mamāsti dayitaṃ mitraṃ brāhmaṇo bhṛguvaṃśajaḥ
śrīgaruḍa uvāca
mamāsti dayitaṃ mitraṃ brāhmaṇo bhṛguvaṃśajaḥ ||
tasyāsti mādhavīnāma kanyā kamalalocanā
||1||ममास्ति दयितं मित्रं ब्राह्मणो भृगुवंशजः ॥
तस्यास्ति माधवीनाम कन्या कमललोचना
na tasyāḥ sadṛśaḥ kāṃtaḥ prāptastena mahātmanā ||
yatastato'hamādiṣṭaḥ kāṃtamasyāstvamānaya ||
anurūpaṃ dvijaśreṣṭha yadyahaṃ saṃmatastava
||2||न तस्याः सदृशः कांतः प्राप्तस्तेन महात्मना ॥
यतस्ततोऽहमादिष्टः कांतमस्यास्त्वमानय ॥
अनुरूपं द्विजश्रेष्ठ यद्यहं संमतस्तव
tato mayā'khilā bhūmistadvarārthaṃ vilokitā ||
na tadarthaṃ varo labdhaḥ sarvaiḥ samucito guṇaiḥ
||3||ततो मयाऽखिला भूमिस्तद्वरार्थं विलोकिता ॥
न तदर्थं वरो लब्धः सर्वैः समुचितो गुणैः
tatastvaṃ puṇḍarīkākṣa mama citte vyavasthitaḥ ||
anurūpaḥ patistasyāḥ sarvaireva guṇairyutaḥ
||4||ततस्त्वं पुण्डरीकाक्ष मम चित्ते व्यवस्थितः ॥
अनुरूपः पतिस्तस्याः सर्वैरेव गुणैर्युतः
tasmātpāṇigrahaṃ tasyāḥ svīkuruṣva sureśvara ||
atyantarūpayuktāyā mama vākyapraṇoditaḥ
||5||तस्मात्पाणिग्रहं तस्याः स्वीकुरुष्व सुरेश्वर ॥
अत्यन्तरूपयुक्ताया मम वाक्यप्रणोदितः
bhagavānuvāca
atrānaya dvijaśreṣṭha tāṃ kanyāṃ kamalekṣaṇām ||
yena dṛṣṭvā svayaṃ paścātprakaromi yathoditam
||6||अत्रानय द्विजश्रेष्ठ तां कन्यां कमलेक्षणाम् ॥
येन दृष्ट्वा स्वयं पश्चात्प्रकरोमि यथोदितम्
garuḍa uvāca
tava tejobhayādeva sā kanyā janakānvitā ||
mayā dūre vinirmuktā tatkathaṃ tāmihānaye
||7||तव तेजोभयादेव सा कन्या जनकान्विता ॥
मया दूरे विनिर्मुक्ता तत्कथं तामिहानये
śrībhagavānuvāca
atra tāṃ mama tattejo janakena samanvitām ||
na hi dhakṣyati tasmāttvaṃ śīghraṃ dvijavarā''naya
||8||अत्र तां मम तत्तेजो जनकेन समन्विताम् ॥
न हि धक्ष्यति तस्मात्त्वं शीघ्रं द्विजवराऽऽनय
evamuktastatastena viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||
tāṃ kanyā mānayāmāsa taṃ ca viprabhṛgūdvaham
||9||एवमुक्तस्ततस्तेन विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
तां कन्या मानयामास तं च विप्रभृगूद्वहम्
athāsau praṇipatyoccairbrāhmaṇo madhusūdanam ||
lakṣmīvannyaviśatpārśve garuḍasya samīpataḥ
||10||अथासौ प्रणिपत्योच्चैर्ब्राह्मणो मधुसूदनम् ॥
लक्ष्मीवन्न्यविशत्पार्श्वे गरुडस्य समीपतः
sāpi kanyā varārohā bālyabhāvādaninditā ||
śayyaikāṃte samāviṣṭā dakṣiṇe muravidviṣaḥ
||11||सापि कन्या वरारोहा बाल्यभावादनिन्दिता ॥
शय्यैकांते समाविष्टा दक्षिणे मुरविद्विषः
atha kopaparītāṃgī mahiṣyādharmamāśritā ||
lakṣmīḥ śaśāpa tāṃ kanyāṃ sapatnīti vicintya ca
||12||अथ कोपपरीतांगी महिष्याधर्ममाश्रिता ॥
लक्ष्मीः शशाप तां कन्यां सपत्नीति विचिन्त्य च
yasmānme purataḥ pāpe kāṃtasya mama harṣitā ||
śayyāyāṃ tvaṃ samāviṣṭā lajjāṃ tyaktvā sudūrataḥ ||
tasmādaśvamukhī nūnaṃ vikṛtā tvaṃ bhaviṣyasi
||13||यस्मान्मे पुरतः पापे कांतस्य मम हर्षिता ॥
शय्यायां त्वं समाविष्टा लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः ॥
तस्मादश्वमुखी नूनं विकृता त्वं भविष्यसि
evaṃ śāpe śriyā datte hāhākāro mahānabhūt ||
