bilvotpattivarṇanam
vāṇyuvāca
bilvapatrasya māhātmyaṃ kathituṃ naiva śakyate ||
tavoddeśena vakṣyāmi mahendra śṛṇu tattvataḥ
||1||बिल्वपत्रस्य माहात्म्यं कथितुं नैव शक्यते ॥
तवोद्देशेन वक्ष्यामि महेन्द्र शृणु तत्त्वतः
vihāraśramamāpannā devī girisutā śubhā ||
lalāṭaphalake tasyāḥ svedabindurajāyata
||2||विहारश्रममापन्ना देवी गिरिसुता शुभा ॥
ललाटफलके तस्याः स्वेदबिन्दुरजायत
sa bhavānyā vinikṣipto bhūtale nipapāta ca ||
mahātarurayaṃ jāto mandare parvatottame
||3||स भवान्या विनिक्षिप्तो भूतले निपपात च ॥
महातरुरयं जातो मन्दरे पर्वतोत्तमे
tataḥ śailasutā tatra ramamāṇā yayau punaḥ ||
dṛṣṭvā vanagataṃ vṛkṣaṃ vismayotphullalocanā
||4||ततः शैलसुता तत्र रममाणा ययौ पुनः ॥
दृष्ट्वा वनगतं वृक्षं विस्मयोत्फुल्ललोचना
jayāṃ ca vijayāṃ caiva papraccha ca sakhīdvayam ||
ko'yaṃ mahātarurdivyo vibhāti vanamadhyagaḥ ||
dṛśyate rucirākāro mahāharṣakaro hyayam
||5||जयां च विजयां चैव पप्रच्छ च सखीद्वयम् ॥
कोऽयं महातरुर्दिव्यो विभाति वनमध्यगः ॥
दृश्यते रुचिराकारो महाहर्षकरो ह्ययम्
jayovāca
devi tvaddehasaṃbhūto vṛkṣo'yaṃ svedabindujaḥ ||
nāmā'sya kuru vai kṣipraṃ pūjitaḥ pāpanāśanaḥ
||6||देवि त्वद्देहसंभूतो वृक्षोऽयं स्वेदबिन्दुजः ॥
नामाऽस्य कुरु वै क्षिप्रं पूजितः पापनाशनः
pārvatyuvāca
yasmātkṣoṇītalaṃ bhittvā viśiṣṭo'yaṃ mahātaruḥ
||7||यस्मात्क्षोणीतलं भित्त्वा विशिष्टोऽयं महातरुः
udatiṣṭhatsamīpe me tasmādbilvo bhavatvayam ||
imaṃ vṛkṣaṃ samāsādya bhaktitaḥ patrasaṃcayam
||8||उदतिष्ठत्समीपे मे तस्माद्बिल्वो भवत्वयम् ॥
इमं वृक्षं समासाद्य भक्तितः पत्रसंचयम्
āhariṣyatyasau rājā bhaviṣyatyeva bhūtale ||
yaḥ kariṣyati me pūjāṃ patraiḥ śraddhāsamanvitaḥ
||9||आहरिष्यत्यसौ राजा भविष्यत्येव भूतले ॥
यः करिष्यति मे पूजां पत्रैः श्रद्धासमन्वितः
yaṃyaṃ kāmamabhidhyāyettasya siddhiḥ prajāyate ||
yo dṛṣṭvā bilvapatrāṇi śraddhāmapi kariṣyati
||10||यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिः प्रजायते ॥
यो दृष्ट्वा बिल्वपत्राणि श्रद्धामपि करिष्यति
pūjanārthāya vidhaye dhanadā'haṃ na saṃśayaḥ ||
patrāgraprāśane yastu kariṣyati mano yadi ||
tasya pāpasahasrāṇi yāsyaṃti vilayaṃ svayama
||11||पूजनार्थाय विधये धनदाऽहं न संशयः ॥
पत्राग्रप्राशने यस्तु करिष्यति मनो यदि ॥
तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं स्वयम
śiraḥ patrāgrasaṃyuktaṃ karoti yadi mānavaḥ ||
na yāmyā yātanā hyasya duḥkhadātrī bhaviṣyati
||12||शिरः पत्राग्रसंयुक्तं करोति यदि मानवः ॥
न याम्या यातना ह्यस्य दुःखदात्री भविष्यति
ityuktvā pārvatī hṛṣṭā jagāma bhavanaṃ svakam ||
sakhībhiḥ sahitā devī gaṇairapi samanvitā
||13||इत्युक्त्वा पार्वती हृष्टा जगाम भवनं स्वकम् ॥
सखीभिः सहिता देवी गणैरपि समन्विता
vāṇyuvāca
ayaṃ bilvataruḥ śreṣṭhaḥ pavitraḥ pāpanāśanaḥ ||
tasya mūle sthitā devī girijā nātra saṃśayaḥ
||14||अयं बिल्वतरुः श्रेष्ठः पवित्रः पापनाशनः ॥
तस्य मूले स्थिता देवी गिरिजा नात्र संशयः
skandhe dākṣāyaṇī devī śākhāsu ca maheśvarī ||
patreṣu pārvatī devī phale kātyā yanī smṛtā
||15||स्कन्धे दाक्षायणी देवी शाखासु च महेश्वरी ॥
पत्रेषु पार्वती देवी फले कात्या यनी स्मृता
tvaci gaurī samākhyātā aparṇā madhyavalkale ||
puṣpe durgā samākhyātā umā śākhāṃgakeṣu ca
||16||त्वचि गौरी समाख्याता अपर्णा मध्यवल्कले ॥
पुष्पे दुर्गा समाख्याता उमा शाखांगकेषु च
kaṇṭakeṣu ca sarveṣu koṭayo navasaṃkhyayā |
śaktayaḥ prāṇirakṣārthaṃ saṃsthitā girijā''jñayā
||17||कण्टकेषु च सर्वेषु कोटयो नवसंख्यया ।
शक्तयः प्राणिरक्षार्थं संस्थिता गिरिजाऽऽज्ञया
tāṃ bhajaṃti supatraiśca pūjayaṃti sanātanīm ||
yaṃyaṃ kāmayate kāmaṃ tasya siddhirbhaveddhruvam
||18||तां भजंति सुपत्रैश्च पूजयंति सनातनीम् ॥
यंयं कामयते कामं तस्य सिद्धिर्भवेद्ध्रुवम्
maheśvarī sā girijā maheśvarī viśuddharūpā janamokṣadātrī ||
haraṃ ca dṛṣṭvātha palāśamāśritaṃ svalīlayā bilvavapuścakāra sā
||19||महेश्वरी सा गिरिजा महेश्वरी विशुद्धरूपा जनमोक्षदात्री ॥
हरं च दृष्ट्वाथ पलाशमाश्रितं स्वलीलया बिल्ववपुश्चकार सा
iti śrīskāṃdemahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cātu rmāsyamāhātmye paijavanopākhyāne bilvotpattivarṇanaṃnāma pañcāśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 250 ||