camatkāranṛpatikuṣṭhanivṛttivṛttāntavarṇanam
sūta uvāca
ānarttādhipatirbhūpaścamatkāra iti smṛtaḥ ||
etasminnaṃtare prāptastatra haṃtuṃ vane mṛgān ||
sa dadarśa mṛgīṃ dūrānniścalāṃgīṃ taroradhaḥ ||
stanaṃ sutāya yacchaṃtīṃ viśvastāmakutobhayām
||2||आनर्त्ताधिपतिर्भूपश्चमत्कार इति स्मृतः ॥
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तस्तत्र हंतुं वने मृगान् ॥
स ददर्श मृगीं दूरान्निश्चलांगीं तरोरधः ॥
स्तनं सुताय यच्छंतीं विश्वस्तामकुतोभयाम्
atha tāṃ pārthivastūrṇaṃ śareṇānataparvaṇā ||
jaghānākarṇakṛṣṭena marmasthāne praharṣitaḥ
||3||अथ तां पार्थिवस्तूर्णं शरेणानतपर्वणा ॥
जघानाकर्णकृष्टेन मर्मस्थाने प्रहर्षितः
sahasā sā hatā tena gārddhrapatreṇa patriṇā ||
diśo vilokayāmāsa samaṃtādvyathayārditā
||4||सहसा सा हता तेन गार्द्ध्रपत्रेण पत्रिणा ॥
दिशो विलोकयामास समंताद्व्यथयार्दिता
atha dṛṣṭvā mahīpālaṃ nātidūre dhanurdharam ||
provācāśrupariklinnavadanā sutavatsalā
||5||अथ दृष्ट्वा महीपालं नातिदूरे धनुर्धरम् ॥
प्रोवाचाश्रुपरिक्लिन्नवदना सुतवत्सला
mṛgyuvāca
ayuktaṃ pṛthivīpāla yattvayaitadanuṣṭhitam ||
hatā'haṃ bālavatsā'dya śareṇānataparvaṇā
||6||अयुक्तं पृथिवीपाल यत्त्वयैतदनुष्ठितम् ॥
हताऽहं बालवत्साऽद्य शरेणानतपर्वणा
nā'haṃ śocāmi bhūpāla maraṇaṃ svaśarīragam ||
yathemaṃ vālakaṃ dīnaṃ kṣīrāsvādanalaṃpaṭam
||7||नाऽहं शोचामि भूपाल मरणं स्वशरीरगम् ॥
यथेमं वालकं दीनं क्षीरास्वादनलंपटम्
yasmāttvayedṛśaṃ karma nirdayaṃ samanuṣṭhitam ||
kuṣṭhavyādhisamāyuktastasmātsadyo bhaviṣyasi
||8||यस्मात्त्वयेदृशं कर्म निर्दयं समनुष्ठितम् ॥
कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्मात्सद्यो भविष्यसि
rājovāca
svadharma eṣa bhūpānāṃ kurvaṃti mṛgasaṃkṣayam ||
tasmātsvadharmasaṃyuktaṃ na māṃ tvaṃ śaptumarhasi
||9||स्वधर्म एष भूपानां कुर्वंति मृगसंक्षयम् ॥
तस्मात्स्वधर्मसंयुक्तं न मां त्वं शप्तुमर्हसि
mṛgyuvāca
satyametanmahīpāla yattvayā parikīrtitam ||
kṣattriyāṇāṃ vadhārthāya mṛgāḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā
||10||सत्यमेतन्महीपाल यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥
क्षत्त्रियाणां वधार्थाय मृगाः सृष्टाः स्वयंभुवा
paraṃ tena vidhisteṣāṃkṛto yastaṃ mahīpate ||
śṛṇuṣvā'vahito bhūtvā vadaṃtyā mama sāṃpratam
||11||परं तेन विधिस्तेषांकृतो यस्तं महीपते ॥
शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा वदंत्या मम सांप्रतम्
suptaṃ maithunasaṃyuktaṃ stanapānakriyodyatam ||
hatvā mṛgaṃ jalāsaktaṃ naraḥ pāpena lipyate
||12||सुप्तं मैथुनसंयुक्तं स्तनपानक्रियोद्यतम् ॥
हत्वा मृगं जलासक्तं नरः पापेन लिप्यते
etasmātkāraṇācchāpastava datto mayā nṛpa ||
