devaiścitreśvarapīṭhanāmapūrvakavarapradānavarṇanam
sūta uvāca
evaṃ teṣu prabhagneṣu hateṣu ca surottamāḥ ||
prahṛṣṭamanasaḥ sarve stutvā devaṃ maheśvaram
||1||एवं तेषु प्रभग्नेषु हतेषु च सुरोत्तमाः ॥
प्रहृष्टमनसः सर्वे स्तुत्वा देवं महेश्वरम्
tenaiva cātha nirmuktāḥ praṇamya ca muhurmuhuḥ ||
svaṃsvaṃ sthānamathājagmuḥ śakraviṣṇupuraḥsarāḥ
||2||तेनैव चाथ निर्मुक्ताः प्रणम्य च मुहुर्मुहुः ॥
स्वंस्वं स्थानमथाजग्मुः शक्रविष्णुपुरःसराः
te'pi dānavaśārdūlā hatāśāśca surottamaiḥ ||
maṃtraṃ pracakrire sarve nāśāya tridivaukasām
||3||तेऽपि दानवशार्दूला हताशाश्च सुरोत्तमैः ॥
मंत्रं प्रचक्रिरे सर्वे नाशाय त्रिदिवौकसाम्
teṣāṃ maṃtrayatāmeṣa niścayaḥ samapadyata ||
nānyatra dharmavidhvaṃsāddevānāṃ jāyate kṣayaḥ
||4||तेषां मंत्रयतामेष निश्चयः समपद्यत ॥
नान्यत्र धर्मविध्वंसाद्देवानां जायते क्षयः
tasmāttapasvino yai ca ye ca yajñaparāyaṇāḥ ||
tathānye niratā dharme nihantavyā niśāgame
||5||तस्मात्तपस्विनो यै च ये च यज्ञपरायणाः ॥
तथान्ये निरता धर्मे निहन्तव्या निशागमे
evaṃ te niścayaṃ kṛtvā niṣkramya varuṇālayāt ||
rātrau sadaiva nighnaṃti janāndharmaparāyaṇān
||6||एवं ते निश्चयं कृत्वा निष्क्रम्य वरुणालयात् ॥
रात्रौ सदैव निघ्नंति जनान्धर्मपरायणान्
yatra yatra bhavedyajñaḥ satraṃ 'pyutsavo'thavā ||
tatra gatvā niśāyoge prakurvaṃti janakṣayam
||7||यत्र यत्र भवेद्यज्ञः सत्रं ऽप्युत्सवोऽथवा ॥
तत्र गत्वा निशायोगे प्रकुर्वंति जनक्षयम्
taiḥ prasūtā makhā dhvastā dīkṣitā vinipātitāḥ ||
ṛtvijaśca tathānye'pi sāmānyā dvijasattamāḥ ||
āśrame munimukhyasya śāṃḍilyasya mahātmanaḥ ||
sahasraṃ brāhmaṇeṃdrāṇāṃ bhakṣitaṃ tairdurātmabhiḥ.
||9||तैः प्रसूता मखा ध्वस्ता दीक्षिता विनिपातिताः ॥
ऋत्विजश्च तथान्येऽपि सामान्या द्विजसत्तमाः ॥
आश्रमे मुनिमुख्यस्य शांडिल्यस्य महात्मनः ॥
सहस्रं ब्राह्मणेंद्राणां भक्षितं तैर्दुरात्मभिः.
