viśvāmitreśvaramāhātmyavarṇanam
menakovāca
nūnaṃ hi kāmadharme tvaṃ na pravīṇo mahādyute ||
tena māmīdṛśairvākyairnivārayasi rāgiṇīm
||1||नूनं हि कामधर्मे त्वं न प्रवीणो महाद्युते ॥
तेन मामीदृशैर्वाक्यैर्निवारयसि रागिणीम्
sūta uvāca
evamuktastato bhūyo viśvāmitro'bravīdidam ||
kopena mahatā yukto niḥspṛhastatparigrahe
||2||एवमुक्तस्ततो भूयो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ॥
कोपेन महता युक्तो निःस्पृहस्तत्परिग्रहे
viśvāmitra uvāca
tvaṃ jīva gaccha vā mṛtyuṃ nāhaṃ kartāsmi te vacaḥ ||
vratanāśāttu yatpāpamadhikaṃ strīvadhādbhavet
||3||त्वं जीव गच्छ वा मृत्युं नाहं कर्तास्मि ते वचः ॥
व्रतनाशात्तु यत्पापमधिकं स्त्रीवधाद्भवेत्
prāyaścittaṃ budhairuktaṃ vratināṃ strīvadhe kṛte ||
na saṃgāttu punastāsāṃ tasmāttvaṃ gantumarhasi
||4||प्रायश्चित्तं बुधैरुक्तं व्रतिनां स्त्रीवधे कृते ॥
न संगात्तु पुनस्तासां तस्मात्त्वं गन्तुमर्हसि
na kevalaṃ vratopetāḥ strīsaṃgātpāpamāpnuyuḥ ||
vratabāhyā api narāḥ saktāḥ strīṣu pataṃtyadhaḥ
||5||न केवलं व्रतोपेताः स्त्रीसंगात्पापमाप्नुयुः ॥
व्रतबाह्या अपि नराः सक्ताः स्त्रीषु पतंत्यधः
saṃsārabhramaṇaṃ nārī prathamepi samāgame ||
vahnipradakṣiṇā vyājanyāyenaiva pradarśayet
||6||संसारभ्रमणं नारी प्रथमेपि समागमे ॥
वह्निप्रदक्षिणा व्याजन्यायेनैव प्रदर्शयेत्
tasmātstrībhiḥ samaṃ prājñaḥ saṃbhāṣāmapi varjayet ||
āstāṃ tāvatsamāsaṃgaṃ ya icchecchreya ātmanaḥ
||7||तस्मात्स्त्रीभिः समं प्राज्ञः संभाषामपि वर्जयेत् ॥
आस्तां तावत्समासंगं य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः
aṃgāra sadṛśā nārī ghṛtakuṃbhasamaḥ pumān ||
asparśāddṛḍhatāmeti tatsaṃparkādvilīyate
||8||अंगार सदृशा नारी घृतकुंभसमः पुमान् ॥
अस्पर्शाद्दृढतामेति तत्संपर्काद्विलीयते
striyo mūlamanarthānāṃ sarveṣāṃ prāṇināṃ bhuvi ||
tasmāttyājyā sudūreṇa tāḥ svargasya nirodhakāḥ
||9||स्त्रियो मूलमनर्थानां सर्वेषां प्राणिनां भुवि ॥
तस्मात्त्याज्या सुदूरेण ताः स्वर्गस्य निरोधकाः
kulīnā vittavatyaśca nāthavatyo'pi yoṣitaḥ ||
ekasminnaṃtare rāgaṃ kurvaṃtyetāḥ sucañcalāḥ
||10||कुलीना वित्तवत्यश्च नाथवत्योऽपि योषितः ॥
एकस्मिन्नंतरे रागं कुर्वंत्येताः सुचञ्चलाः
na strībhyaḥ kiṃcidanyaddhi pāpāya vidyate bhuvi ||
yāsāṃ saṃgasamāsādya saṃsāre bhramate janaḥ ||
nīco'pi kurute sevāṃ yastāsāṃ vijaneṣvatha ||
virūpaṃ vāpi nīcaṃ vā taṃ sevante hi tāḥ striyaḥ
||12||न स्त्रीभ्यः किंचिदन्यद्धि पापाय विद्यते भुवि ॥
यासां संगसमासाद्य संसारे भ्रमते जनः ॥
नीचोऽपि कुरुते सेवां यस्तासां विजनेष्वथ ॥
विरूपं वापि नीचं वा तं सेवन्ते हि ताः स्त्रियः
anarthatvānmanuṣyāṇāṃ bhayātparijanasya ca ||
maryādāyāmamaryādāḥ striyastiṣṭhanti bhartṛṣu
||13||अनर्थत्वान्मनुष्याणां भयात्परिजनस्य च ॥
मर्यादायाममर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु
sūta uvāca
evaṃ saṃbhartsitā tena menakā kopasaṃyutā ||
śaśāpa taṃ muniśreṣṭhaṃ sphuramāṇoṣṭhasaṃpuṭā
||14||एवं संभर्त्सिता तेन मेनका कोपसंयुता ॥
शशाप तं मुनिश्रेष्ठं स्फुरमाणोष्ठसंपुटा
yasmāttvayā parityaktā sakāmāhaṃ sudurmate ||
tyajatā kāmajaṃ dharmaṃ tasmācchāpaṃ gṛhāṇa me
||15||यस्मात्त्वया परित्यक्ता सकामाहं सुदुर्मते ॥
त्यजता कामजं धर्मं तस्माच्छापं गृहाण मे
adyaiva bhava duburddhe valīpalitasaṃyutaḥ ||
jarājarjjaritāṃgaśca tucchadṛṣṭirviraṃgitaḥ