sarveṣāṃ tatra saṃsthānāṃ kopaścāpi dvijanmanaḥ
||14||एवं शापे श्रिया दत्ते हाहाकारो महानभूत् ॥
सर्वेषां तत्र संस्थानां कोपश्चापि द्विजन्मनः
brāhmaṇa uvāca
sahasraṃ yācyate kanyā karotyekaḥ karagraham ||
vāṅmātreṇa na tasyāḥ syātpatnībhāvaḥ kathaṃcana
||19||सहस्रं याच्यते कन्या करोत्येकः करग्रहम् ॥
वाङ्मात्रेण न तस्याः स्यात्पत्नीभावः कथंचन
yāvannāgnidvijātīnāṃ pratyakṣaṃ gurusaṃnidhau ||
sasaṃkalpaṃ svayaṃ dattā gṛhyoktavidhinā janaiḥ
||16||यावन्नाग्निद्विजातीनां प्रत्यक्षं गुरुसंनिधौ ॥
ससंकल्पं स्वयं दत्ता गृह्योक्तविधिना जनैः
tasmāttaddoṣanirmuktā sapatnyeṣā samā tvayā ||
kṛtā vājimukhī pāpe tvaṃ gajāsyā bhaviṣyasi
||7||तस्मात्तद्दोषनिर्मुक्ता सपत्न्येषा समा त्वया ॥
कृता वाजिमुखी पापे त्वं गजास्या भविष्यसि
evamuktvā sa vipreṃdrastataḥ provāca keśavam ||
ātithyaṃ vihitaṃ hyetattava patnyā yathocitam ||
tasmāttatra prayāsyāmi yatra syāttādṛśī sutā
||18||एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्ततः प्रोवाच केशवम् ॥
आतिथ्यं विहितं ह्येतत्तव पत्न्या यथोचितम् ॥
तस्मात्तत्र प्रयास्यामि यत्र स्यात्तादृशी सुता
śrībhagavānuvāca
na santāpastvayā kāryaḥ kṛtyesmindvijasattama ||
mamāṃtike prayātānāṃ nāśubhaṃ jāyate kvacit
||19||न सन्तापस्त्वया कार्यः कृत्येस्मिन्द्विजसत्तम ॥
ममांतिके प्रयातानां नाशुभं जायते क्वचित्
tasmānnāśvamukhī hyeṣā janmanyasminbhaviṣyati ||
gṛhītvemāṃ gṛhaṃ gaccha prayaccha svepsitāya ca
||20||तस्मान्नाश्वमुखी ह्येषा जन्मन्यस्मिन्भविष्यति ॥
गृहीत्वेमां गृहं गच्छ प्रयच्छ स्वेप्सिताय च
śayane vāmadigbhāgaḥ kalatrāṇāmudāhṛtaḥ ||
dakṣiṇe bandhulokānāṃ tatkālocitaśāyinām
||2||शयने वामदिग्भागः कलत्राणामुदाहृतः ॥
दक्षिणे बन्धुलोकानां तत्कालोचितशायिनाम्
seyaṃ tava sutā vipra baṃdhusthānaṃ samāśritā ||
bhaviṣyati tato jāmiḥ kaniṣṭhā me'nyajanmani
||22||सेयं तव सुता विप्र बंधुस्थानं समाश्रिता ॥
भविष्यति ततो जामिः कनिष्ठा मेऽन्यजन्मनि
avatīrṇasya bhūpṛṣṭhe devakāryeṇa kenacit ||
vājivaktradharā proktā yadyeṣā mama kāṃtayā
||23||अवतीर्णस्य भूपृष्ठे देवकार्येण केनचित् ॥
वाजिवक्त्रधरा प्रोक्ता यद्येषा मम कांतया
tato'haṃ sumahatkṛtvā tapaścaivānayā saha ||
kariṣyāmi śubhāsyāṃ ca tathā lakṣmīmapi dvija
||24||ततोऽहं सुमहत्कृत्वा तपश्चैवानया सह ॥
करिष्यामि शुभास्यां च तथा लक्ष्मीमपि द्विज
evaṃ sa bhagavānvipraṃ taṃ santoṣya tadā girā ||
garuḍena samaṃ cakre kathāścitrā manoramāḥ
||25||एवं स भगवान्विप्रं तं सन्तोष्य तदा गिरा ॥
गरुडेन समं चक्रे कथाश्चित्रा मनोरमाः
atha tasminkathāṃte sa garuḍaḥ puruṣottamam ||
provāca tāṃ striyaṃ dṛṣṭvā vṛddhāṃ tejaḥsamanvitām
||26||अथ तस्मिन्कथांते स गरुडः पुरुषोत्तमम् ॥
प्रोवाच तां स्त्रियं दृष्ट्वा वृद्धां तेजःसमन्विताम्
apūrveyaṃ suraśreṣṭha strī vṛddhā tava pārśvagā ||
kimarthaṃ keyamākhyāhi kutaḥ prāptā janārdana
||27||अपूर्वेयं सुरश्रेष्ठ स्त्री वृद्धा तव पार्श्वगा ॥
किमर्थं केयमाख्याहि कुतः प्राप्ता जनार्दन
śrībhagavānuvāca
eṣā khyātā khagaśreṣṭha loke'sminvṛddhakanyakā ||
