ye cānye bhāskarā statra saṃti brāhmaṇasattamāḥ
sūta uvāca
ye cānye bhāskarā statra saṃti brāhmaṇasattamāḥ ||
hāṭakeśvaraje kṣetre yājñavalkyapratiṣṭhitāḥ
||1||ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः ॥
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः
yastānpūjayate bhaktyā hṛdi kṛtvā'bhivāṃchitān ||
saptamyāṃ caiva saptamyāṃ labhate nātra saṃśayaḥ
||2||यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् ॥
सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः
ṛṣaya ucuḥ ||
eka eva sthitaḥ sūryo dṛśyate ca nabhastale ||
tatkathaṃ dvādaśaite ca tatra kṣetre pratiṣṭhitāḥ ||
kasminkāle tathā kṛtye kimarthaṃ sūtanandana
||3||ऋषय उचुः ॥
एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले ॥
तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः ॥
कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन
sūta uvāca
āsītpūrvaṃ kṛtirnāma śunaḥśepasamudbhavaḥ
||4||आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः
tasya putraḥ śunaḥ putro babhūva munisattamaḥ ||
cārāyaṇaḥ sutastasya vabhūva munisattamaḥ
||5||तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः ॥
चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः
kasyacittvatha kālasya brahmā loka pitāmahaḥ ||
sāvitrīśāpanirdagdho hyavatīrṇo dharātale
||6||कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः ॥
सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले
gāyatrī ca yadā viprāstenoḍhā yajñakarmaṇi ||
prāksthitāṃ ca parityajya sarvadevasamāgame ||
kālātyayo bhavennaiva sāvitryāgamane sthire
||7||गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि ॥
प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे ॥
कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे
tatastasya samādeśādgāyatrī gopakanyakā ||
śakreṇa ca samānītā divyalakṣaṇalakṣitā
||8||ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका ॥
शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता
gopakanyāṃ ca tāṃ jñātvā gośca vaktreṇa padmajaḥ ||
praveśyākarṣayāmāsa guhyena ca tataḥ param
||9||गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः ॥
प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्
brāhmaṇānāṃ gavāṃ caiva kulamekaṃ dvidhā sthitam ||
ekatra mantrāstiṣṭhaṃti havirekatra saṃsthitam
||10||ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् ॥
एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्
tena tāṃ brāhmaṇīṃ kṛtvā paścāttasyāḥ parigraham ||
gṛhyoktavidhinā cakre puraḥstho'pi pitāmahaḥ
||11||तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् ॥
गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः
patnīśālopaviṣṭāyāṃ tatastasyāṃ dvijottamāḥ ||
sāvitrī samanuprāptā devapatnībhirāvṛtā
||12||पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः ॥
सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता
tatastāṃ sā samālokya raśanāsamalaṃkṛtām ||
daurbhāgyaduḥkhamāpannā śaśāpa ca vidhiṃ tataḥ
||13||ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् ॥
दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः
sāvitryuvāca
yasmāttvayā parityaktā nirdoṣāhaṃ pitāmaha ||
pitāmaho'si me nūnamadyaprabhṛti saṃgame
||14||यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह ॥
पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे
manuṣyāṇāṃ bhavetkṛtyamanyanārīparigrahaḥ ||
etattvayā kṛtaṃ yasmānmā nuṣastvaṃ bhaviṣyasi
||15||मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः ॥
एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि
kāmārtaśca viśeṣeṇa mama vākyādasaṃśayam
||16||कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्
evamuktvā tu sāvitrī tyaktvā taṃ yajñamaṃḍapam ||
gireḥ śikharamārūḍhā tapaścakre mahattataḥ
||17||एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् ॥
गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः
pitāmaho'pi tacchāpāccārāyaṇaniveśane |
avatīrṇo dharāpṛṣṭhe kālena mahatā tataḥ
||18||पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने ।
अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः
sa yadā yauvanaṃ bheje mānuṣaṃ ca purā sthitaḥ ||
tathātathā ca tāpena kāmotthena prapīḍyate ||
tato'sau vīkṣate nārīṃ kanyāṃ vātha tapasvinīm ||
avikalpamanā bheje rūpasaubhāgyagarvitaḥ
||20||स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः ॥
तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते ॥
ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् ॥
अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः
tatastaṃ byasanārtaṃ ca dṛṣṭvā cārāyaṇo muniḥ ||
svayaṃ niḥsārayāmāsa prakopena nijāśramāt
