saptaviṃśatikāmāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
athānyāpi ca tatrāsti saptaviṃśatikā tathā ||
nakṣatraiḥ sthāpitā devī vāṃchitasya pradāyinī
||1||अथान्यापि च तत्रास्ति सप्तविंशतिका तथा ॥
नक्षत्रैः स्थापिता देवी वांछितस्य प्रदायिनी
dakṣasya tanayā pūrvaṃ saptaviṃśatisaṃkhyayā ||
udvāhitā hi somena pūrvaṃ brāhmaṇasattamāḥ
||2||दक्षस्य तनया पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया ॥
उद्वाहिता हि सोमेन पूर्वं ब्राह्मणसत्तमाः
tāsāṃ madhye 'bhavaccaikā rohiṇī tasya vallabhā ||
prāṇebhyo'pi sadāsaktastayā sārdhaṃ sa tiṣṭhati
||3||तासां मध्ये ऽभवच्चैका रोहिणी तस्य वल्लभा ॥
प्राणेभ्योऽपि सदासक्तस्तया सार्धं स तिष्ठति
tato daurbhāgyasaṃtaptāḥ sarvā stā dakṣakanyakāḥ ||
vairāgyaṃ paramaṃ gatvā kṣetre'smiṃstapasi sthitāḥ
||4||ततो दौर्भाग्यसंतप्ताः सर्वा स्ता दक्षकन्यकाः ॥
वैराग्यं परमं गत्वा क्षेत्रेऽस्मिंस्तपसि स्थिताः
saṃsthāpya devatāṃ durgāṃ śraddhayā parayā yutāḥ ||
balipūjopahāraistāṃ pūjayaṃtyaḥ sureśvarīm
||5||संस्थाप्य देवतां दुर्गां श्रद्धया परया युताः ॥
बलिपूजोपहारैस्तां पूजयंत्यः सुरेश्वरीम्
tataḥ kālena mahatā tāsāṃ sā tuṣṭimabhyagāt ||
abravīcca pratuṣṭo'haṃ varaṃ dāsyāmi putrikāḥ
||6||ततः कालेन महता तासां सा तुष्टिमभ्यगात् ॥
अब्रवीच्च प्रतुष्टोऽहं वरं दास्यामि पुत्रिकाः
tasmāttatprārthyatāṃ citte yadyuṣmākaṃ vyavasthitam ||
sarvaṃ dāsyāmyasaṃdigdhaṃ yadyuṣmākaṃ hṛdi sthitam
||7||तस्मात्तत्प्रार्थ्यतां चित्ते यद्युष्माकं व्यवस्थितम् ॥
सर्वं दास्याम्यसंदिग्धं यद्युष्माकं हृदि स्थितम्
tataḥ procuśca tāḥ sarvāḥ prasādāttava vāṃchitam ||
asmākaṃ vidyate devi yāvattrailokyasaṃsthitam
||8||ततः प्रोचुश्च ताः सर्वाः प्रसादात्तव वांछितम् ॥
अस्माकं विद्यते देवि यावत्त्रैलोक्यसंस्थितम्
ekaṃ patyuḥ sukhaṃ muktvā yatsaubhāgyasamudbhavam ||
tasmāttaddehi cāsmākaṃ yadi tuṣṭāsi caṃḍike
||9||एकं पत्युः सुखं मुक्त्वा यत्सौभाग्यसमुद्भवम् ॥
तस्मात्तद्देहि चास्माकं यदि तुष्टासि चंडिके
vayaṃ daurbhāgyadoṣeṇa sarvāḥ kleśaṃ paraṃ gatāḥ ||
na śaknumaḥ priyānprāṇāndehe dhartuṃ kathaṃcana
||10||वयं दौर्भाग्यदोषेण सर्वाः क्लेशं परं गताः ॥
न शक्नुमः प्रियान्प्राणान्देहे धर्तुं कथंचन
śrīdevyuvāca
adyaprabhṛti yuṣmākaṃ saubhāgyaṃ patisaṃbhavam ||
matprasādādasaṃdigdhaṃ bhaviṣyati sukhodayam
||11||अद्यप्रभृति युष्माकं सौभाग्यं पतिसंभवम् ॥
मत्प्रसादादसंदिग्धं भविष्यति सुखोदयम्
anyāpi yā patityaktā strī māmatra sthitāṃ sadā ||
pūjayiṣyati sadbhaktayā caturdaśyāmupoṣitā
||12||अन्यापि या पतित्यक्ता स्त्री मामत्र स्थितां सदा ॥
पूजयिष्यति सद्भक्तया चतुर्दश्यामुपोषिता
sā bhaviṣyati saubhāgyayktā putravatī satī ||
yāvatsaṃvatsaraṃ tāvadekabhaktaparāyaṇā
||13||सा भविष्यति सौभाग्ययु्क्ता पुत्रवती सती ॥
यावत्संवत्सरं तावदेकभक्तपरायणा
akṣāralavaṇāśā yā nārī māṃ pūjayiṣyati ||
na tasyāḥ patijaṃ duḥkhaṃ daurbhāgyaṃ vā bhaviṣyati
