lohayaṣṭimāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
tathānyā lohayaṣṭistu tasminkṣetre'tiśobhanā ||
muktā paraśurāmeṇa bhaṃktvā nijakuṭhārakam
||1||तथान्या लोहयष्टिस्तु तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना ॥
मुक्ता परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम्
tāṃ dṛṣṭvā mānavaḥ samyagupavāsaparāyaṇaḥ ||
mucyate hi svakātpāpāttatkṣaṇādvijasattamāḥ
||2||तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः ॥
मुच्यते हि स्वकात्पापात्तत्क्षणाद्विजसत्तमाः
ṛṣaya ūcuḥ
kutaḥ paraśurāmeṇa bhaṃktvā nijakuṭhārakam ||
nirmitā lohayaṣṭiḥ sā tatrotsṛṣṭā ca sā kutaḥ
||3||कुतः परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम् ॥
निर्मिता लोहयष्टिः सा तत्रोत्सृष्टा च सा कुतः
sūta uvāca
yadā rāmo hradaṃ kṛtvā tarpayitvā nijānpitṝn ||
gatāmarṣo dvijendrāṇāṃ dattvā yajñe vasundharām
||4||यदा रामो ह्रदं कृत्वा तर्पयित्वा निजान्पितॄन् ॥
गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्
tataḥ saṃprasthito hṛṣṭo dhṛtvā manasi sāgaram ||
snānārthaṃ taṃ samādāya kuṭhāraṃ bhāskaraprabham
||5||ततः संप्रस्थितो हृष्टो धृत्वा मनसि सागरम् ॥
स्नानार्थं तं समादाय कुठारं भास्करप्रभम्
tadā sa munibhiḥ proktaḥ sarvaistatkṣetravāsibhiḥ ||
vāṃchadbhistu hitaṃ tasya sadā śamaparāyaṇaiḥ
||6||तदा स मुनिभिः प्रोक्तः सर्वैस्तत्क्षेत्रवासिभिः ॥
वांछद्भिस्तु हितं तस्य सदा शमपरायणैः
rāmarāma mahābhāga yaddhārayasi pāṇinā ||
śastraṃ pūrṇe pratijño'pi tanna yuktaṃ bhavettava
||7||रामराम महाभाग यद्धारयसि पाणिना ॥
शस्त्रं पूर्णे प्रतिज्ञोऽपि तन्न युक्तं भवेत्तव
anena karasaṃsthena tava kopaḥ kathaṃcana ||
na yāsyati śarīrasthastasmādenaṃ parityaja
||9||अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन ॥
न यास्यति शरीरस्थस्तस्मादेनं परित्यज
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā tato rāmaḥ kṛtāṃjaliḥ ||
provāca vinayopetaḥ prahasaṃstāndvijottamān
||9||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततो रामः कृतांजलिः ॥
प्रोवाच विनयोपेतः प्रहसंस्तान्द्विजोत्तमान्
kuṭhāraścaiva vipreṃdrā rudratejodbhavena ca ||
lohena nirmitaḥ pūrvamakṣayo viśvakarmaṇā ||
tadahaṃ saṃparityajya kathamenaṃ dvijottamāḥ ||
kṣattradharmaparo'pyevaṃ pragacchāmi digaṃtaram
||1||कुठारश्चैव विप्रेंद्रा रुद्रतेजोद्भवेन च ॥
लोहेन निर्मितः पूर्वमक्षयो विश्वकर्मणा ॥
तदहं संपरित्यज्य कथमेनं द्विजोत्तमाः ॥
क्षत्त्रधर्मपरोऽप्येवं प्रगच्छामि दिगंतरम्
yadi cainaṃ mayā muktaṃ kuṭhāraṃ ca dvijottamāḥ ||
grahīṣyati paraḥ kaścinmama vadhyo bhaviṣyati
||12||यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः ॥
ग्रहीष्यति परः कश्चिन्मम वध्यो भविष्यति
nāparādhamimaṃ śaktaḥ sor̤huṃ cāhaṃ kathaṃcana ||
api brāhmaṇamukhyasya janasyānyasya kā kathā
||13||नापराधमिमं शक्तः सोढ़ुं चाहं कथंचन ॥
अपि ब्राह्मणमुख्यस्य जनस्यान्यस्य का कथा
tathāpi nāsti te śāṃtirmukte'pyasmindvijottamāḥ ||
gṛhīte'pi ca yuṣmābhistasmādrakṣyaḥ prayatnataḥ
