mārkaṃḍena kadā tatra sthāpitaḥ prapitāmahaḥ
brāhmaṇā ūcuḥ
mārkaṃḍena kadā tatra sthāpitaḥ prapitāmahaḥ ||
kasminsthāne kṛtastena svāśramo muninā vada
||1||मार्कंडेन कदा तत्र स्थापितः प्रपितामहः ॥
कस्मिन्स्थाने कृतस्तेन स्वाश्रमो मुनिना वद
sūta uvāca
mṛkaṇḍākhyo dvijaśreṣṭha āsīdvedavidāṃ varaḥ ||
camatkārapurābhyāśevānaprasyāśrame sthitaḥ
||2||मृकण्डाख्यो द्विजश्रेष्ठ आसीद्वेदविदां वरः ॥
चमत्कारपुराभ्याशेवानप्रस्याश्रमे स्थितः
śāṃtātmā niyamopetaścakāra sumahattapaḥ ||
tasyaivaṃ vartamānasya vānaprasthasya cāśrame
||3||शांतात्मा नियमोपेतश्चकार सुमहत्तपः ॥
तस्यैवं वर्तमानस्य वानप्रस्थस्य चाश्रमे
paścime vayasi prāpte putro jajñe suśobhanaḥ ||
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ pūrṇacaṃdrasamaprabhaḥ
||4||पश्चिमे वयसि प्राप्ते पुत्रो जज्ञे सुशोभनः ॥
सर्वलक्षणसंपूर्णः पूर्णचंद्रसमप्रभः
mārkaṃḍa iti nāmā'tha tasya cakre pitā svayam ||
so'tīva vavṛdhe bālastasminnāśrama uttame
||5||मार्कंड इति नामाऽथ तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥
सोऽतीव ववृधे बालस्तस्मिन्नाश्रम उत्तमे
śuklapakṣaṃ samāsādya tārāpatirivāṃbare ||
vardhamānasya tasyaivamatītāḥ paṃca vatsarāḥ ||
bālakrīḍāprasaktasya piturutsaṅgavartinaḥ
||6||शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे ॥
वर्धमानस्य तस्यैवमतीताः पंच वत्सराः ॥
बालक्रीडाप्रसक्तस्य पितुरुत्सङ्गवर्तिनः
kasyacittvatha kālasya kaścittatra samāgataḥ ||
sāmudrikasya kṛtsnasya vettā jñānavidhānabhū_
||7||कस्यचित्त्वथ कालस्य कश्चित्तत्र समागतः ॥
सामुद्रिकस्य कृत्स्नस्य वेत्ता ज्ञानविधानभू_
sa taṃ śiśuṃ samālokya nakhāgrānmūrddhajāvadhim ||
vismayotphullanayana īṣaddhāsyamathā'karot
||8||स तं शिशुं समालोक्य नखाग्रान्मूर्द्धजावधिम् ॥
विस्मयोत्फुल्लनयन ईषद्धास्यमथाऽकरोत्
mṛkaṃḍo'pi samālokya jñāninaṃ sasmitānanam ||
papraccha vinayopetaḥ kiṃcittuṣṭena cetasā
||9||मृकंडोऽपि समालोक्य ज्ञानिनं सस्मिताननम् ॥
पप्रच्छ विनयोपेतः किंचित्तुष्टेन चेतसा
mṛkaṇḍa uvāca
kasmāttvaṃ vipraśārdūla vīkṣyemaṃ mama dārakam ||
suciraṃ vismayāviṣṭastato'bhūḥ sasmitānanaḥ
||10||कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् ॥
सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः
sūta uvāca
asakṛttena saṃpṛṣṭaḥ sakṛdbrāhmaṇasattamaḥ ||
tataśca kathayāmāsa hāsyakāraṇameva hi
||11||असकृत्तेन संपृष्टः सकृद्ब्राह्मणसत्तमः ॥
ततश्च कथयामास हास्यकारणमेव हि
brāhmaṇa uvāca
lakṣaṇāni śiśorasya dṛśyaṃte yāni sanmune ||
gātrasthāni bhavetsatyaṃ taiḥ pumānajarāmaraḥ
||12||लक्षणानि शिशोरस्य दृश्यंते यानि सन्मुने ॥
गात्रस्थानि भवेत्सत्यं तैः पुमानजरामरः
asya bhāvi punaścā'smāddivasānnidhanaṃ śiśoḥ ||
