehyamannamanekadhā ||
tathā māṃsaṃ vicitraṃ ca lavaṇādyaiḥ susaṃskṛtam
||12||व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च ॥
पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा ॥
तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्
athāsau bubhuje vipraḥ kṣutkṣāmastvarayānvitaḥ ||
avindanna rasāsvādaṃ bṛhadgrāsairmudānvitaḥ
||13||अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः ॥
अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः
atha tṛptena māṃsasya jñātastena raso dvijāḥ ||
tataḥ kopaparītātmā taṃ śaśāpa munīśvaraḥ
||14||अथ तृप्तेन मांसस्य ज्ञातस्तेन रसो द्विजाः ॥
ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप मुनीश्वरः
yasmānmāṃsaṃ tvayā dattvā vratabhaṃgaḥ kṛto mama ||
tasmāttvamāmiṣāhāro raudro vyāghro bhaviṣyasi
||15||यस्मान्मांसं त्वया दत्त्वा व्रतभंगः कृतो मम ॥
तस्मात्त्वमामिषाहारो रौद्रो व्याघ्रो भविष्यसि
tataḥ sa bhūpatirbhītaḥ praṇamya ca munīśvaram ||
provāca dīnavadano vepamānaḥ suduḥkhitaḥ
||16||ततः स भूपतिर्भीतः प्रणम्य च मुनीश्वरम् ॥
प्रोवाच दीनवदनो वेपमानः सुदुःखितः
tava kṣutkṣāmakaṇṭhasya mayā bhaktiḥ kṛtā mune ||
yathāsiddhena bhojyena tatkasmācchaptumudyataḥ
||17||तव क्षुत्क्षामकण्ठस्य मया भक्तिः कृता मुने ॥
यथासिद्धेन भोज्येन तत्कस्माच्छप्तुमुद्यतः
tasmātkuru prasādaṃ me bhaktasya vinatasya ca ||
śāpasyānugraheṇaiva śīghraṃ brāhmaṇasattama
||18||तस्मात्कुरु प्रसादं मे भक्तस्य विनतस्य च ॥
शापस्यानुग्रहेणैव शीघ्रं ब्राह्मणसत्तम
durvāsā uvāca
muktvā śrāddhaṃ tathā yajñaṃ na māṃsaṃ bhakṣayeddvijaḥ ||
viśeṣeṇa vratasyāṃte cāturmāsyodbhavasya ca
||19||मुक्त्वा श्राद्धं तथा यज्ञं न मांसं भक्षयेद्द्विजः ॥
विशेषेण व्रतस्यांते चातुर्मास्योद्भवस्य च
upavāsaparo bhūtvā māṃsamaśnāti yo dvijaḥ ||
vṛthāmāṃsādvṛthā tasya tadvrataṃ jāyate dhruvam
||20||उपवासपरो भूत्वा मांसमश्नाति यो द्विजः ॥
वृथामांसाद्वृथा तस्य तद्व्रतं जायते ध्रुवम्
tasmādvrataṃ praṇaṣṭaṃ me cāturmāsyasamudbhavam ||
tena śapto'si rājeṃdra mayā kopena sāṃpratam
||21||तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् ॥
तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्
rājovāca
tathāpi kuru me vipra śāpasyāṃtaṃ yathepsitam ||
bhaktiyuktasya dīnasya nirdoṣasya viśeṣataḥ
||22||तथापि कुरु मे विप्र शापस्यांतं यथेप्सितम् ॥
भक्तियुक्तस्य दीनस्य निर्दोषस्य विशेषतः
durvāsā uvāca
yadā te naṃdinī dhenurliṃgaṃ bāṇārcitaṃ purā ||
darśayiṣyati te muktistadā tūrṇaṃ bhaviṣyati
||23||यदा ते नंदिनी धेनुर्लिंगं बाणार्चितं पुरा ॥
दर्शयिष्यति ते मुक्तिस्तदा तूर्णं भविष्यति
evamuktvā sa viprendro jagāma nijamāśramam ||
babhūva so'pi bhūpālo vyāghro raudratamākṛtiḥ
||24||एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो जगाम निजमाश्रमम् ॥
बभूव सोऽपि भूपालो व्याघ्रो रौद्रतमाकृतिः
naṣṭasmṛtistatastūrṇaṃ dṛṣṭvā jaṃtūnpuraḥsthitān ||
jaghānoccāṭitonyaiśca praviveśa mahāvanam
||25||नष्टस्मृतिस्ततस्तूर्णं दृष्ट्वा जंतून्पुरःस्थितान् ॥
जघानोच्चाटितोन्यैश्च प्रविवेश महावनम्
atha te maṃtriṇastasya śāpasyātaṃ mahīpateḥ ||
vāṃchatastasya tadrājyaṃ cakrureva surakṣitam
||26||अथ ते मंत्रिणस्तस्य शापस्यातं महीपतेः ॥
वांछतस्तस्य तद्राज्यं चक्रुरेव सुरक्षितम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye kalaśeśvarākhyāne kalaśanṛpaterdurvāsasaḥ śāpena vyāghratvaprāptivarṇanaṃnāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ || 49 ||