liṃgotpattivarṇanam
oṃnamaḥ puruṣottamāya
atha skānde mahāpurāṇe ṣaṣṭhanāgarakhaṇḍaprārambhaḥ
vyāsa uvāca
sa dhūrjaṭi jaṭājūṭo jāyatāṃ vijayāya vaḥ|
yatraikapalitabhrāṃtiṃ karotyadyāpi jāhnavī
||1||स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः।
यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी
ṛṣaya ūcuḥ
harasya pūjyate liṃgaṃ kasmādatanmahāmate viśeṣātsaṃparityajya śeṣāṃgāni surāsuraiḥ
||2||हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः
tasmādetanmahābāho yathāvadvaktumarhasi|
sāṃprataṃ sūta kārtsnyena paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ
||3||तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि।
सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः
sūta uvāca
praśnabhāro mahāneṣa yo bhavadbhirudāhṛtaḥ|
kīrtayiṣye tathāpyenaṃ namaskṛtya svayaṃbhuve
||4||प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः।
कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे
ānartaviṣaye cāsti vanaṃ munijanāśrayam|
manojñaṃ sarvasattvānāṃ sarvartuphalitadrumam
||5||आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम्।
मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्
tatrāśramapadaṃ ramyaṃ saumyasattvaniṣevitam ||
asti tāpasasaṃkīrṇaṃ vedadhvanivirājitam
||6||तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् ॥
अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्
abbhakṣairvāyubhakṣaiśca śīrṇaparṇāśibhistathā|
dantolūkhalibhirvipraiḥ sevitaṃ cāśmakuṭṭakaiḥ
||7||अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा।
दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः
snānahomaparaiścaiva japasvādhyāyatatparaiḥ|
vānaprasthaistridaṇḍaiśca haṃsaiścāpi kuṭīcaraiḥ
||8||स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः।
वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः
snātakairyatibhirdāntaistathā paṃcāgnisādhakaiḥ|
kasyacittvatha kālasya bhagavāṃstripurāṃtakaḥ
||9||स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः।
कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः
satīviyogasaṃtapto bhramamāṇa itastataḥ|
tasminvane samāyātaḥ saumyasattvaniṣevite
||10||सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः।
तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते
krīḍaṃti nakulā yatra sārdhaṃ sarpaiḥpraharṣitāḥ|
pañcānanāśca mātaṃgairvṛṣadaṃśāstathākhubhiḥ|
kākāḥ kauśikasaṃghaiśca vairabhāvavivarjitāḥ
||11||क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः।
पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः।
काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः
tataśca bhagavānrudro dṛṣṭvāśramapadaṃ tadā|
nagnaḥ kapālamādāya bhikṣārthaṃ praviveśa saḥ
||12||ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा।
नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः
atha tasya samālokya rūpaṃ gātrasamudbhavam|
adṛṣṭapūrvaṃ tāpasyaḥ sarvāḥ kāmavaśaṃ gatāḥ
||13||अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम्।
अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः
gṛhakarma parityajya guruśuśrūṣaṇāni ca|
mithaḥ saṃbhāṣaṇaṃ cakruḥ sthānesthāne ca tāḥ sthitāḥ
||14||गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च।
मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः
ekā sā kāpi dhanyā yā cakre tasyāvagūhanam|
viśrabdhā sarvagātreṣu tāpasasya mahātmanaḥ
||15||एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम्।
विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः
tathānyāḥ kautukāviṣṭā dhāvaṃtyaḥ sarvatodiśam|
dṛśyaṃte taṃ samuddiśya vistāritavilocanāḥ
||16||तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम्।
दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः
kāścidarddhānuliptāṃgyaḥ kāścidekāṃjitekṣaṇāḥ|
ardhasaṃyamitaiḥ kaiśaistathānyāstyaktabālakāḥ
||17||काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः।
अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः
evamālokyamānaḥ sa kāminībhirmaheśvaraḥ|
babhrāma rājamārgeṇa bhikṣāṃ dehīti kīrtayan
||18||एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः।
बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्
atha te munayo dṛṣṭvā taṃ tathā vigatāṃbaram|
kāmodbhavakaraṃstrīṇāṃ procuḥ kopāruṇekṣaṇāḥ
||19||अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम्।
कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः
yasmātpāpa tvayāsmākamāśramo'yaṃ viḍaṃbitaḥ|
tasmālliṃgaṃ patatvāśu tavaiva vasudhātale
||20||यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः।
तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले
etasminnaṃtare bhūmau liṃgaṃ tasya papāta tat|
bhittvātha dharaṇīpṛṣṭhaṃ pātālaṃ praviveśa ha
||21||एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत्।
भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह
so'pi liṃgaparityakto lajjāyukto maheśvaraḥ|
gartāṃ gurvīṃ samāśritya bhrūṇarūpaḥ samāviśat
||22||सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः।
गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्
atha liṃgasya pātena trailokyabhayaśaṃsinaḥ|
utpātā dāruṇāstasthuḥ sarvatra dvijasattamāḥ
||23||अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः।
उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः
śīryate giriśṛṅgāṇi pataṃtyulkā divāpi ca|
tyajaṃti sāgarāḥ sarve maryādāṃ ca śanaiḥ śanaiḥ
||24||शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च।
