yattvayā sūtaja proktaṃ takṣakaḥ saṃbhaviṣyati
ṛṣaya ūcuḥ
yattvayā sūtaja proktaṃ takṣakaḥ saṃbhaviṣyati ||
saurāṣṭraviṣaye rājā raivatākhyo mahābalaḥ
||1||यत्त्वया सूतज प्रोक्तं तक्षकः संभविष्यति ॥
सौराष्ट्रविषये राजा रैवताख्यो महाबलः
tathā tasya priyā bhāryo nāmnā kṣemaṃkarīti yā ||
ānartādhipaterharmye saṃbhaviṣyati bhāminī
||2||तथा तस्य प्रिया भार्यो नाम्ना क्षेमंकरीति या ॥
आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये संभविष्यति भामिनी
tābhyāṃ sarvaṃ samācakṣva vṛttāṃtaṃ sūtanaṃdana ||
atra naḥ kautukaṃ jātaṃ vicitraṃ jalpatastava
||3||ताभ्यां सर्वं समाचक्ष्व वृत्तांतं सूतनंदन ॥
अत्र नः कौतुकं जातं विचित्रं जल्पतस्तव
kedāraśca śruto'smābhiḥ sūtaputra himācale ||
sa kathaṃ tatra saṃjātaḥ sarvaṃ vistarato vada
||4||केदारश्च श्रुतोऽस्माभिः सूतपुत्र हिमाचले ॥
स कथं तत्र संजातः सर्वं विस्तरतो वद
sūta uvāca
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi sarvaṃ brāhmaṇasattamāḥ ||
yathā mayā śrutaṃ pūrvaṃ nijatātamukhāddvijāḥ
||6||अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वं ब्राह्मणसत्तमाः ॥
यथा मया श्रुतं पूर्वं निजतातमुखाद्द्विजाः
pūrvaṃ tacchāpadoṣeṇa takṣako dharaṇītale ||
saurāṣṭrādhipaterharmye raivatākhyo babhūva ha
||6||पूर्वं तच्छापदोषेण तक्षको धरणीतले ॥
सौराष्ट्राधिपतेर्हर्म्ये रैवताख्यो बभूव ह
ānarttādhipateścāpi saṃjātā tanayā gṛhe ||
tasyāścāpi suvikhyātaṃ nāma jātaṃ dharātale
||7||आनर्त्ताधिपतेश्चापि संजाता तनया गृहे ॥
तस्याश्चापि सुविख्यातं नाम जातं धरातले
kṣemaṃkarīti viprendrāḥ karmaṇā prakaṭīkṛtam ||
ānartādhipatiḥ pūrvamāsīdrājā prabhaṃjanaḥ
||8||क्षेमंकरीति विप्रेन्द्राः कर्मणा प्रकटीकृतम् ॥
आनर्ताधिपतिः पूर्वमासीद्राजा प्रभंजनः
tasya vairaṃ samutpannaṃ bahubhiḥ saha bhūmipaiḥ ||
tato nirvāsyate deśo nīyate paśavo balāt ||
śatrubhirjāyate yuddhaṃ divā naktaṃ dvijottamāḥ
||9||तस्य वैरं समुत्पन्नं बहुभिः सह भूमिपैः ॥
ततो निर्वास्यते देशो नीयते पशवो बलात् ॥
शत्रुभिर्जायते युद्धं दिवा नक्तं द्विजोत्तमाः
tataḥ katipayāhasya tasya bhāryā priyaṃvadā ||
ṛtusnātā dadhārātha garbhaṃ puṇyaṃ nijodare
||10||ततः कतिपयाहस्य तस्य भार्या प्रियंवदा ॥
ऋतुस्नाता दधाराथ गर्भं पुण्यं निजोदरे
yataḥ prabhṛti tasyāḥ sa garbho'bhūdudarāśrayaḥ ||
tataḥ prabhṛti rāṣṭrasya kṣemaṃ jātaṃ tathā pure ||
eke saṃkhye jitā stena śatravo'pi sudurjayāḥ ||
nihatāśca tathaivānye mitrabhāvaṃ samāśritāḥ
