cātuścaraṇasaṃjñāśca tatastasya niveśitāḥ
sūta uvāca
atha tena dvijāḥ sarve brahmasthāne niveśitāḥ ||
cātuścaraṇasaṃjñāśca tatastasya niveśitāḥ
||1||अथ तेन द्विजाः सर्वे ब्रह्मस्थाने निवेशिताः ॥
चातुश्चरणसंज्ञाश्च ततस्तस्य निवेशिताः
so'pi keśānparityajya sarvagātrasamudbhavān ||
nijapatnyā samopetaḥ praṇamya ca dvijottamān
||2||सोऽपि केशान्परित्यज्य सर्वगात्रसमुद्भवान् ॥
निजपत्न्या समोपेतः प्रणम्य च द्विजोत्तमान्
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā vākyametaduvāca ha ||
bhāskarasyāsya vihitaḥ prāsādoyaṃ mayā dvijāḥ
||3||कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥
भास्करस्यास्य विहितः प्रासादोयं मया द्विजाः
puṣpāditya iti khyātiṃ prayātu bhuvanatraye ||
brāhmaṇā ūcuḥ ||
na vayaṃ yājñavalkyasya kīrtiṃ neṣyāmahe kṣayam
||4||पुष्पादित्य इति ख्यातिं प्रयातु भुवनत्रये ॥
ब्राह्मणा ऊचुः ॥
न वयं याज्ञवल्क्यस्य कीर्तिं नेष्यामहे क्षयम्
prāyaścittaṃ pradāsyāmaścittasya hṛdayaṃgamam ||
anye ca brāhmaṇāḥ procuḥ kecinmadhyasthavṛttayaḥ
||5||प्रायश्चित्तं प्रदास्यामश्चित्तस्य हृदयंगमम् ॥
अन्ये च ब्राह्मणाः प्रोचुः केचिन्मध्यस्थवृत्तयः
vṛttyarthamasya devasya lakṣaṃ home'tra kalpyatām ||
lakṣaṃ tu sarvaviprāṇāṃ prāyaścittaviśuddhaye
||6||वृत्त्यर्थमस्य देवस्य लक्षं होमेऽत्र कल्प्यताम् ॥
लक्षं तु सर्वविप्राणां प्रायश्चित्तविशुद्धये
puṣpa uvāca
tasmātsarve dvijaśreṣṭhā mannāmnā kīrtayaṃtvimam ||
puṣpādityamiti khyātiṃ kīrtayaṃtu tathāniśam
||7||तस्मात्सर्वे द्विजश्रेष्ठा मन्नाम्ना कीर्तयंत्विमम् ॥
पुष्पादित्यमिति ख्यातिं कीर्तयंतु तथानिशम्
anayā bhāryayā mahyaṃ mānyā yā sthāpitā purā ||
durgā'syāścātra nāmnā vai bhūyātkhyātā'tra satpure
||8||अनया भार्यया मह्यं मान्या या स्थापिता पुरा ॥
दुर्गाऽस्याश्चात्र नाम्ना वै भूयात्ख्याताऽत्र सत्पुरे
brāhmaṇā ūcuḥ
duḥśīlena purā'kāri prāsādo harasaṃbhavaḥ ||
durvāsaḥsthāpitasyāpi bhavadbhistuṣṭa mānasaiḥ
||9||दुःशीलेन पुराऽकारि प्रासादो हरसंभवः ॥
दुर्वासःस्थापितस्यापि भवद्भिस्तुष्ट मानसैः
tathāpyasya tu dīnasya prāsādaḥ kriyatāṃ dvijāḥ
||10||तथाप्यस्य तु दीनस्य प्रासादः क्रियतां द्विजाः
nāmamātreṇa devasya duḥśīlena yayā purā ||
anenārādhitaḥ pūrvaṃ svamāṃsaireṣa bhāskaraḥ
||11||नाममात्रेण देवस्य दुःशीलेन यया पुरा ॥
अनेनाराधितः पूर्वं स्वमांसैरेष भास्करः
tasmānna kṣatirasyātha datte nāmni yathā purā ||
nāmnā māhikayā nāma māhītyeva ca sā bhavet
||12||तस्मान्न क्षतिरस्याथ दत्ते नाम्नि यथा पुरा ॥
नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च सा भवेत्
sūta uvāca
puṣpeṇa dāne datte'tha saṃmatenāgrajanmanām ||
madhyamena kṛtaṃ nāma puṣpāditya iti śrutam
||13||पुष्पेण दाने दत्तेऽथ संमतेनाग्रजन्मनाम् ॥
मध्यमेन कृतं नाम पुष्पादित्य इति श्रुतम्
tatpatnyā cāpi yā tatra durgā devī dvijottamāḥ ||
nāmnā māhikayā nāma māhītyeva ca sā'bhavat
||14||तत्पत्न्या चापि या तत्र दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः ॥
नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च साऽभवत्
sūta uvāca
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭosmi dvijottamāḥ ||
puṣpā dityo yathā jāto yājñavalkyapratiṣṭhitaḥ
||15||एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः ॥
पुष्पा दित्यो यथा जातो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः
adyāpi kalikāle sa dṛṣṭo bhaktyā sureśvaraḥ ||
nāśayeddinajaṃ pāpaṃ narāṇāṃ nātra saṃśayaḥ
||16||अद्यापि कलिकाले स दृष्टो भक्त्या सुरेश्वरः ॥
नाशयेद्दिनजं पापं नराणां नात्र संशयः
tathā ca saptamīyukte ravervāre dvijottamāḥ ||
aṣṭottaraśataṃyāvatphalahastaḥ karoti yaḥ ||
pradakṣiṇāṃ ca sadbhaktyā sa labhedvāṃchitaṃ phalam
||17||तथा च सप्तमीयुक्ते रवेर्वारे द्विजोत्तमाः ॥
अष्टोत्तरशतंयावत्फलहस्तः करोति यः ॥
प्रदक्षिणां च सद्भक्त्या स लभेद्वांछितं फलम्
māhīkāmapi yo durgāṃ nityameva prapaśyati ||
na sa paśyati kaṣṭāni tasminnahani karhicit
||18||माहीकामपि यो दुर्गां नित्यमेव प्रपश्यति ॥
न स पश्यति कष्टानि तस्मिन्नहनि कर्हिचित्
caitraśuklacaturdaśyāṃ yastāṃ pūjayate naraḥ |
tasya saṃvatsaraṃyāvannāpatsaṃjāyate kvacit
||19||चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तां पूजयते नरः ।
तस्य संवत्सरंयावन्नापत्संजायते क्वचित्
iti śrīskāṃdemahāpurāṇaekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye puṣpādityamāhātmyavarṇanaṃnāmaikaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 161 ||