||21||ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः ॥
स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्
sa ca pitrā parityakto bhramamāṇastatastataḥ ||
camatkārapuraṃ prāptaḥ śākalyo yatra tiṣṭhati
||22||स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः ॥
चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति
nāmnā brāhmaṇaśārdūlo nāgaro vedapāragaḥ ||
vṛtaḥ śiṣya sahasreṇa vedavidyāṃ pracārayan
||23||नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः ॥
वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्
atha taṃ sa praṇamyoccaiḥ śiṣyatvaṃ samupāgataḥ ||
vedādhyayanasaṃpanno babhūvātha cirādapi
||24||अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः ॥
वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि
etasminneva kāle nu ānartādhipatiḥ svayam ||
āgatastiṣṭhate yatra jalaśāyī hariḥ svayam
||25||एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् ॥
आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्
cāturmāsyavrataṃ tena gṛhītaṃ tatpurastadā ||
prārthitastu tato viprāḥ śākalyastaina bhūbhujā
||26||चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा ॥
प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा
śāṃtikaṃ pauṣṭikaṃ nityaṃ tvayā kāryaṃ mamālaye ||
yāvattiṣṭhāmyahaṃ cātra prasādaḥ kriyatāmiti
||27||शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये ॥
यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति
bāḍhamityeva sa proktvā dākṣiṇyena dvijottamāḥ ||
ekaikaṃ preṣayāmāsa svaśiṣyaṃ tasya maṃdire
||28||बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः ॥
एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे
sa śāṃtikaṃ vidhāyātha dattvāśīḥ pārthivasya ca ||
saṃprāpya dakṣiṇāṃ tasmātpunareti ca taṃ dvijam
||29||स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च ॥
संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्
śākalyāya ca tāṃ dattvā dakṣiṇāṃ nijamaṃdire ||
jagāma nityamevaṃ hi vyavahāro vyavasthitaḥ
||30||शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे ॥
जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः
anyasminnahani prāpte śākalyena visarjitaḥ ||
śāṃtyarthaṃ yājñavalkyastu pārthivasyaniveśanam
||31||अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः ॥
शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्
tasya bhūpasya rūpāḍhayā maṃtharāsti vilāsinī ||
rātrau ca kāmitā tena kāmāḍhayena sukāminī
||32||तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी ॥
रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी
bhāvairvātsyāyanaproktaiḥ samāliṃganapūrvakaiḥ ||
sa tayā vividhaiḥ kṛtto mayūrapadakādibhiḥ ||
śarīre cādhare caiva tathā maṇipravālakaiḥ
||33||भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः ॥
स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः ॥
शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः
saṃprāpto'dhyayanārthāya yāvacchākalyasannidhau ||
tāvatsaṃpreṣitastena śāṃtyarthaṃ bhūpamaṃdire
||34||संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ ॥
तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे
so'pi saṃpreṣitastena gatvā taṃ pārthivālayam ||
śāṃtikaṃ ca tataścakre yathoktavidhinā dvijāḥ
||35||सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् ॥
शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः
śāṃtikasyāvasāne tu pragṛhya kalaśodakam ||
paṃcāṃgaiḥ kalpitaṃ rudraiḥ svayamevābhimaṃtritaiḥ
||36||शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् ॥
पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः
sākṣataṃ sumanoyuktaṃ samādāya gatastataḥ ||
saṃtiṣṭhate nṛpo yatra ānarto tratasaṃyutaḥ
||37||साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः ॥
संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः
dyāmālekhīti maṃtraṃ sa proccārya vidhipūrvakam ||
chaṃdarṣisahitaṃ caiva yāvatkṣipati mastake ||
tāvannirīkṣitastena nakhalekhāvikartitaḥ
||38||द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् ॥
छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके ॥
तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः
khaṃḍitenādhareṇaiva tato'bhūddurmanā nṛpaḥ
||39||खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः
viṭaprāyaṃ tu taṃ dṛṣṭvā malināṃbaradhāriṇam ||
taṃ provāca vihasyoccai dehi viprā'kṣatāñjalam
||40||विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् ॥
तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्
maṃdurāyāṃ sthitaṃ yacca kāṣṭhametatpradṛśyate ||
yājñavalkyastato dṛṣṭvā sakopastamupādravat
||41||मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते ॥
याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्
kṣiptvā tatra jalaṃ viprāḥ sākṣataṃ gṛhamāgamat ||
agṛhya dakṣiṇāṃ tasya pārthivasya yathāsthitām
||42||क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् ॥
अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्
etasminnaṃtare tasya dhavakāṣṭhasya sarvataḥ ||
niṣkrāṃtā vividhāḥ śākhāḥ pallavaiḥ samalaṃkṛtāḥ
||43||एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः ॥
निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः
taddṛṣṭvā vismitaḥ so'tha ānartādhipatirnṛpaḥ ||
paścāttāpaṃ paraṃ cakre dhiṅmayaivamanuṣṭhitam
||44||तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः ॥
पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्
sa nūnaṃ vibudhaḥ ko'pi viprarūpeṇa saṃgataḥ ||
yenedṛśaḥ prabhāvo'yaṃ tasya maṃtrasya saṃsthitaḥ
||45||स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः ॥
येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः
yadyahaṃ pratigṛhṇāmi tasya mantroditaṃ jalam ||
jarāmaraṇahīnastu tadbhavābhi na saṃśayaḥ
||46||यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् ॥
जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः
evaṃ ciṃtayatastasya taddinaṃ vismitasya ca ||
pārthivasya dvijaśreṣṭhā jātaṃ varṣaśatopamam
||47||एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च ॥
पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्
divase tu samākrāṃte kathaṃcittasya bhūpateḥ [|
vibhāvarī kṣayaṃ yāti kathaṃcinnaiva śāradī
||48||दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः [।
विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी
tataḥ prabhātasamaye samutthāya mahīpatiḥ ||
āhvayāmāsa śākalyaṃ puruṣairāptakāribhiḥ
||49||ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः ॥
आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः
tataḥ provāca vinayātsādaraṃ prāṃjaliḥ sthitaḥ ||
kalye śiṣyaḥ samāyāto yastvadīyo mamāṃtikam
||50||ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः ॥
कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्
śāṃtyarthaṃ preṣaṇīyastu so'dyāpi ca dvijottama ||
tasyopari parā bhaktirmama jātā'dya kevalam
||51||शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम ॥
तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्
sa tatheti pratijñāya gatvā'tha nijamandiram ||
provāca yājñavalkyaṃ ca śāṃtyarthaṃ ślakṣṇayā girā
||582||स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् ॥
प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा
gaccha vatsa tvamadyaiva pārthivasya niveśanam ||
śāṃtyarthaṃ tena bhūyo'pi tvamevāśunimaṃtritaḥ
||53||गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् ॥
शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः
yājñavalkya uvāca
nāhaṃ yāsyāmi taddharmye śāṃtyarthaṃ dvijapuṃgava ||
anādareṇa dṛṣṭo'haṃ nāśīrme ca samāhṛtā
||54||नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव ॥
अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता
kāṣṭhopari mayā dattā tasya vākyādasaṃśayam ||
tasmātpreṣaya cānyaṃ tvaṃ guro śiṣyaṃ vicakṣaṇam ||
ānartaṃ raṃjayedyastu vivekena samanvitam
||55||काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् ॥
तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् ॥
आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्
śākalya uvāca
rājā''deśaḥ sadā kāryaḥ puruṣairdeśavāsibhiḥ ||
yogakṣemavidhānāya tathā lābhāya kevalam
||56||राजाऽऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः ॥
योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्
pratikūlo bhavedyastu pāthivānāṃ sa mandadhīḥ ||
na tasya jāyate saukhyaṃ kathaṃciddvijasattama
||57||प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः ॥
न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम
ye jātyādi mahotsekānna nareṃdrānupāsate ||
teṣāmāmaraṇaṃ bhikṣā prāyaścittaṃ vinirmitam
||58||ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते ॥
तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्
evaṃ tayorvivadatostadā vai guruśiṣyayoḥ ||
bhūyo'pi tatra saṃprāptāḥ puruṣāḥ pārthiveritāḥ
||59||एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः ॥
भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः
procuśca tvarayā yuktāḥ śākalyaṃ prāṃjalisthitāḥ ||
śiṣyaṃ taṃ preṣaya kṣipraṃ rājā mārgaṃ pratīkṣate
||60||प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः ॥
शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते
asakṛtprocyamāno'pi yadā gacchati naiva saḥ ||
tadā saṃpreṣayāmāsa uddālakamathāruṇim
||61||असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः ॥
तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्
śiṣyaṃ vinayasaṃpannaṃ kṛtāṃjalipuṭaṃ sthitam ||
gaccha vatsa samādeśātsāṃprataṃ nṛpamaṃdiram
||62||शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् ॥
गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्
śāṃtikarma vidhāyātha svādhyāyaṃ ca tataḥ kuru
||63||शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु
sa tatheti pratijñāya gatvā taṃ pārthivālayam ||
cakāra śāṃtikaṃ karma vidhidṛṣṭena karmaṇā
||64||स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् ॥
चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा
tataḥ kalaśatoyaṃ sa sākṣataṃ sumanonvitam ||
gṛhītvopādravattatra yatra rājā vyavasthitaḥ
||65||ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् ॥
गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः
rājovāca
svakīyamantraliṃgena abhiṣekaṃ tu yaccha bhoḥ ||
kāṣṭhasyāsya yadagre te protthitaṃ tiṣṭhate dvija
||66||स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः ॥
काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज
tatastena śubhaṃ maṃtraṃ procyābhīṣṭaṃ jalaṃ svayam ||
abhiṣicya ca tatkāṣṭhaṃ tataśca svagṛhaṃ yayau
||67||ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् ॥
अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ
tāvadrūpaṃ ca tatkāṣṭhaṃ dṛṣṭvā''narto mahīpatiḥ ||
viṣādasahitaścaiva paścāttāpasamanvitaḥ
||68||तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽऽनर्तो महीपतिः ॥
विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः
bhūyastu preṣayāmāsa yājñavalkyakṛte tadā ||
anyaṃ dūtaṃ vidagdhaṃ ca śākalyasya dvijāśrayam
||69||भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा ॥
अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्
vedanā kāyasaṃsthā me vartate dvijasattama ||
śāṃtyarthaṃ preṣayā kṣipraṃ taṃ śiṣyaṃ pūrvasaṃcitam
||70||वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम ॥
शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्
apamānaṃ kṛtaṃ tasya mayā kalye dvijottama ||
tena me sahasā vyādhirāśīrvādamanicchataḥ
||71||अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम ॥
तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः
tasmātpreṣaya me śīghraṃ yena me svasthatā bhavem ||
asakṛtprocyamāno'pi yadā naiva sa gacchati
||72||तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् ॥
असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति
yājñavalkyastataḥ śiṣyamanyaṃ provāca sādaram ||
tatastaṃ madhukaṃ paigyaṃ preṣayāmāsa tadgṛhe
||73||याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् ॥
ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे
tenāpi vihitaṃ tacca yathoddālakanirmitam ||
āśīrvādo nṛpoddeśāddattaḥ kāṣṭhasya tasya ca
||74||तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् ॥
आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च
tadrūpamapi tatkāṣṭhaṃ dṛṣṭvā bhūyo'pi pārthivaḥ ||
anyaṃ saṃpreṣayāmāsa yājñavalkyakṛte naram
||79||तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः ॥
अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्
asakṛtprocyamāno'pi yājñavalkyo vrajenna hi ||
yadā tadā bahuguṇamanyaṃ śiṣyaṃ pradiṣṭavān
||76||असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि ॥
यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्
pracūḍaṃ bhāgavittiṃ ca so'pi gatvā yathā purā ||
cakāra śāṃtikaṃ karma yathā tābhyāṃ purā kṛtam
||77||प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा ॥
चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्
tataḥ śāṃtyudakaṃ tasminprākṣipaccaiva dāruṇi ||
maṃtravacca tathāpyeva tadrūpaṃ ca vyavasthitam
||78||ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि ॥
मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्
tataḥ svayaṃ yayau rājā śākalyasya niveśanam ||
yājñavalkyasya mantrārthaṃ paścāttāpasamanvitaḥ
||79||ततः स्वयं ययौ राजा शाकल्यस्य निवेशनम् ॥
याज्ञवल्क्यस्य मन्त्रार्थं पश्चात्तापसमन्वितः
praṇamya sa dvijaśreṣṭhaḥ śākalyaṃ ca dvijottamam ||
śāṃtyarthaṃ mama harmye tvaṃ kalye śiṣyaṃ samādiśa ||
yena me jāyate śāṃtiḥ śarīrasya dvijottama
||80||प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् ॥
शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश ॥
येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम
tataḥ provāca śākalyo yājñavalkyaṃ dvijottamāḥ ||
bhūyo'pi śṛṇvatastasya ānartasya mahīpateḥ
||81||ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः ॥
भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः
yājñavalkya drutaṃ gaccha mamādeśānnṛpālayam ||
rājñosya roganāśāya śāṃtikaṃ kuru putraka