||12||यतः प्रभृति तस्याः स गर्भोऽभूदुदराश्रयः ॥
ततः प्रभृति राष्ट्रस्य क्षेमं जातं तथा पुरे ॥
एके संख्ये जिता स्तेन शत्रवोऽपि सुदुर्जयाः ॥
निहताश्च तथैवान्ये मित्रभावं समाश्रिताः
tato jajñe śubhā kanyā tasyāḥ padmāyatekṣaṇā ||
aṃdhakāre'pi yadrātryāṃ dyotitaṃ sūtikāgṛham
||3||ततो जज्ञे शुभा कन्या तस्याः पद्मायतेक्षणा ॥
अंधकारेऽपि यद्रात्र्यां द्योतितं सूतिकागृहम्
athā'sau pārthivaścakre sutavatsumahotsavam ||
tasyāstoṣasamāyukto gītavādyādinisvanaiḥ
||4||अथाऽसौ पार्थिवश्चक्रे सुतवत्सुमहोत्सवम् ॥
तस्यास्तोषसमायुक्तो गीतवाद्यादिनिस्वनैः
dine trayodaśe prāpte nāma tasyā yathocitam ||
vihitaṃ bhūbhujā tena viprāṇāṃ purato dvijāḥ
||5||दिने त्रयोदशे प्राप्ते नाम तस्या यथोचितम् ॥
विहितं भूभुजा तेन विप्राणां पुरतो द्विजाः
yasmātkṣemaṃ samutpannaṃ garbhavāse'pi saṃsthayā ||
anayā kṣemaṃkarīnāma tasmādeṣābhave ddvijāḥ
||6||यस्मात्क्षेमं समुत्पन्नं गर्भवासेऽपि संस्थया ॥
अनया क्षेमंकरीनाम तस्मादेषाभवे द्द्विजाः
evaṃ suvihitā khyātā vṛddhiṃ yāti dinedine ||
śuklapakṣe kalā cendoryathaiva gaganāṃgaṇe
||7||एवं सुविहिता ख्याता वृद्धिं याति दिनेदिने ॥
शुक्लपक्षे कला चेन्दोर्यथैव गगनांगणे
tatastāṃ yauvanopetāṃ raivatāya mahīpatiḥ ||
dadau saurāṣṭranāthāya kāle vaivāhike śubhe
||18||ततस्तां यौवनोपेतां रैवताय महीपतिः ॥
ददौ सौराष्ट्रनाथाय काले वैवाहिके शुभे
atha tābhyāṃ sutā jātā revatīnāma viśrutā ||
bhaṭṭikāśāpadoṣeṇa śeṣapatnī yaśasvinī
||9||अथ ताभ्यां सुता जाता रेवतीनाम विश्रुता ॥
भट्टिकाशापदोषेण शेषपत्नी यशस्विनी
yā tūḍhā rāmarūpeṇa nāgarājena dhīmatā ||
putrapautravatī jātā saubhāgyamadagarvitā
||20||या तूढा रामरूपेण नागराजेन धीमता ॥
पुत्रपौत्रवती जाता सौभाग्यमदगर्विता
na ca tābhyāṃ suto jātaḥ kathaṃcidapi vaṃśajaḥ ||
vayasoṃ'te'pi vipreṃdrāstato duḥkhaṃ vyajāyata
||21||न च ताभ्यां सुतो जातः कथंचिदपि वंशजः ॥
वयसोंऽतेऽपि विप्रेंद्रास्ततो दुःखं व्यजायत
atha tau maṃtrivargasya rājyaṃ sarvamaśeṣataḥ ||
arpayitvā tu putrārthaṃ tapo'rthamiha cāgatau
||22||अथ तौ मंत्रिवर्गस्य राज्यं सर्वमशेषतः ॥
अर्पयित्वा तु पुत्रार्थं तपोऽर्थमिह चागतौ
tataḥ svamāśramaṃ gatvā sthitau tatra samāhitau ||
devīṃ kātyāyanīṃ sthāpya tadārādhanatatparau
||23||ततः स्वमाश्रमं गत्वा स्थितौ तत्र समाहितौ ॥
देवीं कात्यायनीं स्थाप्य तदाराधनतत्परौ
yayā vinihato raudro mahiṣākhyo mahāsuraḥ ||
kaumāravratadhāriṇyā tasminvindhye mahācale
||24||यया विनिहतो रौद्रो महिषाख्यो महासुरः ॥
