rāmanāmamahimavarṇanam
gālava uvāca
ekadā bhagavānrudraḥ kailāsaśikhare sthitaḥ ||
dadhāra paramāṃ lakṣmīmumayā sahitaḥ kila
||1||एकदा भगवान्रुद्रः कैलासशिखरे स्थितः ॥
दधार परमां लक्ष्मीमुमया सहितः किल
gaṇānāṃ koṭayastisrastaṃ yadā paryavārayan ||
vīrabāhurvīrabhadro vīrasenaśca bhṛṅgirāṭ
||2||गणानां कोटयस्तिस्रस्तं यदा पर्यवारयन् ॥
वीरबाहुर्वीरभद्रो वीरसेनश्च भृङ्गिराट्
rucistuṭistathā nandī puṣpadantastathotkaṭaḥ ||
vikaṭaḥ kaṇṭakaścaiva haraḥ keśo vighaṃṭakaḥ
||3||रुचिस्तुटिस्तथा नन्दी पुष्पदन्तस्तथोत्कटः ॥
विकटः कण्टकश्चैव हरः केशो विघंटकः
mālādharaḥ pāśadharaḥ śṛṅgī ca naranastathā ||
puṇyotkaṭaḥ śālibhadro mahābhadro vibhadrakaḥ
||4||मालाधरः पाशधरः शृङ्गी च नरनस्तथा ॥
पुण्योत्कटः शालिभद्रो महाभद्रो विभद्रकः
kaṇapaḥ kālapaḥ kālo dhanapo raktalocanaḥ ||
vikaṭāsyo bhadrakaśca dīrghajihvo virocanaḥ
||5||कणपः कालपः कालो धनपो रक्तलोचनः ॥
विकटास्यो भद्रकश्च दीर्घजिह्वो विरोचनः
pārado ghanado dhvāṃkṣī haṃsakrī narakastathā ||
paṃcaśīrṣastriśīrṣaśca kroḍadaṃṣṭro mahādbhuta
||6||पारदो घनदो ध्वांक्षी हंसक्री नरकस्तथा ॥
पंचशीर्षस्त्रिशीर्षश्च क्रोडदंष्ट्रो महाद्भुत
siṃhavaktro vṛṣahanuḥ pracaṇḍastuṃḍireva ca ||
ete cānye ca bahavastadā bhavasamīpagāḥ
||7||सिंहवक्त्रो वृषहनुः प्रचण्डस्तुंडिरेव च ॥
एते चान्ये च बहवस्तदा भवसमीपगाः
mahādeva jayetyuccairbhadrakālīsamanvitāḥ ||
bhūtapretapiśācānāṃ samūhā yasya vallabhāḥ
||8||महादेव जयेत्युच्चैर्भद्रकालीसमन्विताः ॥
भूतप्रेतपिशाचानां समूहा यस्य वल्लभाः
astuvaṃstaṃ samīpasthā vasante samupāgate ||
vanarājirvibhāti sma navakorakaśobhitā
||9||अस्तुवंस्तं समीपस्था वसन्ते समुपागते ॥
वनराजिर्विभाति स्म नवकोरकशोभिता
dakṣiṇānilasaṃsparśaḥ kavīnāṃ sukhakṛdbabhau ||
viyogihṛdayākarṣī kiṃśukaḥ puṣpaśobhitaḥ
||10||दक्षिणानिलसंस्पर्शः कवीनां सुखकृद्बभौ ॥
वियोगिहृदयाकर्षी किंशुकः पुष्पशोभितः
dvandvādivikriyābhāvaṃ cikrīḍuśca samaṃtataḥ ||
tasminvigāḍhe samaye manasyunmādake tathā
||11||द्वन्द्वादिविक्रियाभावं चिक्रीडुश्च समंततः ॥
तस्मिन्विगाढे समये मनस्युन्मादके तथा
naṃdī daṃḍadharaḥ saṃjñāṃ dṛṣṭvā cakre haro paraḥ ||
alaṃ cāpaladoṣeṇa tapaḥ kurvaṃtu bho gaṇāḥ
||12||नंदी दंडधरः संज्ञां दृष्ट्वा चक्रे हरो परः ॥
अलं चापलदोषेण तपः कुर्वंतु भो गणाः
tadā sarve vanamapi bhūkāṃḍajamabhūtpunaḥ ||
gaṇāste tapa ātasthurdṛṣṭvā kāntiṃvasantajām
||13||तदा सर्वे वनमपि भूकांडजमभूत्पुनः ॥
गणास्ते तप आतस्थुर्दृष्ट्वा कान्तिंवसन्तजाम्
tataḥ sā viśvajananī pārvatī prāha śaṃkaram ||
iyaṃ te karagā nityamakṣamālā maheśvara
||14||ततः सा विश्वजननी पार्वती प्राह शंकरम् ॥