śāṃḍilīnāma sarvajñā brahmacaryaparāyaṇā
||28||एषा ख्याता खगश्रेष्ठ लोकेऽस्मिन्वृद्धकन्यका ॥
शांडिलीनाम सर्वज्ञा ब्रह्मचर्यपरायणा
tapovīryasamopetā sarvadevābhivaṃditā ||
nāsti vai cedṛśī nārī khagendrātra jagattraye
||29||तपोवीर्यसमोपेता सर्वदेवाभिवंदिता ॥
नास्ति वै चेदृशी नारी खगेन्द्रात्र जगत्त्रये
sūta uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā vihasya vihagādhipaḥ ||
provāca vāsudevaṃ ca tāṃ vilokya ciraṃ dvijāḥ
||30||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विहस्य विहगाधिपः ॥
प्रोवाच वासुदेवं च तां विलोक्य चिरं द्विजाः
garuḍa uvāca
naitaccitraṃ tapo yacca kriyate sumahattaram ||
yathā ca dīyate dānaṃ yacca tatrāsti cādbhutam ||
tathā ca kriyate yuddhaṃ saṃgrāme yuddhaśālibhiḥ
||31||नैतच्चित्रं तपो यच्च क्रियते सुमहत्तरम् ॥
यथा च दीयते दानं यच्च तत्रास्ति चाद्भुतम् ॥
तथा च क्रियते युद्धं संग्रामे युद्धशालिभिः
nāścaryaṃ citrametacca brahmacaryaṃ tadadbhutam ||
viśeṣādyauvanāvasthāṃ saṃprāpya puruṣottama
||32||नाश्चर्यं चित्रमेतच्च ब्रह्मचर्यं तदद्भुतम् ॥
विशेषाद्यौवनावस्थां संप्राप्य पुरुषोत्तम
viśeṣeṇa ca nārībhiratra na śraddadhāmyaham ||
avaśyaṃ yauvanasthena tiryagyonigatena ca
||33||विशेषेण च नारीभिरत्र न श्रद्दधाम्यहम् ॥
अवश्यं यौवनस्थेन तिर्यग्योनिगतेन च
vikāraḥ khalu kartavyo nādhi kārāya yauvanam ||
yadi na prāpnuvaṃtyetāḥ puruṣaṃ yoṣitaḥ kvacit
||34||विकारः खलु कर्तव्यो नाधि काराय यौवनम् ॥
यदि न प्राप्नुवंत्येताः पुरुषं योषितः क्वचित्
anyonyaṃ maithunaṃ cakruḥ kāmabāṇaprapīḍitāḥ ||
kuṣṭhinaṃ vyādhitaṃ vāpi sthaviraṃ vyaṃgameva ca ||
apyetāḥ puruṣābhāve manyaṃte paṃcasāyakam
||35||अन्योन्यं मैथुनं चक्रुः कामबाणप्रपीडिताः ॥
कुष्ठिनं व्याधितं वापि स्थविरं व्यंगमेव च ॥
अप्येताः पुरुषाभावे मन्यंते पंचसायकम्
nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ ||
nāṃtakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanā
||36||नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः ॥
नांतकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना
na paratra bhayādetā maryādāṃ vidadhuḥ striyaḥ ||
muktvā bhūpabhayaṃ caikamathavā gurujaṃ bhayam
||37||न परत्र भयादेता मर्यादां विदधुः स्त्रियः ॥
मुक्त्वा भूपभयं चैकमथवा गुरुजं भयम्
sūta uvāca
evaṃ tasya vacaḥ śrutvā śāṃḍilī brahmacāriṇī ||
maunavratadharā'pyevaṃ hṛdi kopaṃ dadhāra sā
||38||एवं तस्य वचः श्रुत्वा शांडिली ब्रह्मचारिणी ॥
मौनव्रतधराऽप्येवं हृदि कोपं दधार सा
etasminnaṃtare tasya pakṣināthasya tatkṣaṇāt ||
ubhau pakṣau gatau nāśaṃ ruṇḍākāro'tra so'bhavat
||39||एतस्मिन्नंतरे तस्य पक्षिनाथस्य तत्क्षणात् ॥
उभौ पक्षौ गतौ नाशं रुण्डाकारोऽत्र सोऽभवत्
māṃsapiṃḍamayo raudraḥ sarvarogavivarjitaḥ ||
aśaktaśca tathā gantuṃ padamātramapi kvacit
||40||मांसपिंडमयो रौद्रः सर्वरोगविवर्जितः ॥
अशक्तश्च तथा गन्तुं पदमात्रमपि क्वचित्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye suparṇapakṣapātavarṇanaṃnāmaikāśītitamo'dhyāyaḥ || 81 ||