कौमारव्रतधारिण्या तस्मिन्विन्ध्ये महाचले
tatastābhyāṃ dadau tuṣṭā sā putraṃ vaṃśavardhanam ||
nāmnā kṣemajitaṃ khyātaṃ parapakṣakṣayā vaham
||25||ततस्ताभ्यां ददौ तुष्टा सा पुत्रं वंशवर्धनम् ॥
नाम्ना क्षेमजितं ख्यातं परपक्षक्षया वहम्
tataḥ svaṃ rājyamāsādya bhūyo'pi sa mahīpatiḥ ||
. svaputraṃ vardhayāmāsa harṣeṇa mahatānvitaḥ
||26||ततः स्वं राज्यमासाद्य भूयोऽपि स महीपतिः ॥
. स्वपुत्रं वर्धयामास हर्षेण महतान्वितः
yadā sa yauvanopetaḥ sañjātaḥ kṣemajitsutaḥ ||
taṃ ca rājye niyojyā'tha svasthānaṃ sa punaryayau
||27||यदा स यौवनोपेतः सञ्जातः क्षेमजित्सुतः ॥
तं च राज्ये नियोज्याऽथ स्वस्थानं स पुनर्ययौ
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ tadetaddvijasattamāḥ ||
bhāryayā sahitastyaktvā śeṣamanyaṃ paricchadam
||28||हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तदेतद्द्विजसत्तमाः ॥
भार्यया सहितस्त्यक्त्वा शेषमन्यं परिच्छदम्
tatra saṃsthāpayāmāsa liṃgaṃ devasya śūlinaḥ ||
prāsādaṃ ca manohāri tataścakre samāhitaḥ ||
29 raivateśvaramityuktaṃ sarvapātaka nāśanam ||
darśanādeva sarveṣāṃ dehināṃ dvijasattamāḥ
||30||तत्र संस्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः ॥
प्रासादं च मनोहारि ततश्चक्रे समाहितः ॥
२९ रैवतेश्वरमित्युक्तं सर्वपातक नाशनम् ॥
दर्शनादेव सर्वेषां देहिनां द्विजसत्तमाः
yā pūrvaṃ sthāpitā durgā tasminkṣetre mahībhujā ||
tasyāḥ kṣemaṃkarī cakre prāsādaṃ śraddha yānvitā
||31||या पूर्वं स्थापिता दुर्गा तस्मिन्क्षेत्रे महीभुजा ॥
तस्याः क्षेमंकरी चक्रे प्रासादं श्रद्ध यान्विता
sāpi kṣemaṃkarīnāma tataḥ prabhṛti kīrtyate ||
kātyāyanyapi yā proktā mahiṣāsuramardinī
||32||सापि क्षेमंकरीनाम ततः प्रभृति कीर्त्यते ॥
कात्यायन्यपि या प्रोक्ता महिषासुरमर्दिनी
yastāṃ caitrasite pakṣe saṃpa śyedaṣṭamīdine ||
tasyābhīṣṭā bhavetsiddhiḥ sarvadaiva dvijottamāḥ
||33||यस्तां चैत्रसिते पक्षे संप श्येदष्टमीदिने ॥
तस्याभीष्टा भवेत्सिद्धिः सर्वदैव द्विजोत्तमाः
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ raivateśvaravarṇanam ||
kṣemaṃkaryāḥ prabhāvaṃ ca sarvapātakanāśanam
||34||एतद्वः सर्वमाख्यातं रैवतेश्वरवर्णनम् ॥
क्षेमंकर्याः प्रभावं च सर्वपातकनाशनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyā ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye kṣemaṃkarīraivateśvarotpattitīrtha māhātmyavarṇananāmāṣṭādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 118 ||