||82||याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् ॥
राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक
yājñavalkya uvāca
nāhaṃ tatra gamiṣyāmi guro maivaṃ bravīhi mām ||
apamānaḥ kṛto'nena guro mama mahībhujā
||83||नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् ॥
अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा
tasya tadvacanaṃ śrutvā sa kopaṃ paramaṃ gataḥ ||
abravīdbhartsamānastu yājñavalkyaṃ tataḥ param
||84||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः ॥
अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣye nivedayet ||
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā cānṛṇī bhavet
||85||एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् ॥
पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्
yasmāttvaṃ śiṣyatāṃ gatvā mama vākyaṃ karoṣi na ||
tasmāttvāṃ yojayiṣyāmi brahma śāpena sāṃpratam
||86||यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न ॥
तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्
yājñavalkya uvāca
anyāyena hi cecchāpaṃ guro mama pradāsyasi ||
ahamapyeva dāsyāmi pratiśāpaṃ tavādhunā
||87||अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि ॥
अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना
gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ ||
utpathe vartamānasya parityāgo vidhīyate
||88||गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ॥
उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते
tasmāttvaṃ hi mayā tyaktaḥ sāṃprataṃ hi na me guruḥ ||
aviśaṣeṇa śiṣyārthaṃ yadādeśaṃ prayacchasi
||89||तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः ॥
अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि
yāvaṃtaste sthitāḥ śiṣyāstāvadbhirdivasairaham ||
tavādeśaṃ kariṣyāmi nocedyāsyāmi dūrataḥ
||90||यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् ॥
तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः
śākalya uvāca
yadi gacchasi cānyatra tattvaṃ vidyāṃ parityaja ||
yāṃ mayā pāṭhitaḥ pāpa vraja paścātkuśiṣya bhoḥ
||91||यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज ॥
यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः
mayābhimaṃtritaṃ toyaṃ kṣurikāmuṇḍasaṃbhavam ||
piba tasyāḥ prabhāveṇa śīghrameva tyajiṣyasi ||
jaṭharānmāmakīṃ vidyāṃ tvayādhītā purā tu yā
||92||मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् ॥
पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि ॥
जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या
evamuktvā sa cāmaṃtrya maṃtrairātharvaṇairjalam ||
pānāya pradadau tasmai vāṃtyarthaṃ sadvijottamaḥ
||93||एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् ॥
पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः
yājñavalkyo'pi tatpītvā jalaṃ tenābhimaṃtritam ||
vāṃtiṃ kṛtvā sahānnena tadvidyāṃ tāṃ parityajat
||94||याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् ॥
वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्
tato mūḍhatvamāpanno viśvāmitrahradaṃ śubham ||
gatvā snāto vidhānena śuci rbhūtvā samāhitaḥ
||95||ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् ॥
गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः
cakāra mūrtīstā bhaktyā raverdvādaśasaṃkhyayā ||
pratiṣṭhāpya tataḥ sarvāḥ pūjayāmāsa bhaktitaḥ
||96||चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया ॥
प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः
dhātā mitro'ryamā śakro varuṇaḥ sāṃba eva ca ||
bhago vivasvānpūṣā ca savitā daśamastathā ||
ekādaśastathā tvaṣṭā viṣṇurdvādaśa ucyate
||97||धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च ॥
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा ॥
एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते
evaṃ dvādaśadhā sūryaḥ sthāpito'tra vipaścitā ||
ārādhitastato nityaṃ gandhapuṣpānulepanaiḥ
||98||एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता ॥
आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः
tataḥ kālena mahatā gatvā pratyakṣatāṃ raviḥ ||
provāca sundaraṃ prītyā vākyametanmuniṃ prati
||99||ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः ॥
प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति
yājñavalkya pratuṣṭo'haṃ tava brāhmaṇasattama ||
iṣṭaṃ dadāmi te brūhi yadyatsaṃprati vāṃchitam
||100||याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम ॥
इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्
yājñavalkya uvāca
varaṃ dadāsi cenmahyaṃ vedapāṭhe niyojaya ||
māṃ vibho yena śiṣyatvaṃ tava gacchāmi sāṃpratam ||
101 [|
āditya uvāca ||
mayā paryaṭanaṃ kāryaṃ sadaiva dvijasattama ||