इयं ते करगा नित्यमक्षमाला महेश्वर
tvayā kiṃ japyate deva saṃdehayati me manaḥ ||
tvamekaḥ sarva bhūtānāmādikṛtsakaleśvaraḥ
||15||त्वया किं जप्यते देव संदेहयति मे मनः ॥
त्वमेकः सर्व भूतानामादिकृत्सकलेश्वरः
na mātā na pitā baṃdhustava jātirna kaścana ||
ahaṃ tava paraṃ kiṃcidvedmi nāstīti kiṃcana
||16||न माता न पिता बंधुस्तव जातिर्न कश्चन ॥
अहं तव परं किंचिद्वेद्मि नास्तीति किंचन
śrameṇa tvaṃ samāyukto śvāsocchvāsaparāyaṇaḥ ||
japannapi mahābhaktyā dṛśyase tvaṃ mayā sadā
||17||श्रमेण त्वं समायुक्तो श्वासोच्छ्वासपरायणः ॥
जपन्नपि महाभक्त्या दृश्यसे त्वं मया सदा
tvattaḥparataraṃ kicidyattvaṃ dhyāyasi cetasā ||
tanme kathaya deveśa yadyahaṃ dayitā tava
||18||त्वत्तःपरतरं किचिद्यत्त्वं ध्यायसि चेतसा ॥
तन्मे कथय देवेश यद्यहं दयिता तव
iti spṛṣṭastadā śaṃbhuruvāca harisevakaḥ ||
harernāmasahasrāṇāṃ sāraṃ dhyāyāmi nityaśaḥ
||19||इति स्पृष्टस्तदा शंभुरुवाच हरिसेवकः ॥
हरेर्नामसहस्राणां सारं ध्यायामि नित्यशः
japāmi rāmanāmāṃkamavātaraṃ(?) sasaptamam ||
caturviśatisaṃkhyākānprādurbhāvānharerguṇān
||20||जपामि रामनामांकमवातरं(?) ससप्तमम् ॥
चतुर्विशतिसंख्याकान्प्रादुर्भावान्हरेर्गुणान्
eteṣāmapi yatsāraṃ praṇavākhyaṃ mahatphalam ||
dvādaśākṣarasaṃyuktaṃ brahmarūpaṃ sanā tanam
||21||एतेषामपि यत्सारं प्रणवाख्यं महत्फलम् ॥
द्वादशाक्षरसंयुक्तं ब्रह्मरूपं सना तनम्
akṣaratrayasaṃbaddhaṃ grāmatrayasamanvitam ||
sabiṃduṃ praṇavaṃ śaśvajjapāmi japamālayā
||22||अक्षरत्रयसंबद्धं ग्रामत्रयसमन्वितम् ॥
सबिंदुं प्रणवं शश्वज्जपामि जपमालया
vedasāramidaṃ nityaṃ dvyakṣaraṃ satatodyatam ||
nirmalaṃ hyamṛtaṃ śāṃtaṃ sadūpamamṛtopamam
||23||वेदसारमिदं नित्यं द्व्यक्षरं सततोद्यतम् ॥
निर्मलं ह्यमृतं शांतं सदूपममृतोपमम्
kalātītaṃ nirvaśagaṃ nirvyāpāraṃ mahatparam ||
viśvādhāraṃ jaganmadhyaṃ koṭibrahmāṃḍabījakam
||24||कलातीतं निर्वशगं निर्व्यापारं महत्परम् ॥
विश्वाधारं जगन्मध्यं कोटिब्रह्मांडबीजकम्
jaḍaṃ śuddhakriyaṃ vāpi niraṃjanaṃ niyāmakam ||
yajjñātvā mucyate kṣipraṃ ghorasaṃsārabaṃdhanāt
||25||जडं शुद्धक्रियं वापि निरंजनं नियामकम् ॥
यज्ज्ञात्वा मुच्यते क्षिप्रं घोरसंसारबंधनात्
oṃkārasahitaṃ yacca dvādaśākṣarabījakam ||
japataḥ pāpakoṭīnāṃ dāvāgnitvaṃ prajāyate
||26||ओंकारसहितं यच्च द्वादशाक्षरबीजकम् ॥
जपतः पापकोटीनां दावाग्नित्वं प्रजायते
etadeva paraṃ guhyametadeva paraṃ mahaḥ ||
etaddhi durlabhaṃ loke lokatrayavibhūṣaṇam
||27||एतदेव परं गुह्यमेतदेव परं महः ॥
एतद्धि दुर्लभं लोके लोकत्रयविभूषणम्
prāpyate janmakoṭībhiḥ śubhāśubhavināśakam ||
etadeva paraṃ jñānaṃ dvādaśākṣaracintanam