||14||अक्षारलवणाशा या नारी मां पूजयिष्यति ॥
न तस्याः पतिजं दुःखं दौर्भाग्यं वा भविष्यति
āśvinasya site pakṣe saṃprāpte navamīdine ||
upavāsaparā yā māṃ niśīthe pūjayiṣyati ||
tasyāḥ saubhāgyamatyugraṃ sarvadā vai bhaviṣyati
||15||आश्विनस्य सिते पक्षे संप्राप्ते नवमीदिने ॥
उपवासपरा या मां निशीथे पूजयिष्यति ॥
तस्याः सौभाग्यमत्युग्रं सर्वदा वै भविष्यति
evamuktvā tu sā devī virarāma dvijottamāḥ ||
tāśca sarvāḥ susaṃhṛṣṭā jagmurdakṣasya maṃdiram
||16||एवमुक्त्वा तु सा देवी विरराम द्विजोत्तमाः ॥
ताश्च सर्वाः सुसंहृष्टा जग्मुर्दक्षस्य मंदिरम्
etasminnaṃtare dakṣa āhūtaḥ śūlapāṇinā ||
proktaḥ kasmāttvayā candro yakṣmaṇā saṃniyojitaḥ ||
tadayuktaṃ kṛtaṃ dakṣa jāmātā'yaṃ yatastava
||17||एतस्मिन्नंतरे दक्ष आहूतः शूलपाणिना ॥
प्रोक्तः कस्मात्त्वया चन्द्रो यक्ष्मणा संनियोजितः ॥
तदयुक्तं कृतं दक्ष जामाताऽयं यतस्तव
dakṣa uvāca
anena tanayā mahyamaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā ||
ūḍhā akhaṇḍacāritrāstāstyaktā doṣavarjitāḥ ||
muktvaikāṃ rohiṇīṃ deva niṣiddhena mayā'sakṛt
||18||अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया ॥
ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः ॥
मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्
tato mayā'tikopena niyukto rājayakṣmaṇā ||
asatyajalpako mandaḥ kāmadevavaśaṃ gataḥ
||19||ततो मयाऽतिकोपेन नियुक्तो राजयक्ष्मणा ॥
असत्यजल्पको मन्दः कामदेववशं गतः
śrībhagavānuvāca
adyaprabhṛti sarvāsāṃ samaṃ sa pracariṣyati ||
madvākyānnātra saṃdehaḥ satyametanmayoditam
||20||अद्यप्रभृति सर्वासां समं स प्रचरिष्यति ॥
मद्वाक्यान्नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्
tvayāpi yadvacaḥ proktamasatyaṃ syānna tatkvacit ||
tasmādeṣa kṣayaṃ pakṣaṃ vṛddhiṃ pakṣaṃ prayāsyati
||21||त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् ॥
तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति
dakṣo'pi bāḍhamityeva tatproktvā ca yayau gṛham ||
caṃdrastu dakṣakanyāstāḥ samaṃ paśyati sarvadā
||22||दक्षोऽपि बाढमित्येव तत्प्रोक्त्वा च ययौ गृहम् ॥
चंद्रस्तु दक्षकन्यास्ताः समं पश्यति सर्वदा
gacchamānaḥ kṣayaṃ pakṣaṃ vṛddhiṃ pakṣaṃ ca saddvijāḥ ||
sāpi devī tataḥ proktā saptaviṃśatikā kṣitau ||
sarvasaubhāgyadā strīṇāṃ tasminkṣetre vyavasthitā
||23||गच्छमानः क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं च सद्द्विजाः ॥
सापि देवी ततः प्रोक्ता सप्तविंशतिका क्षितौ ॥
सर्वसौभाग्यदा स्त्रीणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता
yaścaitatpuratastasyāḥ saṃprāpte cāṣṭamīdine ||
śucirbhūtvā paṭhedbhaktyā sa saubhāgyamavāpnuyāt
||24||यश्चैतत्पुरतस्तस्याः संप्राप्ते चाष्टमीदिने ॥
शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या स सौभाग्यमवाप्नुयात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye saptaviṃśatikāmāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ || 86 ||