śatāni ca sahasrāṇi nihatāni dvijanmanām ||
viśvāmitrasya pañcaiva saptātreścaiva dhīmataḥ
||10||शतानि च सहस्राणि निहतानि द्विजन्मनाम् ॥
विश्वामित्रस्य पञ्चैव सप्तात्रेश्चैव धीमतः
etasminneva kāle tu samastaṃ dharaṇītalam ||
naṣṭayajñotsavaṃ jātaṃ kāleyabhayapīḍitam
||11||एतस्मिन्नेव काले तु समस्तं धरणीतलम् ॥
नष्टयज्ञोत्सवं जातं कालेयभयपीडितम्
na kaścicchayanaṃ rātrau prakaroti mahī tale ||
dhṛtāyudhā janāḥ sarve tiṣṭhaṃti saha tāpasaiḥ
||12||न कश्चिच्छयनं रात्रौ प्रकरोति मही तले ॥
धृतायुधा जनाः सर्वे तिष्ठंति सह तापसैः
rātrau svapaṃti ye kecidviśvastā dharmabhājanāḥ ||
teṣāmasthīni dṛśyaṃte prātareva hi kevalam
||13||रात्रौ स्वपंति ये केचिद्विश्वस्ता धर्मभाजनाः ॥
तेषामस्थीनि दृश्यंते प्रातरेव हि केवलम्
atha devagaṇāḥ sarve yajñabhāgavinākṛtāḥ ||
prajagmuḥ paramāmārti brahmaviṣṇupurassarāḥ
||14||अथ देवगणाः सर्वे यज्ञभागविनाकृताः ॥
प्रजग्मुः परमामार्ति ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः
tato gatvā samudrāṃtaṃ vadhāya suravidviṣām ||
na śekurviṣamasthāṃstānmanasāpi pradharṣitum
||15||ततो गत्वा समुद्रांतं वधाय सुरविद्विषाम् ॥
न शेकुर्विषमस्थांस्तान्मनसापि प्रधर्षितुम्
tataḥ samudranāśāya maṃtraṃ cakruḥ suduḥkhitāḥ ||
tasminnaṣṭe bhavantyeva vadhyā dānavasattamāḥ
||16||ततः समुद्रनाशाय मंत्रं चक्रुः सुदुःखिताः ॥
तस्मिन्नष्टे भवन्त्येव वध्या दानवसत्तमाः
agastyena vinā naiṣa śoṣaṃ yāsyati sāgaraḥ ||
tasmātsaṃprārthayāmotra kṛtye gatvā munīśvaram
||17||अगस्त्येन विना नैष शोषं यास्यति सागरः ॥
तस्मात्संप्रार्थयामोत्र कृत्ये गत्वा मुनीश्वरम्
camatkārapure kṣetre sa tiṣṭhati ca sanmuniḥ ||
tasmāttatraiva gacchāmo yena gacchati satvaram
||18||चमत्कारपुरे क्षेत्रे स तिष्ठति च सन्मुनिः ॥
तस्मात्तत्रैव गच्छामो येन गच्छति सत्वरम्
evaṃ niścitya te sarve tridaśāstasya cāśramam ||
saṃprāptā munimukhyasya mitrāvaruṇa janmanaḥ
||19||एवं निश्चित्य ते सर्वे त्रिदशास्तस्य चाश्रमम् ॥
संप्राप्ता मुनिमुख्यस्य मित्रावरुण जन्मनः
so'pi sarvānsamālokya saṃprāptānsurasattamān ||
prahṛṣṭaḥ sammukhastūrṇaṃ jagāmātīva sanmuniḥ
||20||सोऽपि सर्वान्समालोक्य संप्राप्तान्सुरसत्तमान् ॥
प्रहृष्टः सम्मुखस्तूर्णं जगामातीव सन्मुनिः
provāca prāṃjalirvākyaṃ harṣa gadgadayā girā ||
brahmādīṃstānsurāndṛṣṭvā vismayotphullalocanaḥ
||21||प्रोवाच प्रांजलिर्वाक्यं हर्ष गद्गदया गिरा ॥
ब्रह्मादींस्तान्सुरान्दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः
camatkārapuraṃ kṣetrametanmedhyamapi sthitam ||
bhūyo medhyataraṃ jātaṃ yuṣmākaṃ hi samāśrayāt
||22||चमत्कारपुरं क्षेत्रमेतन्मेध्यमपि स्थितम् ॥
भूयो मेध्यतरं जातं युष्माकं हि समाश्रयात्