ṣaḍbhirmāsairna sandehaḥ satyametanmayoditam
||13||अस्य भावि पुनश्चाऽस्माद्दिवसान्निधनं शिशोः ॥
षड्भिर्मासैर्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्
evaṃ jñātvā dvijaśreṣṭha kuruṣvā'sya hitaṃ ca yat ||
iha loke pare caiva bālakasya mamā''jñayā
||14||एवं ज्ञात्वा द्विजश्रेष्ठ कुरुष्वाऽस्य हितं च यत् ॥
इह लोके परे चैव बालकस्य ममाऽऽज्ञया
evamuktvā sa vipreṃdro jagāmā'bhīpsitāṃ diśam ||
mṛkaṇḍo'pi tatastasya cakre mauṃjīnibandhanam
||15||एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रो जगामाऽभीप्सितां दिशम् ॥
मृकण्डोऽपि ततस्तस्य चक्रे मौंजीनिबन्धनम्
akāle'pi kumārasya kiṃciddhyātvā nije hṛdi ||
kāraṇaṃ kāraṇajñaḥ sa tataḥ provāca taṃ sutam
||16||अकालेऽपि कुमारस्य किंचिद्ध्यात्वा निजे हृदि ॥
कारणं कारणज्ञः स ततः प्रोवाच तं सुतम्
yaṃ kaṃ cidvīkṣase putra bhramamāṇaṃ dvijottamam ||
tasyāvaśyaṃ tvayā kāryaṃ vinayādabhi vādanam
||17||यं कं चिद्वीक्षसे पुत्र भ्रममाणं द्विजोत्तमम् ॥
तस्यावश्यं त्वया कार्यं विनयादभि वादनम्
evaṃ tasya vratasthasya ṣaṇmāsā divasaistribhiḥ ||
hīnāḥ syurbrāhmaṇeṃdrāṇāṃ namaskāraparasya ca
||19||एवं तस्य व्रतस्थस्य षण्मासा दिवसैस्त्रिभिः ॥
हीनाः स्युर्ब्राह्मणेंद्राणां नमस्कारपरस्य च
etasminnaṃtare prāptā agni tīrthaparāyaṇāḥ ||
saptarṣayaḥ sthito yatra mārkaṃḍo dhṛtamekhalaḥ
||19||एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता अग्नि तीर्थपरायणाः ॥
सप्तर्षयः स्थितो यत्र मार्कंडो धृतमेखलः
tāndṛṣṭvā sa munīnsarvānnamaścakre muneḥ sutaḥ ||
dīrghāyurbhava tairuktaḥ sarvairapi pṛthakpṛthak
||20||तान्दृष्ट्वा स मुनीन्सर्वान्नमश्चक्रे मुनेः सुतः ॥
दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरपि पृथक्पृथक्
atha taṃ bālabhāvena kautukādbrahmacāriṇaḥ ||
ciraṃ dṛṣṭvā'bravīdvākyaṃ vasiṣṭho munipuṃgavaḥ
||21||अथ तं बालभावेन कौतुकाद्ब्रह्मचारिणः ॥
चिरं दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वसिष्ठो मुनिपुंगवः
sarvaireṣa śiśuḥ prokto dīrghā yuriti sādaram ||
tṛtīye'hni punaḥ prāṇāṃstyakṣyatyayamasaṃśayaḥ
||22||सर्वैरेष शिशुः प्रोक्तो दीर्घा युरिति सादरम् ॥
तृतीयेऽह्नि पुनः प्राणांस्त्यक्ष्यत्ययमसंशयः
tanna yuktaṃ bhavedīdṛgasmākaṃ vacanaṃ dvijāḥ ||
tasmāttatkriyatāṃ karma yenāyaṃ syāccirāyudhṛk
||23||तन्न युक्तं भवेदीदृगस्माकं वचनं द्विजाः ॥
तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनायं स्याच्चिरायुधृक्
tato mithaḥ samālocya sarve te munipuṃgavāḥ ||
procurna jīvanopāyo bhavenmuktvā pitāmaham
||24||ततो मिथः समालोच्य सर्वे ते मुनिपुंगवाः ॥
प्रोचुर्न जीवनोपायो भवेन्मुक्त्वा पितामहम्
tasmāttasya puro nītvā bālo'yaṃ kṣīṇajīvitaḥ ||