||16||अद्यैव भव दुबुर्द्धे वलीपलितसंयुतः ॥
जराजर्ज्जरितांगश्च तुच्छदृष्टिर्विरंगितः
sūta uvāca
uktamātre tu vacane tatkṣaṇānmunisattamaḥ ||
babhūva tādṛśaḥ sadyastayā yādṛkprakīrtitaḥ
||17||उक्तमात्रे तु वचने तत्क्षणान्मुनिसत्तमः ॥
बभूव तादृशः सद्यस्तया यादृक्प्रकीर्तितः
tataḥ kopaparītātmā so'pi tāṃ śaptumudyataḥ ||
kamaṇḍalorjalaṃ gṛhya saṃtāpādraktalocanaḥ
||18||ततः कोपपरीतात्मा सोऽपि तां शप्तुमुद्यतः ॥
कमण्डलोर्जलं गृह्य संतापाद्रक्तलोचनः
nirdoṣo'pi tvayā yasmācchapto'haṃ gaṇikādhame ||
tasmādbhava tvamapyāśu jarājarjaritāṃgikā
||19||निर्दोषोऽपि त्वया यस्माच्छप्तोऽहं गणिकाधमे ॥
तस्माद्भव त्वमप्याशु जराजर्जरितांगिका
sāpi tadvacanātsadyastādṛgrūpā vyajāyata ||
yādṛśo'sau muniśreṣṭho valīpalitagātrabhṛt
||20||सापि तद्वचनात्सद्यस्तादृग्रूपा व्यजायत ॥
यादृशोऽसौ मुनिश्रेष्ठो वलीपलितगात्रभृत्
atha tādṛksvarūpeṇa snātā tatra jalā śaye ||
bhūyo'pi tādṛśī jātā yādṛśī saṃsthitā purā
||21||अथ तादृक्स्वरूपेण स्नाता तत्र जला शये ॥
भूयोऽपि तादृशी जाता यादृशी संस्थिता पुरा
taddṛṣṭvā paramāścaryamatīva tvarayānvitaḥ ||
so'pi tatrākarotsnānaṃ saṃjātaśca yathā purā
||22||तद्दृष्ट्वा परमाश्चर्यमतीव त्वरयान्वितः ॥
सोऽपि तत्राकरोत्स्नानं संजातश्च यथा पुरा
tatastau tīrthamāhātmyādrūpaudāryaguṇānvitau ||
mitha āmaṃtrya saṃhṛṣṭau gatau deśaṃ yathepsitam
||23||ततस्तौ तीर्थमाहात्म्याद्रूपौदार्यगुणान्वितौ ॥
मिथ आमंत्र्य संहृष्टौ गतौ देशं यथेप्सितम्
evaṃ tīrthasya māhātmyaṃ vijñāya bhagavānṛṣiḥ ||
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa devadevasya śūlinaḥ
||24||एवं तीर्थस्य माहात्म्यं विज्ञाय भगवानृषिः ॥
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः
tapaścakāra sumahattasmiṃstīrthavare tadā ||
kuśastambena kṛtavāṃstatsaro vipulaṃ vibhuḥ
||25||तपश्चकार सुमहत्तस्मिंस्तीर्थवरे तदा ॥
कुशस्तम्बेन कृतवांस्तत्सरो विपुलं विभुः
tatra snātvā naro yastu pūjayelliṃgamuttamam ||
viśvāmitreśvaraṃ khyātaṃ sa gacchecchivamaṃdiram
||26||तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेल्लिंगमुत्तमम् ॥
विश्वामित्रेश्वरं ख्यातं स गच्छेच्छिवमंदिरम्
adyāpi dṛśyate tatra gaṃgodakasamaṃ jalam ||
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvakāmapradāyakam
||27||अद्यापि दृश्यते तत्र गंगोदकसमं जलम् ॥
सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामप्रदायकम्
yastatra kurute snānaṃ śraddhāpūtena cetasā ||
sa devalokamāsādya pitṛbhiḥ saha modate
||28||यस्तत्र कुरुते स्नानं श्रद्धापूतेन चेतसा ॥
स देवलोकमासाद्य पितृभिः सह मोदते
tataḥprabhṛti tattīrthaṃ khyātiṃ prāptaṃ mahītale ||
pātāle svargaloke ca rūpaudāryapradaṃ nṛṇām
||29||ततःप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं महीतले ॥
पाताले स्वर्गलोके च रूपौदार्यप्रदं नृणाम्
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijottamāḥ ||
viśvāmitreśa māhātmyaṃ sarvapātakanāśanam
||30||एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः ॥
विश्वामित्रेश माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe śrīhāṭakevarakṣetramāhātmye viśvāmitrakuṇḍotpatti viśvāmitreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma catuścatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 44 ||