tasmādvadata yatkṛtyaṃ mayā saṃsiddhyate'dhunā ||
tatsarvaṃ prakariṣyāmi yadyapi syātsuduṣkaram
||23||तस्माद्वदत यत्कृत्यं मया संसिद्ध्यतेऽधुना ॥
तत्सर्वं प्रकरिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्
devā ūcuḥ
kāleyā iti daityā ye hataśeṣāḥ suraiḥ kṛtāḥ ||
te samudraṃ samāśritya nighnaṃti śubhakāriṇaḥ
||24||कालेया इति दैत्या ये हतशेषाः सुरैः कृताः ॥
ते समुद्रं समाश्रित्य निघ्नंति शुभकारिणः
śubhe nāśamanuprāpte dhruvaṃ nāśo divaukasām ||
tasmātteṣāṃ vadhārthāya tvaṃ śoṣaya mahārṇavam
||25||शुभे नाशमनुप्राप्ते ध्रुवं नाशो दिवौकसाम् ॥
तस्मात्तेषां वधार्थाय त्वं शोषय महार्णवम्
yena te gocaraṃ prāptā dṛṣṭerdānavasattamāḥ ||
badhyaṃte vibudhaiḥ sarve jāyaṃte ca makhā iha
||26||येन ते गोचरं प्राप्ता दृष्टेर्दानवसत्तमाः ॥
बध्यंते विबुधैः सर्वे जायंते च मखा इह
agastya uvāca
ahaṃ saṃvatsarasyāṃte śoṣayiṣyāmi sāgaram ||
vidyābalaṃ samāśritya yoginīnāṃ surottamāḥ
||27||अहं संवत्सरस्यांते शोषयिष्यामि सागरम् ॥
विद्याबलं समाश्रित्य योगिनीनां सुरोत्तमाः
tasmādvrajata harmyāṇi yūyaṃ yāti hi vatsaram ||
yāvadbhūyo'pi varṣāṃte kāryamāgamanaṃ dhruvam
||28||तस्माद्व्रजत हर्म्याणि यूयं याति हि वत्सरम् ॥
यावद्भूयोऽपि वर्षांते कार्यमागमनं ध्रुवम्
tato mayā samaṃ gatvā śoṣite varuṇālaye ||
haṃtavyā dānavā duṣṭā hanta yaiḥ pīḍyate jagat
||29||ततो मया समं गत्वा शोषिते वरुणालये ॥
हंतव्या दानवा दुष्टा हन्त यैः पीड्यते जगत्
tato devagaṇāḥ sarve gatāḥ svesve niketane ||
agastyo'pi samudyogaṃ cakre vidyāsamudbhavam
||30||ततो देवगणाः सर्वे गताः स्वेस्वे निकेतने ॥
अगस्त्योऽपि समुद्योगं चक्रे विद्यासमुद्भवम्
tataḥ sarvāṇi pīṭhāni yāni saṃti dharātale ||
tāni tatrānayāmāsa maṃtraśaktyā mahāmuniḥ
||31||ततः सर्वाणि पीठानि यानि संति धरातले ॥
तानि तत्रानयामास मंत्रशक्त्या महामुनिः
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ teṣu saṃpūjya bhaktitaḥ ||
yoginīnāṃ ca vṛndāni kanyakānāṃ viśeṣataḥ
||32||अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तेषु संपूज्य भक्तितः ॥
योगिनीनां च वृन्दानि कन्यकानां विशेषतः
vidyāṃ viśoṣiṇīnāma samārādhayata dvijaḥ ||
pūjayitvā diśāṃ pālānkṣetrapālānapi dvijaḥ ||
ākāśacāriṇīṃ caiva devatāṃ śraddhayā dvijaḥ
||33||विद्यां विशोषिणीनाम समाराधयत द्विजः ॥
पूजयित्वा दिशां पालान्क्षेत्रपालानपि द्विजः ॥
आकाशचारिणीं चैव देवतां श्रद्धया द्विजः
tataḥ saṃvatsarasyāṃte prasannā tasya devatā ||
provāca vada yatkṛtyaṃ siddhāhaṃ tava sanmune
||34||ततः संवत्सरस्यांते प्रसन्ना तस्य देवता ॥
प्रोवाच वद यत्कृत्यं सिद्धाहं तव सन्मुने
agastya uvāca
yadi devi prasannā me tadāsyaṃ viśa satvaram ||
yena saṃśoṣayāmyāśu samudraṃ devi vāgyataḥ