na kāmato na mṛtyorvā satyenātmānamālabhe
||13||एतस्मात्कारणाच्छापस्तव दत्तो मया नृप ॥
न कामतो न मृत्योर्वा सत्येनात्मानमालभे
evamuktvā mṛgī prāṇānsā mumoca vyathānvitā ||
kuṣṭhavyādhisamāyuktaḥ so'pi rājā babhūva ha
||14||एवमुक्त्वा मृगी प्राणान्सा मुमोच व्यथान्विता ॥
कुष्ठव्याधिसमायुक्तः सोऽपि राजा बभूव ह
sa dṛṣṭvā kuṣṭhasaṃyuktaṃ pārthivaḥ svaṃ kalevaram ||
tataḥ svānsevakānāha samāhūya suduḥkhitaḥ
||15||स दृष्ट्वा कुष्ठसंयुक्तं पार्थिवः स्वं कलेवरम् ॥
ततः स्वान्सेवकानाह समाहूय सुदुःखितः
ahaṃ tapaścariṣyāmi pūjayiṣyāmi śaṃkaram ||
tāvadyāvatpraṇāśo me kuṣṭhavyādherbhaviṣyati
||16||अहं तपश्चरिष्यामि पूजयिष्यामि शंकरम् ॥
तावद्यावत्प्रणाशो मे कुष्ठव्याधेर्भविष्यति
yatkiṃcittriṣu lokeṣu prārthayaṃti narāḥ sukham ||
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tasmātkāryaṃ mayā tapaḥ
||17||यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयंति नराः सुखम् ॥
तत्सर्वं तपसा साध्यं तस्मात्कार्यं मया तपः
adhunaiko'hamaikāhamekaikasminvanaspatau ||
caranbhaikṣaṃ tu niyamaiścariṣyāmi dharātale
||8||अधुनैकोऽहमैकाहमेकैकस्मिन्वनस्पतौ ॥
चरन्भैक्षं तु नियमैश्चरिष्यामि धरातले
pāṃsunā samavacchanne śūnyāgāre pratiśrayaḥ ||
vṛkṣamūlanikete vā muktasarvapriyāpriyaḥ
||9||पांसुना समवच्छन्ने शून्यागारे प्रतिश्रयः ॥
वृक्षमूलनिकेते वा मुक्तसर्वप्रियाप्रियः
samaḥ śatruṣu mitreṣu samaloṣṭāśmakāṃcanaḥ ||
bhūtvā kālaṃ nayiṣyāmi yāvatkālasya saṃsthitiḥ
||20||समः शत्रुषु मित्रेषु समलोष्टाश्मकांचनः ॥
भूत्वा कालं नयिष्यामि यावत्कालस्य संस्थितिः
evaṃ tānsevakānbhūpaḥ so'bhidhāya visṛjya ca ||
tīrthayātrā paro bhūtvā babhrāma vasudhātale
||21||एवं तान्सेवकान्भूपः सोऽभिधाय विसृज्य च ॥
तीर्थयात्रा परो भूत्वा बभ्राम वसुधातले
tataḥ kālena mahatā prāpya viprasamudbhavam ||
upadeśaṃ nṛpaḥ prāptaḥ śaṃkhatīrthaṃ mahodayam
||22||ततः कालेन महता प्राप्य विप्रसमुद्भवम् ॥
उपदेशं नृपः प्राप्तः शंखतीर्थं महोदयम्
hāṭakeśvaraje kṣetre sarvavyādhivināśakam ||
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu pūritaṃ svacchavāriṇā
||23||हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वव्याधिविनाशकम् ॥
विख्यातं त्रिषु लोकेषु पूरितं स्वच्छवारिणा
tatrā'sau snānamātreṇa tatkṣaṇātpārthivotamaḥ ||
kuṣṭhavyādhivi nirmuktaḥ saṃjātaḥ sumahādyutiḥ
||24||तत्राऽसौ स्नानमात्रेण तत्क्षणात्पार्थिवोतमः ॥
कुष्ठव्याधिवि निर्मुक्तः संजातः सुमहाद्युतिः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śaṃkhatīrthamāhātmye camatkāranṛpatikuṣṭhanivṛttivṛttāntavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||