meroḥ pradakṣiṇārthāya lokālokakṛte dvija
||102||वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय ॥
मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम् ॥
१०१ [।
आदित्य उवाच ॥
मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम ॥
मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज
tatkathaṃ yojayāmi tvāṃ vedapāṭhena sa dvija
||103||तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज
tasmāttvaṃ laghutāṃ gatvā mama mukhyahayasya ca ||
śravaṇe tiṣṭha madvākyāttejasā caiva yena me
||104||तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च ॥
श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे
na dahyasi mahābhāga tatra stho'dhyayanaṃ kuru ||
sa tatheti pratijñāya praviśyādityavājinaḥ
||105||न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु ॥
स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः
karṇe'paṭhattato vedāṃścaturo'pi ca tanmukhāt ||
aṃgopāṃgasamopetānpariśiṣṭasamanvitān
||106||कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् ॥
अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्
tataḥ samāpte sa prāha prārthayasva vibho hi mām ||
pradāsyāmi na sandehastavādya gurudakṣiṇām
||107||ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् ॥
प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्
āditya uvāca
yāni sūktāni ṛgvede madīyāni dvijottama ||
sāvanāni yajurvede sāmāni ca tṛtīyake
||108||यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम ॥
सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके
kalpoktāni caturthe ca tāni sarvāṇi bhūtale ||
tvayā pracāraṇīyāni kṛtvā vyākhyānamuttamam
||9||कल्पोक्तानि चतुर्थे च तानि सर्वाणि भूतले ॥
त्वया प्रचारणीयानि कृत्वा व्याख्यानमुत्तमम्
ye dvijāstāni sarvāṇi kīrtayiṣyaṃti me puraḥ ||
te sarve pāpa nirmuktāḥ prayāsyaṃti divālayam
||110||ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः ॥
ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्
vyākhyāsyaṃti punarye ca mama bhaktiparāyaṇāḥ ||
te yāsyaṃti dvijā muktiṃ satyametanmayoditam
||111||व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः ॥
ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्
sūta uvāca
evaṃ vedānpaṭhitvā sa pradattvā gurudakṣiṇām ||
sūryāyābhyāgato bhūyaścamatkārapuraṃ prati
||112||एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् ॥
सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति
tataḥ śākalyamabhyetya gurustvaṃ prāṅ mama sthitaḥ ||
prārthayasva mahābhāga dāsyāmi gurudakṣiṇām
||113||ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः ॥
प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्
jyeṣṭho bhrātā pitā caiva mātā caiva gurustathā ||
vairuddhyenāpi vartaṃte yadyete dvijasatama ||
tathāpi pūjanīyāśca puruṣeṇa na saṃśayaḥ
||114||ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा ॥
वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम ॥
तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः
sāṃgopāṃgā mayādhītā vedāścatvāra eva ca ||
adhītāścaiva sarveṣāṃ teṣāmartho'vadhāritaḥ
||115||सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च ॥
अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः
tattvaṃ vada mahābhāga kāṃ te yacchāmi dakṣiṇām
||116||तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्
śākalya uvāca
yāni vedarahasyāni sūryeṇa kathitāni te
||117||यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते
yaiḥ syātpāpapraṇāśaśca vyākhyātaiḥ paṭhitaistathā ||
tāni me kīrtaya kṣiprameṣā me gurudakṣiṇā 118 ||
yājñavalkya uvāca ||
tadāgaccha mayā sārdhaṃ yatra sūryāḥ pratiṣṭhitāḥ ||
mayā dvādaśa teṣāṃ ca kīrtayiṣyāmi cātrataḥ
||119||यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा ॥
तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा ११८ ॥
याज्ञवल्क्य उवाच ॥
तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः ॥
मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः
tacchrutvā śiṣyasaṃyuktaḥ śākalyastaiśca saddvijaiḥ ||
śiṣyaistiṣṭhanti ye tatra sthāpitāstena bhāskarāḥ
||120||तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः ॥
शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः
tatastu kīrtayāmāsa vyākhyānaṃ tatpuraḥ sthitaḥ ||
vedāntānāṃ ca sarveṣāṃ yathoktaṃ raviṇā purā
||121||ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः ॥
वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा
avasāne ca teṣāṃ tu catuścaraṇasaṃbhavaiḥ ||
brāhmaṇairyājñavalkyastu vedāntajñaiḥ pratoṣitaḥ
||122||अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः ॥
ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः
proktastava prasādena vedāṃtajñā vayaṃ sthitāḥ ||
śrutādhyayanasaṃpannā yācasva gurudakṣiṇām
||123||प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः ॥
श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्
yājñavalkya uvāca
eteṣāṃ bhāskarāṇāṃ ca madīyānāṃ puro dvijāḥ ||
kīrtayiṣyaṃti ye viprāsteṣāṃ yuṣmatprasādataḥ ||
bhūyā svargagatirviprā eṣā me guru dakṣiṇā
||124||एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः ॥
कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः ॥
भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा
ye punarbhaktisaṃyuktāḥ kariṣyaṃti vicāraṇam ||
teṣāṃ turyapadaṃ yacca jarāmaraṇavarjitam
||125||ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् ॥
तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्
brāhmaṇā ūcuḥ
bhaviṣyati kalau viprā dausthyabhāvasamanvitāḥ ||
paṭhane naiva śaktāśca vyākhyānasya ca kā kathā
||126||भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः ॥
पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा
tasmātsārasvataṃ brūhi vedānāṃ dvijasattama ||
api dausthyasamāyuktā yena te kīrtayaṃti ca
||127||तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम ॥
अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च
yājñavalkya uvāca
rathaṃ yuñjaṃti sūktaṃ yatprathamaṃ vittalakṣaṇam ||
triṣṭubheti ca yatsūktaṃ tathādyaṃ brāhmaṇottamāḥ
||1293||रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् ॥
त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः
citraṃ devānāmiti ca tathānyattasya vallabham ||
haṃsaḥ śuciṣadityuktaṃ tataścāpi praharṣadam
||129||चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् ॥
हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्
pāvamānaṃ tathā sūktaṃ ye paṭhiṣyaṃti bahvṛcaḥ ||
ityeṣāmādyamevaṃ tu te yāsyaṃti parāṃ gatim
||130||पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः ॥
इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्
ekaviṃśatisāmāni ādityeṣṭāni yāni ca ||
sāmagāḥ kīrtayiṣyaṃti ye'trasthāḥ śucayaḥ sthitāḥ
||131||एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च ॥
सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः
niścayaṃ tu paraṃ dhṛtvā ye'pi stoṣyaṃti bhāskaram ||
tataste'pi prayāsyaṃti nirbhidya ravimaṃḍalam
||132||निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् ॥
ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्
kṣurikāsaṃpuṭaṃ caiva sūryakalpaṃ tathaiva ca ||
śāṃtikalpasamāyuktaṃ kīrtayiṣyaṃti ye dvijāḥ
||133||क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च ॥
शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः
atharvapāṭhakāste'pi prayāsyaṃti parāṃ gatim ||
mūrkhā api samāgatya saṃprāpte sūryavāsare
||134||अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् ॥
मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे
praṇāmaṃ ye kariṣyaṃti śraddhayā parayā yutāḥ ||
saptarātrakṛtātpāpānmuktiṃ prāpsaṃti te dvijāḥ
||135||प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः ॥
सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः
sūta uvāca
tatheti taiḥ pratijñāte catuścaraṇasaṃbhavaiḥ ||
brāhmaṇairyājñavalkyastu vijñāto yena kena tu
||136||तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः ॥
ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु
videhena tataḥ prāptaḥ śravaṇārthaṃ narādhipaḥ ||
vedāṃtānāṃ ca sarveṣāṃ ratnākhyena mahībhujā
||137||विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः ॥
वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा
tenāpi ca parijñāya māhātmyaṃ sūryasaṃ bhavam ||
tataḥ saṃsthāpitaḥ sūryastasminsthāne dvijottamāḥ
||138||तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् ॥
ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः
taṃ cāpi sūryavāreṇa yaḥ prapaśyati mānavaḥ ||
saptarātrakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ
||139||तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः ॥
सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ māhātmyaṃ sūryasaṃbhavam ||
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā aśvamedhaphalaṃ labhet
||140||एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् ॥
यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्
saṃkrāṃtau yatpradānena sūrye vā śravaṇena tu ||
tatphalaṃ samavāpnoti śrutvā māhātmyamutamam
||191||संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु ॥
तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye dvādaśārkotpattiratnādityotpattimāhātmye yājñavalkyavṛttāṃtavarṇanaṃ nāmāṣṭasaptatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 278 ||