kriyatāṃ tasya vākyena yathā syāccirajīvabhāk
||25||तस्मात्तस्य पुरो नीत्वा बालोऽयं क्षीणजीवितः ॥
क्रियतां तस्य वाक्येन यथा स्याच्चिरजीवभाक्
tatastu te samādāya satvaraṃ brahmacāriṇam ||
brahmalokaṃ samājagmustyaktvā tīrthaparākramam
||26||ततस्तु ते समादाय सत्वरं ब्रह्मचारिणम् ॥
ब्रह्मलोकं समाजग्मुस्त्यक्त्वा तीर्थपराक्रमम्
tataḥ praṇamya taṃ devaṃ vedoktaiḥ stavanairdvijāḥ ||
stutvā'tha saṃvidhe tasya niṣedustadanantaram
||27||ततः प्रणम्य तं देवं वेदोक्तैः स्तवनैर्द्विजाः ॥
स्तुत्वाऽथ संविधे तस्य निषेदुस्तदनन्तरम्
teṣāmanaṃtaraṃ so'pi namaścakre pitāmaham ||
bālaḥ proktaśca dīrghāyurbhaveti ca svayaṃbhuvā
||28||तेषामनंतरं सोऽपि नमश्चक्रे पितामहम् ॥
बालः प्रोक्तश्च दीर्घायुर्भवेति च स्वयंभुवा
athovāca munīnsarvānviśrāṃtānpadmayonijaḥ ||
kuto yūyaṃ samāyātāḥ sāṃprataṃ kena hetunā
||29||अथोवाच मुनीन्सर्वान्विश्रांतान्पद्मयोनिजः ॥
कुतो यूयं समायाताः सांप्रतं केन हेतुना
procyatāṃ cāpi yatkṛtyaṃ yuṣmākaṃ kriyate'dhunā ||
madgṛhe saṃprayātānāṃ ko'yaṃ bālo'pi sadvratī
||30||प्रोच्यतां चापि यत्कृत्यं युष्माकं क्रियतेऽधुना ॥
मद्गृहे संप्रयातानां कोऽयं बालोऽपि सद्व्रती
munaya ūcuḥ
tīrthayātrāprasaṃgena bhramamāṇā mahītalam ḥ|
camatkārapurābhyāśe vayaṃ prāptāḥ pitāmaha
||31||तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् ः।
चमत्कारपुराभ्याशे वयं प्राप्ताः पितामह
tatrānena vayaṃ deva bālakenā'bhivāditāḥ ||
kramātsarverapi prokto dīrghāyuriti sādaram
||32||तत्रानेन वयं देव बालकेनाऽभिवादिताः ॥
क्रमात्सर्वेरपि प्रोक्तो दीर्घायुरिति सादरम्
etasya tu punaḥ śeṣamāyuṣo divasatra yam ||
vidyate vibudhaśreṣṭha vrīḍitāstena vai vayam
||33||एतस्य तु पुनः शेषमायुषो दिवसत्र यम् ॥
विद्यते विबुधश्रेष्ठ व्रीडितास्तेन वै वयम्
tataścainaṃ samādāya vayaṃ prāptāstavāṃtikam ||
bhavatā'pi tathā prokto dīrdhāyu rbālako'stvayam
||34||ततश्चैनं समादाय वयं प्राप्तास्तवांतिकम् ॥
भवताऽपि तथा प्रोक्तो दीर्धायु र्बालकोऽस्त्वयम्
tasmādyathā vayaṃ satyā bhavatā saha padmaja ||
bhavāma kuru tatkṛtyametasmādāgatā vayam
||35||तस्माद्यथा वयं सत्या भवता सह पद्मज ॥
भवाम कुरु तत्कृत्यमेतस्मादागता वयम्
sūta uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāṃ padmasaṃbhavaḥ ||
provāca prahasanvākyaṃ samādāya ca bālakam
||36||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां पद्मसंभवः ॥
प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं समादाय च बालकम्
matprasādādayaṃ bālojarāmṛtyuvi varjitaḥ ||
bhaviṣyati na saṃdeho vedavidyāvicakṣaṇaḥ
||37||मत्प्रसादादयं बालोजरामृत्युवि वर्जितः ॥
भविष्यति न संदेहो वेदविद्याविचक्षणः