||28||प्राप्यते जन्मकोटीभिः शुभाशुभविनाशकम् ॥
एतदेव परं ज्ञानं द्वादशाक्षरचिन्तनम्
cāturmāsye viśeṣeṇa brahmadaṃ ciṃtitapradam ||
etadakṣarajaṃ stotraṃ yaḥ samāśrayate sadā
||29||चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मदं चिंतितप्रदम् ॥
एतदक्षरजं स्तोत्रं यः समाश्रयते सदा
manasā karmaṇā vācā tasya nāsti punarbhavaḥ ||
dvādaśākṣarasaṃyuktaṃ cakradvādaśabhūṣitam
||30||मनसा कर्मणा वाचा तस्य नास्ति पुनर्भवः ॥
द्वादशाक्षरसंयुक्तं चक्रद्वादशभूषितम्
māsadvādaśanāmāni viṣṇoryo bhaktitatparaḥ ||
śālagrāmeṣu tānyuktvā nyasedaghaharāṇi ca
||31||मासद्वादशनामानि विष्णोर्यो भक्तितत्परः ॥
शालग्रामेषु तान्युक्त्वा न्यसेदघहराणि च
divasedivase tasya dvādaśāhaphalaṃ labhet ||
dvādaśākṣara māhātmyaṃ varṇituṃ naiva śakyate
||32||दिवसेदिवसे तस्य द्वादशाहफलं लभेत् ॥
द्वादशाक्षर माहात्म्यं वर्णितुं नैव शक्यते
jihvāsahasrairapi ca brahmaṇāpi na vāryate ||
mahāmantro hyayaṃ loke japyo dhyātaḥ stutastathā
||33||जिह्वासहस्रैरपि च ब्रह्मणापि न वार्यते ॥
महामन्त्रो ह्ययं लोके जप्यो ध्यातः स्तुतस्तथा
pāpahā sarvamāseṣu cāturmāsye viśeṣataḥ ||
idaṃ rahasyaṃ vedānāṃ purāṇānāmanekaśaḥ
||34||पापहा सर्वमासेषु चातुर्मास्ये विशेषतः ॥
इदं रहस्यं वेदानां पुराणानामनेकशः
smṛtīnāmapi sarvāsāṃ dvādaśākṣaracintanam ||
ciṃtanādeva martyānāṃ siddhirbhavati hīpsitā
||35||स्मृतीनामपि सर्वासां द्वादशाक्षरचिन्तनम् ॥
चिंतनादेव मर्त्यानां सिद्धिर्भवति हीप्सिता
puṇyadānena yāmyena muktirbhavati śāśvatī ||
varṇaistathāśramaireva praṇavena samanvitaiḥ
||36||पुण्यदानेन याम्येन मुक्तिर्भवति शाश्वती ॥
वर्णैस्तथाश्रमैरेव प्रणवेन समन्वितैः
japairdhyānaiḥ śamaparairmokṣaṃ yāsyeta niścitama ||
śūdrāṇāṃ cāpi nārīṇāṃ praṇavena vivarjitaḥ
||37||जपैर्ध्यानैः शमपरैर्मोक्षं यास्येत निश्चितम ॥
शूद्राणां चापि नारीणां प्रणवेन विवर्जितः
prakṛtīnāṃ ca sarvāsāṃ na mantro dvādaśākṣaraḥ ||
na japo na tapaḥ kāryaṃ kāyakleśādviśuddhitā
||38||प्रकृतीनां च सर्वासां न मन्त्रो द्वादशाक्षरः ॥
न जपो न तपः कार्यं कायक्लेशाद्विशुद्धिता
viprabhaktyā ca dānena viṣṇudhyānena siddhyati ||
tāsāṃ mantro rāmanāma dhyeyaḥ koṭyadhiko bhavet
||39||विप्रभक्त्या च दानेन विष्णुध्यानेन सिद्ध्यति ॥
तासां मन्त्रो रामनाम ध्येयः कोट्यधिको भवेत्
rāmeti dvyakṣarajapaḥ sarvapāpāpanodakaḥ ||
gacchaṃstiṣṭhañchayāno vā manujo rāmakīrtanāt
||40||रामेति द्व्यक्षरजपः सर्वपापापनोदकः ॥
गच्छंस्तिष्ठञ्छयानो वा मनुजो रामकीर्तनात्
iha nirvartato yāti prānte harigaṇo bhavet ||
rāmeti dvyakṣaro mantro maṃtrakoṭiśatādhikaḥ
