nalanirmitacarmamuṇḍāmāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
carmamuṃḍā tathā devī tasminsthāne vyavasthitā ||
nalena sthāpitā pūrvaṃ svayameva mahātmanā
||1||चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता ॥
नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना
abhyarcayati tāṃ bhaktyā yo mahānavamī dine ||
sa kāmānvāṃchitām̐llabdhvā padaṃ prāpnoti śāśvatam
||2||अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने ॥
स कामान्वांछिताँल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्
vīrasenasutaḥ pūrvaṃ nalonāma mahīpatiḥ ||
āsītsarvaguṇopetaḥ sarva śatrukṣayāvahaḥ
||3||वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः ॥
आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः
bhāryā tasyābhavatsādhvī prāṇebhyopi garīyasī ||
damayaṃtīti vikhyātā vidarbhādhipateḥ sutā
||4||भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥
दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता
athāsau kalināviṣṭo dyūtaṃ cakre mahīpatiḥ ||
puṣkareṇa samaṃ viprā dāyādena divāniśam
||5||अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः ॥
पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्
tataḥ sa vyasanāsakto vāryamāṇo'pi sajjanaiḥ ||
hārayāmāsa saptāṃgaṃ rājyaṃ muktvā ca tāṃ priyām
||6||ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः ॥
हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्
atha tāṃ sa samādāya praviṣṭo gahanaṃ vanam ||
nirjalaṃ lajjayāviṣṭo duḥkhavyākuliteṃdriyaḥ
||7||अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् ॥
निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः
tataḥ sa ciṃtayāmāsa yadyeṣā bhīmamaṃdire ||
yāti tanmucyate kaṣṭādvanavāsasamudbhavāt
||8||ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे ॥
याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्
na mayā tatra gaṃtavyaṃ kathaṃcidapi māninā ||
tasmādenāṃ parityajya rātrau gacchāmi dūrataḥ
||9||न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना ॥
तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः
yena tyaktā mayā sādhvī kuṇḍinaṃ yāti tatpuram ||
sa evaṃ niścayaṃ kṛtvā sukhasuptāṃ vihāya tām ||
prajagāma vanaṃ ghoraṃ vanyaśvāpadasaṃkulam
||10||येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् ॥
स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् ॥
प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्
pratyūṣe cāpi sotthāya yāvatpaśyati bhābhinī ||
tāvatpaśyatiśūnyaṃ svaṃ pārśvaṃ yatra nalaḥ sthitaḥ
||11||प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी ॥
तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः
tato vilapya duḥkhārtā karuṇaṃ tatra kānane ||
jagāma mārgamāśrittha piturharmyaṃ śanaiḥśanaiḥ
||12||ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने ॥
जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः
nalo'pi ca vane tasminbhramamāṇo mahīpatiḥ ||
ekākī vṛkṣakuṃjāni sevayāmāsa sarvadā
||13||नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः ॥
एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा
tatastadvanamutsṛjya jagāmānyanmahāvanam ||
nānāvṛkṣagaṇairyuktaṃ bahuśvāpadasaṃkulam
||14||ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् ॥
नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्
evaṃ sa pṛthivīpālo bhramamāṇovanādvanam ||
hāṭakeśvarajaṃ kṣetramāsasāda tataḥ param
||15||एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् ॥
हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्
etasminnaṃtare prāptaṃ tanmahānavamīdinam ||
viśeṣādyatra bhūpālāḥ pūjayanti sureśvarīm
||16||एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् ॥
विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्
tataḥ sa mṛnmayīṃ kṛtvā carmamuṇḍadharāṃ nṛpaḥ ||
vibhavābhāvataḥ paścātphalamūlairatarpayat
||17||ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः ॥
विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्
tatastasyāḥ stutiṃ kṛtvā puraḥ sthitvā kṛtāṃjaliḥ ||
śraddhayā parayā yukto niṣadhādhipatiḥ svayam
||18||ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः ॥
श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्
jaya sarvagate devi carmamuṇḍadhare vare ||
jaya daityakulocchedadakṣe dakṣātmaje śubhe
||19||जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे ॥
जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे
kālarātri jayācintye navamyaṣṭamivallabhe ||
trinetre tryaṃbakābhīṣṭe jaya devi surārcite
||20||कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे ॥
त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते
bhīmarūpe surūpe ca mahāvidye mahābale ||
mahodaye mahākāye jayadevi mahāvrate
||21||भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले ॥
महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते
nityarūpe jagaddhātri surāmāṃsavasāpriye ||
vikarāli mahākāli jaya pretajanānuge
||22||नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये ॥
विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे
śavayānarate ramye bhujaṃgābharaṇānvite ||
pāśahaste mahāhaste rudhiraughakṛtāspade
||23||शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते ॥
पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे
phetkārā ravaśobhiṣṭhe gītavādyavirājite ||
jayānādye jaya dhyeye bhargadehārdhasaṃśraye
||24||फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते ॥
जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये
tvaṃ ratistvaṃ dhṛtistuṣṭistvaṃ gaurī tvaṃ sureśvarī ||
tvaṃ lakṣmīstvaṃ ca sāvitrī gāyatrī tvamasaṃśayam
||25||त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी ॥
त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्
yatkiṃcittriṣu lokeṣu strīrūpaṃ devi dṛśyate ||
tatsarvaṃ tvanmayaṃ nātra vikalpo'sti mama kvacit
||26||यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते ॥
तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्
yena satyena tena tvamatrāvāsaṃ drutaṃ kuru ||
sānnidhyaṃ bhaktitastuṣṭā surāsuranamaskṛte
||27||येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु ॥
सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते
sūta uvāca
evaṃ stutā ca sā devī nalena pṛthivībhujā ||
provāca darśanaṃ gatvā taṃ nṛpaṃ bhaktavatsalā
||28||एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा ॥
प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला
śrīdevyuvāca
parituṣṭā'smi te vatsa stotreṇānena sāṃpratam ||
tasmādgṛhāṇa mattastvaṃ varaṃ manasi saṃsthitam
||29||परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् ॥
तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्
nala uvāca
damayantīti me bhāryā prāṇebhyo'pi garīyasī ||
sā mayā nirjane muktā vane vyālagaṇānvite
||30||दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥
सा मया निर्जने मुक्ता वने व्यालगणान्विते
akhaṇḍaśīlāṃ nirdoṣāṃ yathāhaṃ tvatprasādataḥ ||
labhe bhūyo'pi tāṃ devi tathātra kuru satvaram
||31||अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः ॥
लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्
stotreṇānena yo devi stutiṃ kuryātpurastava ||
tatraiva divase tasmai tvayā deyaṃ manogatam
||32||स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव ॥
तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्
sūta uvāca
sā tatheti pratijñāya jagāmādarśanaṃ tataḥ ||
so'pi pārthivaśārdūlo lebhe sarvaṃ tayoditam
||33||सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः ॥
सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye nalanirmitacarmamuṇḍāmāhātmyavarṇanaṃnāma catuṣpañcāśattamo'dhyāyaḥ || 54 ||