tasmātprāgdharaṇīpṛṣṭhaṃ vrajadhvaṃ munisattamāḥ ||
bālamenaṃ samādāya tasminnevāsya maṃdiraṃ
||38||तस्मात्प्राग्धरणीपृष्ठं व्रजध्वं मुनिसत्तमाः ॥
बालमेनं समादाय तस्मिन्नेवास्य मंदिरं
yāvadasya pitā vṛddhaḥ putradarśanavihvalaḥ ||
na yāti nidhanaṃ sārdhaṃ dharmapatnyā dvijottamāḥ ||
athā''yātāśca taṃ bālaṃ sarve te muni sattamāḥ ||
āgatya vasudhāpṛṣṭhaṃ tasyaivāśramasaṃnidhau
||40||यावदस्य पिता वृद्धः पुत्रदर्शनविह्वलः ॥
न याति निधनं सार्धं धर्मपत्न्या द्विजोत्तमाः ॥
अथाऽऽयाताश्च तं बालं सर्वे ते मुनि सत्तमाः ॥
आगत्य वसुधापृष्ठं तस्यैवाश्रमसंनिधौ
amuṃcannagnitīrthe taṃ samābhāṣya tataḥ param ||
tīrthayātrākṛte paścājjagmuranyatra satvaram
||41||अमुंचन्नग्नितीर्थे तं समाभाष्य ततः परम् ॥
तीर्थयात्राकृते पश्चाज्जग्मुरन्यत्र सत्वरम्
etasminnaṃtare vipro mṛkaṃḍaḥ sutavatsalaḥ ||
nāpaśyatsvasutaṃ paścādvilalāpa suduḥkhitaḥ
||42||एतस्मिन्नंतरे विप्रो मृकंडः सुतवत्सलः ॥
नापश्यत्स्वसुतं पश्चाद्विललाप सुदुःखितः
aho me tanayo'bhīṣṭaḥ kathamadya na dṛśyate ||
kūpāṃtaḥ patitaḥ kiṃ nu kiṃ vyālairvā nipātitaḥ
||43||अहो मे तनयोऽभीष्टः कथमद्य न दृश्यते ॥
कूपांतः पतितः किं नु किं व्यालैर्वा निपातितः
kṛtvā māṃ duḥkhasaṃtaptaṃ mātaraṃ cāpi putrakaḥ ||
prasthito dīrghamadhvānaṃ viruddhaṃ kṛtavānvidhiḥ
||44||कृत्वा मां दुःखसंतप्तं मातरं चापि पुत्रकः ॥
प्रस्थितो दीर्घमध्वानं विरुद्धं कृतवान्विधिः
paśya brāhmaṇi pāpena mayā duṣkṛtakāriṇā ||
na bālasya mukhaṃ dṛṣṭaṃ prasthitasya yamālaye
||45||पश्य ब्राह्मणि पापेन मया दुष्कृतकारिणा ॥
न बालस्य मुखं दृष्टं प्रस्थितस्य यमालये
kathitaṃ jñāninā tena mama pūrvaṃ mahātma nā ||
ṣaṅbhirmāsaiḥ sutaste'yaṃ dehatyāgaṃ kariṣyati
||46||कथितं ज्ञानिना तेन मम पूर्वं महात्म ना ॥
षङ्भिर्मासैः सुतस्तेऽयं देहत्यागं करिष्यति
so'haṃ putrasya duḥkhena sādhayiṣye hutāśanam ||
yāvacchokāgninā kāyo dahyate na varāna ne
||47||सोऽहं पुत्रस्य दुःखेन साधयिष्ये हुताशनम् ॥
यावच्छोकाग्निना कायो दह्यते न वरान ने
brāhmaṇyuvāca
mamāpi matametaddhi yattvayā parikīrtitam ||
tatkiṃ cirayasi brahmañchīghraṃ dārūṇi cānaya
||48||ममापि मतमेतद्धि यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥
तत्किं चिरयसि ब्रह्मञ्छीघ्रं दारूणि चानय
yenā'haṃ bhavatā sārdhaṃ pravekṣyāmi hutāśanam ||
putraśokena saṃtaptā subhṛśaṃ duḥkhaśāṃtaye
||49||येनाऽहं भवता सार्धं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥
पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशांतये
sūta uvāca
evaṃ tayoḥ pravadatordaṃpatyordvija sattamāḥ ||
ājagāmā'tha saṃhṛṣṭaḥ sa bālaḥ sannidhiṃ tayoḥ
||50||एवं तयोः प्रवदतोर्दंपत्योर्द्विज सत्तमाः ॥
आजगामाऽथ संहृष्टः स बालः सन्निधिं तयोः