||41||इह निर्वर्ततो याति प्रान्ते हरिगणो भवेत् ॥
रामेति द्व्यक्षरो मन्त्रो मंत्रकोटिशताधिकः
sarvāsāṃ prakṛtīnāṃ ca kathitaḥ pāpanāśakaḥ ||
cāturmāsye'tha saṃprāpte so'pyanaṃtaphalapradaḥ
||42||सर्वासां प्रकृतीनां च कथितः पापनाशकः ॥
चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते सोऽप्यनंतफलप्रदः
cāturmāsye mahāpuṇye labhyate bhaktitatparaiḥ ||
devavanniṣphalaṃ teṣāṃ yamalokasyasevanam
||43||चातुर्मास्ये महापुण्ये लभ्यते भक्तितत्परैः ॥
देववन्निष्फलं तेषां यमलोकस्यसेवनम्
na rāmādadhikaṃ kiṃcitpaṭhanaṃ jagatītale ||
rāmanāmāśrayā ye vai na teṣāṃ yamayātanā
||44||न रामादधिकं किंचित्पठनं जगतीतले ॥
रामनामाश्रया ये वै न तेषां यमयातना
ye ca doṣā vighnakarā mṛtakā vigrahāśca ye ||
rāma nāmaiva vilayaṃ yāṃti nātra vicāraṇā
||45||ये च दोषा विघ्नकरा मृतका विग्रहाश्च ये ॥
राम नामैव विलयं यांति नात्र विचारणा
ramate sarvabhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca ||
antarātmasvarūpeṇa yacca rāmeti kathyate ||
rāmeti matrarājo'yaṃ bhayavyādhiniṣūdakaḥ ||
raṇe vijayadaścāpi sarvakāryārthasādhakaḥ
||47||रमते सर्वभूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥
अन्तरात्मस्वरूपेण यच्च रामेति कथ्यते ॥
रामेति मत्रराजोऽयं भयव्याधिनिषूदकः ॥
रणे विजयदश्चापि सर्वकार्यार्थसाधकः
sarvatīrthaphalaḥ prokto viprāṇāmapi kāmadaḥ ||
rāmacandreti rāmeti rāmeti samudāhṛtaḥ
||48||सर्वतीर्थफलः प्रोक्तो विप्राणामपि कामदः ॥
रामचन्द्रेति रामेति रामेति समुदाहृतः
dvyakṣaro mantrarājo'yaṃ sarvakāryakaro bhuvi ||
devā api pragāyaṃti rāmanāmaguṇākaram
||49||द्व्यक्षरो मन्त्रराजोऽयं सर्वकार्यकरो भुवि ॥
देवा अपि प्रगायंति रामनामगुणाकरम्
tasmāttvamapi deveśi rāmanāma sadā vada ||
rāmanāma japedyo vai mucyate sarvakilbiṣaiḥ
||50||तस्मात्त्वमपि देवेशि रामनाम सदा वद ॥
रामनाम जपेद्यो वै मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
sahasranāmajaṃ puṇyaṃ rāmanāmnaiva jāyate ||
cāturmāsye viśeṣeṇa tatpuṇyaṃ daśadhottaram
||51||सहस्रनामजं पुण्यं रामनाम्नैव जायते ॥
चातुर्मास्ये विशेषेण तत्पुण्यं दशधोत्तरम्
hīnajātiprajātānāṃ mahadahyati pātakam
||52||हीनजातिप्रजातानां महदह्यति पातकम्
rāmo hyayaṃ viśvamidaṃ samayaṃ svatejasā vyāpya janāṃtarātmanā ||
punāti janmāṃtarapātakāni sthūlāni sūkṣmāṇi kṣaṇācca dagdhvā
||53||रामो ह्ययं विश्वमिदं समयं स्वतेजसा व्याप्य जनांतरात्मना ॥
पुनाति जन्मांतरपातकानि स्थूलानि सूक्ष्माणि क्षणाच्च दग्ध्वा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye rāmanāmamahimavarṇanaṃ nāma ṣaṭpaṃcāśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 256 ||