iṣṭavastuparityāgamahimavarṇanam
brahmovāca
iṣṭavastuprado viṣṇurlokaśceṣṭaruciḥ sadā ||
tasmātsarvaprayatnena cātumāsye tyajecca tat
||1||इष्टवस्तुप्रदो विष्णुर्लोकश्चेष्टरुचिः सदा ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चातुमास्ये त्यजेच्च तत्
nārāyaṇasya prītyarthaṃ tadevākṣayyamāpyate ||
martyastyajati śraddhāvānso'naṃtaphalabhāgbhavet
||2||नारायणस्य प्रीत्यर्थं तदेवाक्षय्यमाप्यते ॥
मर्त्यस्त्यजति श्रद्धावान्सोऽनंतफलभाग्भवेत्
kāṃsyabhājanasaṃtyāgājjāyate bhūpatirbhuvi ||
pālāśapatre bhuñjāno brahmabhūyastvamaśnute
||3||कांस्यभाजनसंत्यागाज्जायते भूपतिर्भुवि ॥
पालाशपत्रे भुञ्जानो ब्रह्मभूयस्त्वमश्नुते
tāmrapātre na bhuñjīta kadācidvā gṛhī naraḥ ||
cāturmāsye viśeṣeṇa tāmrapātraṃ vivarjayet
||4||ताम्रपात्रे न भुञ्जीत कदाचिद्वा गृही नरः ॥
चातुर्मास्ये विशेषेण ताम्रपात्रं विवर्जयेत्
arkapatreṣu bhuñjāno'nupamaṃ labhate phalam ||
vaṭapatreṣu bhoktavyaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ
||5||अर्कपत्रेषु भुञ्जानोऽनुपमं लभते फलम् ॥
वटपत्रेषु भोक्तव्यं चातुर्मास्ये विशेषतः
aśvatthapatrasaṃbhogaḥ kāryo budhajanaiḥ sadā ||
ekānnabhojī rājā syātsakalaṃ bhūmimaṇḍale
||6||अश्वत्थपत्रसंभोगः कार्यो बुधजनैः सदा ॥
एकान्नभोजी राजा स्यात्सकलं भूमिमण्डले
tathā ca lavaṇatyāgātsubhago jāyate naraḥ ||
godhūmānnaparityāgājjāyate janavalabhaḥ
||7||तथा च लवणत्यागात्सुभगो जायते नरः ॥
गोधूमान्नपरित्यागाज्जायते जनवलभः
aśākabhojī dīrghāyuścāturmāsye'bhijāyate ||
rasatyāgānmahāprāṇī madhutyāgātsulocanaḥ
||8||अशाकभोजी दीर्घायुश्चातुर्मास्येऽभिजायते ॥
रसत्यागान्महाप्राणी मधुत्यागात्सुलोचनः
mudgatyāgādripumṛtī rājamāṣāddhanāḍhyatā ||
aśvāptistaṃḍulatyāgāccāturmāsye'bhijāyate
||9||मुद्गत्यागाद्रिपुमृती राजमाषाद्धनाढ्यता ॥
अश्वाप्तिस्तंडुलत्यागाच्चातुर्मास्येऽभिजायते
phalatyāgādbahusutastailatyāgātsurūpitā ||
jñānī tuvarisaṃtyāgādbalaṃ vīryaṃ sadaiva hi
||10||फलत्यागाद्बहुसुतस्तैलत्यागात्सुरूपिता ॥
ज्ञानी तुवरिसंत्यागाद्बलं वीर्यं सदैव हि
mārgamāṃsaparityāgānnarakaṃ na ca paśyati ||
śaukarasya pīratyāgādbrahmavāsamavāpnuyāt
||11||मार्गमांसपरित्यागान्नरकं न च पश्यति ॥
शौकरस्य पीरत्यागाद्ब्रह्मवासमवाप्नुयात्
jñānaṃ lāvakasantyāgādājyatyāge mahatsukham ||
āsavaṃ samparityajya muktistasya na durlabhā
||12||ज्ञानं लावकसन्त्यागादाज्यत्यागे महत्सुखम् ॥
आसवं सम्परित्यज्य मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा
sabalaḥ kanakatyāgādrūpyatyāgena mānuṣaḥ
||69||सबलः कनकत्यागाद्रूप्यत्यागेन मानुषः
dadhidugdhaparityāgī goloke sukha bhāgbhavet ||
13 brahmā pāyasasaṃtyāgātkṣiprātyāgānmaheśvaraḥ ||
kandarpo'pūpasaṃtyāgānmodakatyājakaḥ sukhī
||14||दधिदुग्धपरित्यागी गोलोके सुख भाग्भवेत् ॥
१३ ब्रह्मा पायससंत्यागात्क्षिप्रात्यागान्महेश्वरः ॥
कन्दर्पोऽपूपसंत्यागान्मोदकत्याजकः सुखी
gṛhāśramaparityāgī bāhyā śramaniṣevakaḥ ||
cāturmāsyaṃ hariprītyai na māturjaṭhare śiśuḥ
||15||गृहाश्रमपरित्यागी बाह्या श्रमनिषेवकः ॥
चातुर्मास्यं हरिप्रीत्यै न मातुर्जठरे शिशुः