taṃ dṛṣṭvā brāhmaṇo hṛṣṭo brāhmaṇyā sahitastadā ||
ānaṃdāśruplutākṣo'tha sammukha stamupādravat
||51||तं दृष्ट्वा ब्राह्मणो हृष्टो ब्राह्मण्या सहितस्तदा ॥
आनंदाश्रुप्लुताक्षोऽथ सम्मुख स्तमुपाद्रवत्
bhūyobhūyaḥ pariṣvajya sabhāryaḥ pṛṣṭavāṃstadā ||
kva gataḥ svāśramādvatsa cirātkasmādihā''gataḥ
||52||भूयोभूयः परिष्वज्य सभार्यः पृष्टवांस्तदा ॥
क्व गतः स्वाश्रमाद्वत्स चिरात्कस्मादिहाऽऽगतः
śokārṇave parikṣipya māṃ sabhāryaṃ vayo'dhikam ||
tanmā putraka bhūyastvamīdṛkkarma kariṣyasi
||53||शोकार्णवे परिक्षिप्य मां सभार्यं वयोऽधिकम् ॥
तन्मा पुत्रक भूयस्त्वमीदृक्कर्म करिष्यसि
mārkaṃḍeya uvāca
atrā'dya munayaḥ prāptā mayā te cābhivāditāḥ ||
krameṇa vinayāttāta smaramāṇena te vacaḥ ||
54 dīrghāyurbhava tairuktaḥ sarvaireva dvijottamaiḥ ||
dṛṣṭvā māṃ vismayāviṣṭairbālakaṃ vratinaṃ vibho
||55||अत्राऽद्य मुनयः प्राप्ता मया ते चाभिवादिताः ॥
क्रमेण विनयात्तात स्मरमाणेन ते वचः ॥
५४ दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरेव द्विजोत्तमैः ॥
दृष्ट्वा मां विस्मयाविष्टैर्बालकं व्रतिनं विभो
atha tāta samālokya teṣāṃ madhyagato muniḥ ||
vasiṣṭhastānmunīnsarvānprovāca prahasanniva
||56||अथ तात समालोक्य तेषां मध्यगतो मुनिः ॥
वसिष्ठस्तान्मुनीन्सर्वान्प्रोवाच प्रहसन्निव
vasiṣṭha uvāca
dīrghāyurbhava yaḥ prokto yuṣmābhirmunipuṃgavāḥ ||
tṛtīye divase so'yaṃ bālaḥ paṃcatvameṣyati
||57||दीर्घायुर्भव यः प्रोक्तो युष्माभिर्मुनिपुंगवाः ॥
तृतीये दिवसे सोऽयं बालः पंचत्वमेष्यति
tataste munayo bhītā asatyāttāta tatkṣaṇāt ||
samādāya yayustatra yatra brahmā vyavasthitaḥ
||58||ततस्ते मुनयो भीता असत्यात्तात तत्क्षणात् ॥
समादाय ययुस्तत्र यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः
namaskṛtena tenā'pi prokto'haṃ padmayoninā ||
dīrghāyurbhava pṛṣṭaśca kutastvamiha cāgataḥ 59 ||
atha tairmunibhiḥ sarvairvṛttāṃtaṃ tasya kīrtitam ||
āśīrvādodbhavaṃ proktaṃ tato vayamihāgatāḥ
||60||नमस्कृतेन तेनाऽपि प्रोक्तोऽहं पद्मयोनिना ॥
दीर्घायुर्भव पृष्टश्च कुतस्त्वमिह चागतः ५९ ॥
अथ तैर्मुनिभिः सर्वैर्वृत्तांतं तस्य कीर्तितम् ॥
आशीर्वादोद्भवं प्रोक्तं ततो वयमिहागताः
yathā'yaṃ bālako deva tvatprasādātpitāmaha ||
dīrghāyurjāyate loke tathā tvaṃ kartumarhasi
||61||यथाऽयं बालको देव त्वत्प्रसादात्पितामह ॥
दीर्घायुर्जायते लोके तथा त्वं कर्तुमर्हसि
tato'haṃ brahmaṇā tāta jarāmaraṇavarjitaḥ ||
vihitaḥ preṣitastūrṇaṃ svagṛhaṃ prati taiḥ samam
||62||ततोऽहं ब्रह्मणा तात जरामरणवर्जितः ॥
विहितः प्रेषितस्तूर्णं स्वगृहं प्रति तैः समम्
te tu māṃ munayotraiva pramucyāśramasannidhau ||
snānārthaṃ viviśuḥ sarve hrade'traiva suśobhane