||35||यदि देवि प्रसन्ना मे तदास्यं विश सत्वरम् ॥
येन संशोषयाम्याशु समुद्रं देवि वाग्यतः
sā tatheti pratijñāya praviṣṭā satvaraṃ mukhe ||
saṃśoṣaṇī mahāvidyā tasyarṣerbhāvitātmanaḥ
||36||सा तथेति प्रतिज्ञाय प्रविष्टा सत्वरं मुखे ॥
संशोषणी महाविद्या तस्यर्षेर्भावितात्मनः
etasminnaṃtare prāptāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ ||
dhṛtāyudhakarā hṛṣṭāḥ saṃnaddhā yuddhahetave
||37||एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः ॥
धृतायुधकरा हृष्टाः संनद्धा युद्धहेतवे
tataḥ saṃprasthito vipro devaiḥ sarvaiḥ samāhitaḥ ||
vārirāśiṃ samuddiśya saṃśuṣkavadanastadā
||38||ततः संप्रस्थितो विप्रो देवैः सर्वैः समाहितः ॥
वारिराशिं समुद्दिश्य संशुष्कवदनस्तदा
atha gatvā samudrāṃtaṃ stūyamāno divālayaiḥ ||
pipāsākulito'tīva sarvāndevānuvāca ha
||39||अथ गत्वा समुद्रांतं स्तूयमानो दिवालयैः ॥
पिपासाकुलितोऽतीव सर्वान्देवानुवाच ह
eṣo'haṃ sāgaraṃ sadyaḥ śoṣayiṣyāmi sāṃpratam ||
yūyaṃ bhavata sodyogā vadhāya suravidviṣām
||40||एषोऽहं सागरं सद्यः शोषयिष्यामि सांप्रतम् ॥
यूयं भवत सोद्योगा वधाय सुरविद्विषाम्
sūta uvāca
evamuktvā muniḥ so'tha matsyakacchapasaṃkulam ||
helayā prapapau kṛtsnaṃ grāhaiḥ kīrṇaṃ mahārṇavam
||41||एवमुक्त्वा मुनिः सोऽथ मत्स्यकच्छपसंकुलम् ॥
हेलया प्रपपौ कृत्स्नं ग्राहैः कीर्णं महार्णवम्
tataḥ sthalopame jāte te daityāḥ surasattamaiḥ ||
vadhyante niśitairbāṇaiḥ samantādvijigīṣubhiḥ
||42||ततः स्थलोपमे जाते ते दैत्याः सुरसत्तमैः ॥
वध्यन्ते निशितैर्बाणैः समन्ताद्विजिगीषुभिः
atha kṛtvā mahadyuddhaṃ yathā śaktyātidāruṇam ||
hatabhūyiṣṭhaśeṣā ye bhittvā bhūmiṃ gatā adhaḥ
||43||अथ कृत्वा महद्युद्धं यथा शक्त्यातिदारुणम् ॥
हतभूयिष्ठशेषा ये भित्त्वा भूमिं गता अधः
tataḥ procuḥ surāḥ sarve stutvā taṃ munisattamam ||
parityaja jalaṃ bhūyaḥ pūraṇārthaṃ mahodadheḥ
||44||ततः प्रोचुः सुराः सर्वे स्तुत्वा तं मुनिसत्तमम् ॥
परित्यज जलं भूयः पूरणार्थं महोदधेः
naiṣā vasumatī vipra samudreṇa vinākṛtā ||
rājate vastusaṃtyaktā yathā nārī vibhūṣitā
||45||नैषा वसुमती विप्र समुद्रेण विनाकृता ॥
राजते वस्तुसंत्यक्ता यथा नारी विभूषिता
agastya uvāca
yā mayā''rādhitā vidyā varṣaṃyāvatpraśoṣaṇī ||
tayā pītamidaṃ toyaṃ pariṇāmagataṃ tathā
||46||या मयाऽऽराधिता विद्या वर्षंयावत्प्रशोषणी ॥
तया पीतमिदं तोयं परिणामगतं तथा
eṣa yāsyati vai pūrtiṃ bhūyo'pi varuṇālayaḥ ||
khātaścāgādhatāṃ prāpto gaṃgātoyaiḥ sunirmalaiḥ
||47||एष यास्यति वै पूर्तिं भूयोऽपि वरुणालयः ॥
खातश्चागाधतां प्राप्तो गंगातोयैः सुनिर्मलैः
sagaronāma bhūpālo bhaviṣyati mahītale ||
tatputrāḥ ṣaṣṭisāhasrāḥ khaniṣyaṃti na saṃśayaḥ
||48||सगरोनाम भूपालो भविष्यति महीतले ॥
