vṛkendrarājyalaṃbhanavarṇanam
sūta uvāca
evaṃ gaṇatvamāpanne hyandhake dānavottame ||
tasya putro vṛkonāma nirutsāho dviṣajjaye
||1||एवं गणत्वमापन्ने ह्यन्धके दानवोत्तमे ॥
तस्य पुत्रो वृकोनाम निरुत्साहो द्विषज्जये
bhayena mahatā yukto hataśeṣaiśca dānavaiḥ ||
praviveśa samudrāṃtaṃ sudurgaṃ brāhmaṇottamāḥ
||2||भयेन महता युक्तो हतशेषैश्च दानवैः ॥
प्रविवेश समुद्रांतं सुदुर्गं ब्राह्मणोत्तमाः
tataḥ śakraḥ prahṛṣṭātmā praṇamya vṛṣabhadhvajam ||
tasyādeśaṃ samāsādya praviveśāmarāvatīm
||3||ततः शक्रः प्रहृष्टात्मा प्रणम्य वृषभध्वजम् ॥
तस्यादेशं समासाद्य प्रविवेशामरावतीम्
cakāra ca sukhī rājyaṃ trailokye'pi dvijottamāḥ ||
yajñabhāgānpunarlebhe yathārthaṃ ca dharātale
||4||चकार च सुखी राज्यं त्रैलोक्येऽपि द्विजोत्तमाः ॥
यज्ञभागान्पुनर्लेभे यथार्थं च धरातले
etasminneva kāle tu hyaṃdhakasya suto vṛkaḥ ||
niṣkramya sāgarāttūrṇaṃ jaṃbudvīpaṃ samāgataḥ
||5||एतस्मिन्नेव काले तु ह्यंधकस्य सुतो वृकः ॥
निष्क्रम्य सागरात्तूर्णं जंबुद्वीपं समागतः
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ matvā puṇyaṃ susiddhidam ||
pitrā yatra tapastaptamaṃdhakena durātmanā
||6||हाटकेश्वरजं क्षेत्रं मत्वा पुण्यं सुसिद्धिदम् ॥
पित्रा यत्र तपस्तप्तमंधकेन दुरात्मना
saguptastu tapastepe'yathā vetti na kaścana ||
dhyāyamānaḥ suraśreṣṭhaṃ bhaktyā kamalasaṃbhavam
||7||सगुप्तस्तु तपस्तेपेऽयथा वेत्ति न कश्चन ॥
ध्यायमानः सुरश्रेष्ठं भक्त्या कमलसंभवम्
yāvadvarṣasahasrāṃtaṃ jalāhāro dvitīyakam ||
tapastepe sa daityendro dhyāyamānaḥ pitāmaham
||8||यावद्वर्षसहस्रांतं जलाहारो द्वितीयकम् ॥
तपस्तेपे स दैत्येन्द्रो ध्यायमानः पितामहम्
vāyubhakṣastato jātastāvatkālaṃ dvijottamāḥ ||
aṃguṣṭhāgreṇa bhūpṛṣṭhaṃ sparśamāno jitendriyaḥ
||9||वायुभक्षस्ततो जातस्तावत्कालं द्विजोत्तमाः ॥
अंगुष्ठाग्रेण भूपृष्ठं स्पर्शमानो जितेन्द्रियः
evaṃ ca pañcame prāpte sahasre dvijasattamāḥ ||
brahmā tasya gatastuṣṭiṃ dṛṣṭvā tasya tapo mahat
||10||एवं च पञ्चमे प्राप्ते सहस्रे द्विजसत्तमाः ॥
ब्रह्मा तस्य गतस्तुष्टिं दृष्ट्वा तस्य तपो महत्
tato'bravīttamāgatya tāṃ gartāṃ brāhmaṇottamāḥ ||
bhobho vṛka nivartasva tapaso'smātsudāruṇāt
||11||ततोऽब्रवीत्तमागत्य तां गर्तां ब्राह्मणोत्तमाः ॥
भोभो वृक निवर्तस्व तपसोऽस्मात्सुदारुणात्
varaṃ varaya bhadraṃ te yo nityaṃ mana si sthitaḥ
||12||वरं वरय भद्रं ते यो नित्यं मन सि स्थितः
vṛka uvāca
yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama ||
jarāmaraṇahīnaṃ māṃ tatkuruṣva pitāmaha
||13||यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम ॥
जरामरणहीनं मां तत्कुरुष्व पितामह
śrībrahmovāca
mama prasādato vatsa jarāmaraṇavarjitaḥ ||
bhaviṣyasi na sandehaḥ satyametanmayoditam
||14||मम प्रसादतो वत्स जरामरणवर्जितः ॥
भविष्यसि न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्
evamuktvā tato brahmā tatraivāṃtaradhī yata ||
vṛko'pi kṛtakṛtyastvāgataśca svagṛhaṃ pituḥ
||15||एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा तत्रैवांतरधी यत ॥
वृकोऽपि कृतकृत्यस्त्वागतश्च स्वगृहं पितुः
giriṃ raivatakaṃ nāma sarvartukusumojjvalam ||
tatra gatvā nijāmātyaiḥ samaṃ mantrya ca satva ram ||
indropari tataścakre yānaṃ yuddhaparīpsayā
||16||गिरिं रैवतकं नाम सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् ॥
तत्र गत्वा निजामात्यैः समं मन्त्र्य च सत्व रम् ॥
इन्द्रोपरि ततश्चक्रे यानं युद्धपरीप्सया
iṃdro'pi ca parijñāya dānavaṃ taṃ mahābalam ||
jarāmṛtyuparityaktaṃ prabhāvātparameṣṭhinaḥ
||17||इंद्रोऽपि च परिज्ञाय दानवं तं महाबलम् ॥
जरामृत्युपरित्यक्तं प्रभावात्परमेष्ठिनः
parityajya bhayāccaiva purīṃ caivāmarāvatīm ||
brahmalokaṃ gatastūrṇaṃ devaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ
||18||परित्यज्य भयाच्चैव पुरीं चैवामरावतीम् ॥
ब्रह्मलोकं गतस्तूर्णं देवैः सर्वैः समन्वितः
etasminnaṃtare prāpto vṛkaśca tridaśālaye ||
sasainyaparivāreṇa prahṛṣṭena samanvitaḥ
||19||एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो वृकश्च त्रिदशालये ॥
ससैन्यपरिवारेण प्रहृष्टेन समन्वितः
tataścaiṃdrapade tasminsvayameva vyavasthitaḥ ||
śukrātprāpyābhiṣekaṃ ca puṣpasnānasamudbhavam
||20||ततश्चैंद्रपदे तस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः ॥
शुक्रात्प्राप्याभिषेकं च पुष्पस्नानसमुद्भवम्
so'bhiṣiktastu śukreṇa devarājyapade vṛkaḥ ||
sthāpayāmāsa daiteyāndevatānāṃ padeṣu ca
||21||सोऽभिषिक्तस्तु शुक्रेण देवराज्यपदे वृकः ॥
स्थापयामास दैतेयान्देवतानां पदेषु च
ādityānāṃ vasūnāṃ ca rudrāṇāṃ marutāmapi ||
yajñabhāgakṛte viprāḥ śukraśāsanamāśritāḥ
||22||आदित्यानां वसूनां च रुद्राणां मरुतामपि ॥
यज्ञभागकृते विप्राः शुक्रशासनमाश्रिताः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye jalaśāyyupākhyāne vṛkendrarājyalaṃbhanavarṇanaṃnāma triṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 230 ||