||63||ते तु मां मुनयोत्रैव प्रमुच्याश्रमसन्निधौ ॥
स्नानार्थं विविशुः सर्वे ह्रदेऽत्रैव सुशोभने
tacchrutvā vacanaṃ tasya mṛkaṃḍo harṣasaṃyutaḥ ||
prayayau satvaraṃ tatra yatra te munayaḥ sthitāḥ
||64||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मृकंडो हर्षसंयुतः ॥
प्रययौ सत्वरं तत्र यत्र ते मुनयः स्थिताः
praṇamya tānmunīnsarvānkṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ ||
provāca vaḥ prasādena kulaṃ me vṛddhimāgatam
||65||प्रणम्य तान्मुनीन्सर्वान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः ॥
प्रोवाच वः प्रसादेन कुलं मे वृद्धिमागतम्
sādhu proktamidaṃ kaiścidācāryairmunisattamāḥ ||
sādhulokaṃ samāśritya vikhyātaṃ ca jagattraye
||66||साधु प्रोक्तमिदं कैश्चिदाचार्यैर्मुनिसत्तमाः ॥
साधुलोकं समाश्रित्य विख्यातं च जगत्त्रये
sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ ||
tīrthaṃ phalati kālena sadyaḥ sādhusamāgamaḥ
||67||साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः ॥
तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः
tasmādatithayaḥ prāptā yūyaṃ sarve'dya me gṛham ||
prakaromi kimātithyaṃ procyatāṃ dvijasattamāḥ
||68||तस्मादतिथयः प्राप्ता यूयं सर्वेऽद्य मे गृहम् ॥
प्रकरोमि किमातिथ्यं प्रोच्यतां द्विजसत्तमाः
ṛṣaya ūcuḥ
etadeva mune'smākamātithyaṃ koṭisaṃmitam ||
alpāyurapi te bālo yajjāto mṛtyuvarjitaḥ
||69||एतदेव मुनेऽस्माकमातिथ्यं कोटिसंमितम् ॥
अल्पायुरपि ते बालो यज्जातो मृत्युवर्जितः
mṛkaṇḍa uvāca
mṛtyunā''liṃgitaṃ bālamasmadīyaṃ munīśvarāḥ ||
bhavadbhiradya saṃrakṣya kulaṃ kṛtsnaṃ samuddhṛtam
||70||मृत्युनाऽऽलिंगितं बालमस्मदीयं मुनीश्वराः ॥
भवद्भिरद्य संरक्ष्य कुलं कृत्स्नं समुद्धृतम्
brahmaghne ca surāpe ca caure bhagnavrate tathā ||
niṣkṛtirvihitā sadbhiḥ kṛtaghne nā'sti niṣkṛtiḥ
||71||ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा ॥
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नाऽस्ति निष्कृतिः
tasmātkṛtaghnatādoṣo na syānmama munīśvarāḥ ||
yathā kāryaṃ bhavadbhiśca tathā sarvairna saṃśayaḥ
||72||तस्मात्कृतघ्नतादोषो न स्यान्मम मुनीश्वराः ॥
यथा कार्यं भवद्भिश्च तथा सर्वैर्न संशयः
ṛṣaya ūcuḥ
yadi pratyupakārāya manyase tvaṃ dvijottama ||
gṛhaṃ kuruṣva no vākyāddevasya parameṣṭhinaḥ
||73||यदि प्रत्युपकाराय मन्यसे त्वं द्विजोत्तम ॥
गृहं कुरुष्व नो वाक्याद्देवस्य परमेष्ठिनः
yenā'yaṃ bālakaste'dya kṛto mṛtyuvivarjitaḥ ||
tasmātsthāpaya tīrthena devaṃ taṃ prapitāmaham
||74||येनाऽयं बालकस्तेऽद्य कृतो मृत्युविवर्जितः ॥
तस्मात्स्थापय तीर्थेन देवं तं प्रपितामहम्
putreṇa sahitaḥ paścādārādhaya divāniśam ||
vayameva tvayā sārdhaṃ taṃ ca devaṃ pitāmaham
||75||पुत्रेण सहितः पश्चादाराधय दिवानिशम् ॥
