dānamāhātmyavarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
ki nāmāno dvijāste ca vārāṇasyāḥ samāgatāḥ ||
ekādaśaprakāro'sau yeṣāṃ rudraḥ prabhaktitaḥ ||
tatsaṃjñāśca samācakṣva vistareṇa mahāmune
||1||कि नामानो द्विजास्ते च वाराणस्याः समागताः ॥
एकादशप्रकारोऽसौ येषां रुद्रः प्रभक्तितः ॥
तत्संज्ञाश्च समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने
sūta uvāca
ekasteṣāṃ mṛgavyādho vikhyāto bhuvanatraye ||
dvitīyaḥ sarvasaṃjñaśca niṃditaśca tṛtīyakaḥ
||2||एकस्तेषां मृगव्याधो विख्यातो भुवनत्रये ॥
द्वितीयः सर्वसंज्ञश्च निंदितश्च तृतीयकः
mahāyaśāścaturthastu kathyate munisattamāḥ ||
ajaikapāda ityuktaḥ paṃcamo muni sattamāḥ
||3||महायशाश्चतुर्थस्तु कथ्यते मुनिसत्तमाः ॥
अजैकपाद इत्युक्तः पंचमो मुनि सत्तमाः
ahirbudhnyastathā ṣaṣṭhaḥ pinākī saptamastathā ||
paraṃ tapastathānyastu dahano navamastathā
||4||अहिर्बुध्न्यस्तथा षष्ठः पिनाकी सप्तमस्तथा ॥
परं तपस्तथान्यस्तु दहनो नवमस्तथा
īśvaro daśamaḥ proktaḥ kapālī cāṃti mastathā ||
teṣāmetāni nāmāni sthitānyeva hi yāni ca ||
rudrāṇāmapi tānyeva vihitāni hareṇa tu
||5||ईश्वरो दशमः प्रोक्तः कपाली चांति मस्तथा ॥
तेषामेतानि नामानि स्थितान्येव हि यानि च ॥
रुद्राणामपि तान्येव विहितानि हरेण तु
ṛṣaya ūcuḥ
kāni dānāni śasyāni tadarthaṃ vada no drutam ||
japaścaiva purā proktastvayā kāryo yathaiva ca
||6||कानि दानानि शस्यानि तदर्थं वद नो द्रुतम् ॥
जपश्चैव पुरा प्रोक्तस्त्वया कार्यो यथैव च
sūta uvāca
taduddiśya pradātavyamekaikasya pṛthakpṛthak ||
pratyakṣāśca mahābhāga dātavyā dhenavaḥ kramāt
||7||तदुद्दिश्य प्रदातव्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् ॥
प्रत्यक्षाश्च महाभाग दातव्या धेनवः क्रमात्
mṛgavyādhāya pratyakṣā gaurdeyā ca guḍodbhavā ||
kapāline pradātavyā navanītasamudbhavā
||8||मृगव्याधाय प्रत्यक्षा गौर्देया च गुडोद्भवा ॥
कपालिने प्रदातव्या नवनीतसमुद्भवा
ajapādāya cājyotthā ahirbudhnyāya hemajā ||
pinākine pradātavyā dhenurlavaṇasambhavā
||9||अजपादाय चाज्योत्था अहिर्बुध्न्याय हेमजा ॥
पिनाकिने प्रदातव्या धेनुर्लवणसम्भवा
paraṃtapāya viprendrāstathaiva rasasa mbhavā ||
annajā dahanāyoktā īśvarāya jalodbhavā
||10||परंतपाय विप्रेन्द्रास्तथैव रसस म्भवा ॥
अन्नजा दहनायोक्ता ईश्वराय जलोद्भवा
etā dadāti yo viprā eteṣāṃ ca mahātmanām ||
cakravartī bhavennūnametadāha pitāmahaḥ
||11||एता ददाति यो विप्रा एतेषां च महात्मनाम् ॥
चक्रवर्ती भवेन्नूनमेतदाह पितामहः
anyatrāpi pradattāśca kiṃ punarbhavasaṃnidhau ||
tasmātsarvaprayatnena etā deyāḥ prayatnataḥ
||12||अन्यत्रापि प्रदत्ताश्च किं पुनर्भवसंनिधौ ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन एता देयाः प्रयत्नतः
dhenavo yo na śaktaḥ syādekā deyā prayatnataḥ ||
sarveṣāmeva rudrāṇāṃ bhartṛyajñavaco yathā
||13||धेनवो यो न शक्तः स्यादेका देया प्रयत्नतः ॥
सर्वेषामेव रुद्राणां भर्तृयज्ञवचो यथा
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye ekādaśarudrasamīpe dānamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptasaptatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 277 ||