त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः
atha devagaṇāḥ sarve bhayasaṃtrastamānasāḥ|
śakraviṣṇumukhā jagmuryatra devaḥ pitāmahaḥ
||25||अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः।
शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः
procuśca praṇatāḥ stutvā stotraiḥ suśrutisaṃbhavaiḥ|
trailokye sṛṣṭirūpaṃ yatkamalāsanasaṃsthitam
||26||प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः।
त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्
kimidaṃ kimidaṃ deva vartate hyadharottaram|
trailokyaṃ sakalaṃ yena vyākulatvamupāgatam
||27||किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम्।
त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्
pralayasyeva cihnāni dṛśyaṃte padmasaṃbhava|
kiṃ sāṃpratamakāle'pi bhaviṣyati parikṣayaḥ
||28||प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव।
किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः
sarveṣāṃ suramartyānāṃ daityānāṃ mantrakovidaḥ|
gatirbhayārtadehānāṃ sarvalokapitāmahaḥ
||29||सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः।
गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā devānāṃ caturānanaḥ|
uvāca suciraṃ dhyātvā jñātvā divyena cakṣuṣā
||30||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः।
उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा
pralayasya na kālo'yaṃ sāṃprataṃ surasattamāḥ|
śṛṇudhvaṃ yannimittotthā mahotpātā bhavantyamī
||31||प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः।
शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी
ṛṣibhiḥ pātitaṃ liṃgaṃ devadevasya śūlinaḥ|
śāpenānartake deśe kalatrārthe mahātmabhiḥ
||32||ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः।
शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः
tenaitadvyākulībhūtaṃ trailokyaṃ sacarācaram|
tasmādgacchāmahe tatra yatra devo maheśvaraḥ
||33||तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः
yenāsmadvacanācchīghraṃ talliṃgaṃ nidadhāti saḥ|
no cedbhaviṣyati vyaktamakāle cāpi saṃkṣayaḥ|
trailokyasyāpi kṛtsnasya satyametanmayoditam
||34||येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः।
नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः।
त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्
atha devagaṇāḥ sarve brahmaviṣṇupuraḥsarāḥ|
ādityā vasavo rudrā viśvedevāstathāśvinau
||35||अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः।
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ
prajagmustvaritāstatra yatra devo maheśvaraḥ|
gartāmadhyagataḥ supto lajjayā parayā vṛtaḥ
||36||प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः।
गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः
devā ūcuḥ
namaste devadeveśa bhaktānāmabhayaprada|
namaste jagadādhāra śaśirājitaśekhara
||37||नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद।
नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamāpastvaṃ mahī vibho|
tvayā sṛṣṭamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||38||त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो।
त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
tvaṃ pāsi ca suraśreṣṭha tathā nāśaṃ nayiṣyasi|
tvaṃ viṣṇustvaṃ caturvaktrastvaṃ caṃdrastvaṃ divākaraḥ
||39||त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि।
त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः
tvayā vinā mahādeva na kiṃcidiha vidyate|
api kṛtvā mahatpāpaṃ naro deva dharātale
||40||त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते।
अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले
tava nāmāpi saṃkīrtya prayāti tridivālayam|
mahādeva mahādeva mahādeveti kīrtanāt
||41||तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम्।
महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्
koṭayo brahmahatyānāmagamyāgamakoṭayaḥ|
sadyaḥ pralayamāyāṃti mahādeveti kīrtanāt
||42||कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः।
सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्
vipro yathā manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ vā mahārṇavaḥ|
tathā tvaṃ sarvadevānāmādhipatye vyavasthitaḥ
||43||विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः।
तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
nakṣatrāṇāṃ yathā caṃdraḥ pradīptānāṃ divākaraḥ|
tathā tvaṃ sarvadevānāmādhipatye vyavasthitaḥ
||44||नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः।
तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
dhātūnāṃ kāṃcanaṃ yadvadgaṃdharvāṇāṃ ca nāradaḥ|
tathā tvaṃ sarvadevānāmādhipatye vyavasthitaḥ
||45||धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः।
तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
oṣadhīnāṃ yathā sasyaṃ nagānāṃ hemaparvataḥ|
tathā tvaṃ sarvadevānāmādhipatye vyavasthitaḥ
||46||ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः।
तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
tasmātkuru prasādaṃ naḥ sarveṣāṃ ca nṛṇāṃ vibho|
saṃdhāraya punarliṃgaṃ svakīyaṃ surasattama
||47||तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो।
संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम
nocejjagattrayaṃ deva nūnaṃ nāśamamupeṣyati|
yadyetadbhūtale liṅgaṃ patati sthāsyati prabho
||48||नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति।
यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो
sūta uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bhagavānbṛṣabhadhvajaḥ|
provāca praṇatānsarvāṃstāndevānvrīḍayānvitaḥ
||49||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः।
प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः
mayā satīviyogārtiyuktena surasattama|
liṃgametatparityaktaṃ śāpavyājāddvijanmanām
||50||मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम।
लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्
ko'laṃ pātayituṃ liṃgaṃ mamaitadbhuvanatraye|
devo vā brāhmaṇo vāpi vettha yūyamapi sphuṭam
||51||कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये।
देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्
tasmānnaiva dhariṣyāmi liṃgametaddharātalāt|
kimanena kariṣyāmi bhāryayā parivarjitaḥ
||52||तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात्।
किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः
devā ūcuḥ
tava kāṃtā satī nāma yā mṛtā prāksurottama|
sā jātā menakāgarbhe gaurī nāma himācalāt
||53||तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम।
सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्
bhaviṣyati punarbhāryā tavaiva tripurāṃtaka|
tasmālliṃgaṃ samādāya kuru kṣemaṃ divaukasām
||54||भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक।
तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्
devadeva uvāca
adyaprabhṛti me liṃgaṃ yadi devā dvijātayaḥ|
pūjayaṃti prayatnena tarhīdaṃ dhārayāmyaham
||55||अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः।
पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्
brahmovāca
ahaṃ tava svayaṃ liṃgaṃ pūjayiṣyāmi śaṃkara|
tathānye vibudhāḥ sarve kiṃ punarbhuvi mānavāḥ
||56||अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर।
तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः
tataḥ praviśya pātālaṃ devaiḥ sārdhaṃ pitāmahaḥ|
svayamevākarotpūjāṃ tasya liṃgasya bhaktitaḥ
||57||ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः।
स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः
tasmādanaṃtaraṃ viṣṇuḥ śraddhāpūtena cetasā|
tathānye vibudhāḥ sarve śakrādyāḥ śraddhayānvitāḥ
||58||तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा।
तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः
tatastuṣṭo mahādevaḥ pitāmahamidaṃ vacaḥ|
provāca vāsudevaṃ ca vinayāvanataṃ sthitam
||59||ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः।
प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्
bhavadbhyāṃ parituṣṭo'smi tasmānmattaḥ pragṛhyatām|
varamiṣṭaṃ mahābhāgau yadyapi syātsudurlabham
||60||भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम्।
वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
tāvūcatuḥ
yadi tuṣṭosi deveśa tribhāgena samāśrayam|
āvābhyāṃ dehi liṃgena yenaikatrāśrayo bhavet
||61||यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम्।
आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्
sūta uvāca
sa tatheti pratijñāya liṃgamādāya ca prabhuḥ|
sthāne niyojayāmāsa sarvadevādhipūjitam
||62||स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः।
स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्
tato hāṭakamādāya tadākāraṃ pitāmahaḥ|
kṛtvā liṃgaṃ svayaṃ tatra sthāpayāmāsa harṣitaḥ
||63||ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः।
कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः
provāca cātha bho viprāḥ sādhunādena nādayan|
lokatrayaṃ samastānāṃ śṛṇvatāṃ tridivaukasām
||64||प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन्।
लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्
mayā hyādyaṃ tvidaṃ liṃgaṃ hāṭakena vinirmitam|
khyātiṃ yāsyati sarvatra pātāle hāṭakeśvaram
||65||मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम्।
ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्
tathānye manujā ye ca hāṭakādīni bhaktitaḥ|
maṇimuktāsuratnaiśca kṛtvā liṃgāni kṛtsnaśaḥ
||66||तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः।
मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः
trikālaṃ pūjayiṣyaṃti te yāsyaṃti parāṃ gatim|
mṛnmayaṃ saṃparityajya nīcadhātumayaṃ tathā
||67||त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्।
मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा
evamuktvā caturvaktraḥ saha sarvairdivālayaiḥ|
jagāma tridivaṃ so'pi kailāsaṃ śaśiśekharaḥ
||68||एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः।
जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः
etasmātkāraṇālliṃgaṃ pūjyate'tra surāsuraiḥ|
harasya cottamāṃgāni parityajya viśeṣataḥ
||69||एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः।
हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः
tataḥ prabhṛti talliṃgaṃ svayaṃ brahmā vyavasthitaḥ|
bhagavānvāsudevaśca tena pūjyaṃ śivaṃ hi tat
||70||ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः।
भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्
yastu pūjayate nityaṃ śraddhāyuktena cetasā|
tryaṃbakācyutabrahmādyāstena syuḥ pūjitāstrayaḥ
||71||यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा।
त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः
tasmātsarvaprayatnena śivaliṃgaṃ prapūjayet|
sparśayedīkṣayennityaṃ kīrtayecca dvijottamāḥ
||72||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत्।
स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye liṃgotpattivarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||