वयमेव त्वया सार्धं तं च देवं पितामहम्
nityaṃ prapūjayiṣyāmastathānye'pi dvijottamāḥ ||
bālenā'nena sārdhaṃ te sakhyamatra sthitaṃ yataḥ ||
bālasakhyamiti khyātaṃ nāmnā tena bhaviṣyati
||76||नित्यं प्रपूजयिष्यामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः ॥
बालेनाऽनेन सार्धं ते सख्यमत्र स्थितं यतः ॥
बालसख्यमिति ख्यातं नाम्ना तेन भविष्यति
tīrthamanyairiti khyātaṃ bālakānāṃ hitāvaham ||
rogārtānāṃ bhayārtānāmasmākaṃ vacanātsadā
||77||तीर्थमन्यैरिति ख्यातं बालकानां हितावहम् ॥
रोगार्तानां भयार्तानामस्माकं वचनात्सदा
asmiṃstīrthe śiśuṃ lokāḥ snāpayiṣyaṃti ye dvija ||
rogārtaṃ vā bhayārtaṃ vā pīḍitaṃ vā grahādibhiḥ
||78||अस्मिंस्तीर्थे शिशुं लोकाः स्नापयिष्यंति ये द्विज ॥
रोगार्तं वा भयार्तं वा पीडितं वा ग्रहादिभिः
bhaviṣyati na saṃdehaḥ sarvadoṣavivarjitaḥ ||
pitāmahaprasādena tathā'smadvacanāddvija
||79||भविष्यति न संदेहः सर्वदोषविवर्जितः ॥
पितामहप्रसादेन तथाऽस्मद्वचनाद्द्विज
ye punarmānuṣā vipra niṣkāmāḥ śraddhayānvitāḥ ||
snānamātraṃ kariṣyaṃti te yāṃti paramāṃ gatim
||80||ये पुनर्मानुषा विप्र निष्कामाः श्रद्धयान्विताः ॥
स्नानमात्रं करिष्यंति ते यांति परमां गतिम्
evamuktvātha te sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ ||
tamāmaṃtrya muniṃ jagmustīrthānyanyāni satvarāḥ
||81||एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः ॥
तमामंत्र्य मुनिं जग्मुस्तीर्थान्यन्यानि सत्वराः
mṛkaṇḍo'pi saputraśca tasminsthāne pitāmaham ||
sthāpayāmāsa saṃhṛṣṭo jyeṣṭhe jyeṣṭhāsthite vidhau
||82||मृकण्डोऽपि सपुत्रश्च तस्मिन्स्थाने पितामहम् ॥
स्थापयामास संहृष्टो ज्येष्ठे ज्येष्ठास्थिते विधौ
tataścā''rādhayāmāsa divārātramataṃdritaḥ ||
saputraḥ śraddhayā yuktaḥ saṃprāptaśca parāṃ gatim
||83||ततश्चाऽऽराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः ॥
सपुत्रः श्रद्धया युक्तः संप्राप्तश्च परां गतिम्
sūta uvāca
tataḥprabhṛti tattīrthaṃ bālasakhyamiti smṛtam ||
pāvanaṃ sarvajaṃtūnāṃ bālānāṃ roganāśanam
||84||ततःप्रभृति तत्तीर्थं बालसख्यमिति स्मृतम् ॥
पावनं सर्वजंतूनां बालानां रोगनाशनम्
jyeṣṭhe jyeṣṭhāsu yo bālastatra snānaṃ samācaret ||
na sa pīḍāmavāpnoti yāvatsaṃvatsaraṃ dvijāḥ
||85||ज्येष्ठे ज्येष्ठासु यो बालस्तत्र स्नानं समाचरेत् ॥
न स पीडामवाप्नोति यावत्संवत्सरं द्विजाः
grahabhūtapiśācānāṃ śākinīnāṃ viśeṣataḥ ||
agamyaḥ sarvaduṣṭānāṃ tathā'nyeṣāṃ prajāyate
||86||ग्रहभूतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः ॥
अगम्यः सर्वदुष्टानां तथाऽन्येषां प्रजायते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye bālasakhyatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 ||