तत्पुत्राः षष्टिसाहस्राः खनिष्यंति न संशयः
tasyaivānvayavānrājā bhaviṣyati bhagīrathaḥ ||
sa jñātikāraṇādgaṃgāṃ brahmāṃḍādānayiṣyati
||49||तस्यैवान्वयवान्राजा भविष्यति भगीरथः ॥
स ज्ञातिकारणाद्गंगां ब्रह्मांडादानयिष्यति
pravāheṇa tatastasyāḥ samaṃtādaṃbhasāṃnidhiḥ ||
bhaviṣyati susaṃpūrṇaḥ satyametanmayoditam
||50||प्रवाहेण ततस्तस्याः समंतादंभसांनिधिः ॥
भविष्यति सुसंपूर्णः सत्यमेतन्मयोदितम्
devā ūcuḥ
devakṛtyaṃ muniśreṣṭha bhavatā hyupapāditam ||
tasmātprārthaya cittasthaṃ varaṃ sarvaṃ munīśvara
||51||देवकृत्यं मुनिश्रेष्ठ भवता ह्युपपादितम् ॥
तस्मात्प्रार्थय चित्तस्थं वरं सर्वं मुनीश्वर
agastya uvāca
camatkārapure kṣetre mayā pīṭhānyaśeṣataḥ ||
ānītāni prabhāvena maṃtrāṇāṃ surasattamāḥ
||52||चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया पीठान्यशेषतः ॥
आनीतानि प्रभावेन मंत्राणां सुरसत्तमाः
tasmātteṣāṃ sadā vāsastatraivāstu prabhāvataḥ ||
sarvāsāṃ yoginīnāṃ ca mātṝṇāṃ ca viśeṣataḥ
||53||तस्मात्तेषां सदा वासस्तत्रैवास्तु प्रभावतः ॥
सर्वासां योगिनीनां च मातॄणां च विशेषतः
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ tāni yaḥ śraddhayā'nvitaḥ ||
pūjayiṣyati tasya syātsamastaṃ manasepsitam
||54||अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तानि यः श्रद्धयाऽन्वितः ॥
पूजयिष्यति तस्य स्यात्समस्तं मनसेप्सितम्
devā ūcuḥ
yasmāccitrāṇi pīṭhāni tvayānītāni tatra hi ||
tasmāccitreśvaraṃ nāma pīṭhamekaṃ bhaviṣyati
||55||यस्माच्चित्राणि पीठानि त्वयानीतानि तत्र हि ॥
तस्माच्चित्रेश्वरं नाम पीठमेकं भविष्यति
yo yaṃ kāmamabhidhyāya tatra pūjāṃ kariṣyati ||
yoginīnāṃ ca vidyānāṃ mātṝṇāṃ ca viśeṣataḥ
||56||यो यं काममभिध्याय तत्र पूजां करिष्यति ॥
योगिनीनां च विद्यानां मातॄणां च विशेषतः
taṃtaṃ kāmaṃ naraḥ śīghraṃ saṃprāpsyati mahāmune ||
asmākaṃ varadānena yadyapi syātsupāpakṛt
||57||तंतं कामं नरः शीघ्रं संप्राप्स्यति महामुने ॥
अस्माकं वरदानेन यद्यपि स्यात्सुपापकृत्
evamuktvā surāḥ sarve tamāmantrya munīśvaram ||
gatāstriviṣṭapaṃ hṛṣṭāḥ so'pyagastyaḥ svamāśramam
||58||एवमुक्त्वा सुराः सर्वे तमामन्त्र्य मुनीश्वरम् ॥
गतास्त्रिविष्टपं हृष्टाः सोऽप्यगस्त्यः स्वमाश्रमम्
sūta uvāca
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yathā sa payasāṃnidhiḥ ||
agastyena purā pīto devakāryaprasiddhaye
||59||एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा स पयसांनिधिः ॥
अगस्त्येन पुरा पीतो देवकार्यप्रसिद्धये
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye'gastyakṛtasamudra prāśanavṛttāṃte'gastyāhūtapīṭhasamūhasya devaiścitreśvarapīṭhanāmapūrvakavarapradānavarṇanaṃnāma pañcatriṃśattamo'dhyāyaḥ || 35 ||