nṛpo marīcasaṃtyāgācchuṇṭhītyāgena satkaviḥ ||
śarkarāyāḥ parityāgājjāyate rājapūjitaḥ
||16||नृपो मरीचसंत्यागाच्छुण्ठीत्यागेन सत्कविः ॥
शर्करायाः परित्यागाज्जायते राजपूजितः
guḍatyāgānmahābhūtistathā dāḍimavarjanāt ||
raktavastraparityāgājjāyate janavallabhaḥ
||17||गुडत्यागान्महाभूतिस्तथा दाडिमवर्जनात् ॥
रक्तवस्त्रपरित्यागाज्जायते जनवल्लभः
paṭṭakūlaparityāgādakṣayyaṃ svarga māpnuyāt ||
māṣānnacaṇakānnasya tyāgānnaiva punarbhavaḥ
||18||पट्टकूलपरित्यागादक्षय्यं स्वर्ग माप्नुयात् ॥
माषान्नचणकान्नस्य त्यागान्नैव पुनर्भवः
kṛṣṇavastraṃ sadā tyājyaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ ||
sūryasaṃdarśanācchuddhirnīlavastrasya darśanāt
||19||कृष्णवस्त्रं सदा त्याज्यं चातुर्मास्ये विशेषतः ॥
सूर्यसंदर्शनाच्छुद्धिर्नीलवस्त्रस्य दर्शनात्
caṃdanasya parityāgādgāṃdharvaṃ lokamaśnute ||
karpūrasya parityāgādyāvajjīvaṃ mahādhanī
||20||चंदनस्य परित्यागाद्गांधर्वं लोकमश्नुते ॥
कर्पूरस्य परित्यागाद्यावज्जीवं महाधनी
kusumbhasya parityāgānnaiva paśyedyamāla yam ||
keśarasya parityāgānmanuṣyo rājavallabhaḥ
||21||कुसुम्भस्य परित्यागान्नैव पश्येद्यमाल यम् ॥
केशरस्य परित्यागान्मनुष्यो राजवल्लभः
yakṣakardamasaṃtyāgādbrahmaloke mahīyate ||
jñānī puṣpaparityāgācchayyātyāge mahatsu kham
||22||यक्षकर्दमसंत्यागाद्ब्रह्मलोके महीयते ॥
ज्ञानी पुष्पपरित्यागाच्छय्यात्यागे महत्सु खम्
bhāryāviyogaṃ nāpnoti cāturmāsye na saṃśayaḥ ||
alīkavādasaṃtyāgānmokṣadvāramapāvṛtam
||23||भार्यावियोगं नाप्नोति चातुर्मास्ये न संशयः ॥
अलीकवादसंत्यागान्मोक्षद्वारमपावृतम्
paramarmaprakāśaśca sadyaḥpāpasamā gamaḥ ||
cāturmāsye harau supte paranindāṃ vivarjayet
||24||परमर्मप्रकाशश्च सद्यःपापसमा गमः ॥
चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते परनिन्दां विवर्जयेत्
paranindā mahāpāpaṃ paranindā mahābhayam ||
paranindā mahadduḥkhaṃ na tasyāṃ pātakaṃ param
||25||परनिन्दा महापापं परनिन्दा महाभयम् ॥
परनिन्दा महद्दुःखं न तस्यां पातकं परम्
kevalaṃ nindane caiva tatpāpaṃ labhate guru ||
yathā śṛṇvāna eva syātpātakī na tataḥ paraḥ
||26||केवलं निन्दने चैव तत्पापं लभते गुरु ॥
यथा शृण्वान एव स्यात्पातकी न ततः परः
keśasaṃskārasaṃtyāgāttāpatrayavivarjitaḥ ||
nakharomadharo yastu harau supte viśeṣataḥ
||27||केशसंस्कारसंत्यागात्तापत्रयविवर्जितः ॥
नखरोमधरो यस्तु हरौ सुप्ते विशेषतः
divasedivase tasya gaṃgāsnānaphalaṃ bhavet
||25||दिवसेदिवसे तस्य गंगास्नानफलं भवेत्
sarvopāyairviṣṇureva prasādyo yogidhyeyaḥ pravaraiḥ sarvavarṇeḥ ||
viṣṇornāmnā mucyate ghorabandhāccāturmāsye smaryate'sau viśeṣāt
||29||सर्वोपायैर्विष्णुरेव प्रसाद्यो योगिध्येयः प्रवरैः सर्ववर्णेः ॥
विष्णोर्नाम्ना मुच्यते घोरबन्धाच्चातुर्मास्ये स्मर्यतेऽसौ विशेषात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitā yāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne cāturmāsyamāhātmye brahmanāradasaṃvāda iṣṭavastuparityāgamahimavarṇanaṃnāma ṣaṭtriṃśaduttaradvi śatatamo'dhyāyaḥ || 236 ||