||14||तथापि नास्ति ते शांतिर्मुक्तेऽप्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ॥
गृहीतेऽपि च युष्माभिस्तस्माद्रक्ष्यः प्रयत्नतः
brāhmaṇā ūcuḥ
yadyevaṃ tvaṃ mahābhāga rakṣārthaṃ saṃprayacchasi ||
asmākaṃ tatra bhaṃktvāśu piṃḍaṃ kṛtvā samarpaya
||15||यद्येवं त्वं महाभाग रक्षार्थं संप्रयच्छसि ॥
अस्माकं तत्र भंक्त्वाशु पिंडं कृत्वा समर्पय
yena rakṣāmahe sarve paramaṃ yavamāśritāḥ ||
na ca gṛhṇāti vā kaścidgate kālāṃtare'pi ca
||16||येन रक्षामहे सर्वे परमं यवमाश्रिताः ॥
न च गृह्णाति वा कश्चिद्गते कालांतरेऽपि च
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ ||
cakre lohamayīṃ yaṣṭiṃ taṃ bhaṃktvā sa kuṭhārakam
||17||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः ॥
चक्रे लोहमयीं यष्टिं तं भंक्त्वा स कुठारकम्
tataḥ sa brāhmaṇeṃdrāṇāmarpayāmāsa sādaram ||
rakṣārthaṃ bhārgavaśreṣṭho vinayāvanataḥ sthitaḥ
||18||ततः स ब्राह्मणेंद्राणामर्पयामास सादरम् ॥
रक्षार्थं भार्गवश्रेष्ठो विनयावनतः स्थितः
brāhmaṇā ūcuḥ
lohayaṣṭimimāṃ rāma tvatkuṭhārasamudbhavām ||
vayaṃ saṃrakṣayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāma eva hi
||19||लोहयष्टिमिमां राम त्वत्कुठारसमुद्भवाम् ॥
वयं संरक्षयिष्यामः पूजयिष्याम एव हि
yathā śaktimayī kīrtiḥ skandasyātra pratiṣṭhitā ||
lohayaṣṭimayī tadvattava rāma bhaviṣyati
||20||यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता ॥
लोहयष्टिमयी तद्वत्तव राम भविष्यति
bhraṣṭarājyastu yo rājā enāmārādhayiṣyati ||
svaṃ rājyamacirātprāpya sa pratāpī bhaviṣyati
||21||भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति ॥
स्वं राज्यमचिरात्प्राप्य स प्रतापी भविष्यति
vidyākṛte dvijo vā yaḥ sadaināṃ pūjayiṣyati ||
sa vidyāṃ paramāṃ prāpya sarvajñatvaṃ prapatsyate
||22||विद्याकृते द्विजो वा यः सदैनां पूजयिष्यति ॥
स विद्यां परमां प्राप्य सर्वज्ञत्वं प्रपत्स्यते
aputro vā naro yo'tha nārī vā pūjayiṣyati ||
etāṃ yaṣṭiṃ tvadīyāṃ ca putravānsa bhaviṣyati
||23||अपुत्रो वा नरो योऽथ नारी वा पूजयिष्यति ॥
एतां यष्टिं त्वदीयां च पुत्रवान्स भविष्यति
upavāsaparo bhūtvā yaścaināṃ pūjayiṣyati ||
āśvinasyāsite pakṣe caturdaśyāṃ viśeṣataḥ
||24||उपवासपरो भूत्वा यश्चैनां पूजयिष्यति ॥
आश्विनस्यासिते पक्षे चतुर्दश्यां विशेषतः
sa prāpsyati sadā kāmānabhīṣṭānmanasi sthitān
||24||स प्राप्स्यति सदा कामानभीष्टान्मनसि स्थितान्
evaṃ śrutvā tato rāmasteṣāmeva dvijanmanām ||
praṇamya prayayau tūrṇaṃ samudrasadanaṃ prati
||25||एवं श्रुत्वा ततो रामस्तेषामेव द्विजन्मनाम् ॥
प्रणम्य प्रययौ तूर्णं समुद्रसदनं प्रति
te'pi viprāstatastasyāścakruḥ prāsādamuttamam ||
tatra saṃsthāya tāṃ cakrustataḥ pūjāsamāhitāḥ
||26||तेऽपि विप्रास्ततस्तस्याश्चक्रुः प्रासादमुत्तमम् ॥
तत्र संस्थाय तां चक्रुस्ततः पूजासमाहिताः
prāpnuvaṃti ca tatpārśvātkāmāneva hṛdi sthitān ||
sustokenā'pi kālena durlabhāstridaśairapi
||27||प्राप्नुवंति च तत्पार्श्वात्कामानेव हृदि स्थितान् ॥
सुस्तोकेनाऽपि कालेन दुर्लभास्त्रिदशैरपि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye lohayaṣṭimāhātmyavarṇanaṃ nāma caturṇavatitamo'dhyāyaḥ || 94 ||