dīrghikotpattimāhātmyavarṇanam
māṃḍavya uvāca
grahīṣyāmi suraśreṣṭhā varaṃ yuṣmatsamudravam ||
paraṃ me nirṇayaṃ caikaṃ dharmarājaḥ pracakṣatu
||1||ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् ॥
परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु
sarveṣāṃ prāṇināṃ loke kṛtaṃ karma śubhāśubham ||
upatiṣṭhati nānyatra satyametatsurottamāḥ
||2||सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥
उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः
mayāpyatra pare cāpi kiṃ kṛtaṃ pātakaṃ ca yat ||
īdṛśīṃ vedanāṃ prāpto na ca mṛtyuṃ kathacana
||3||मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् ॥
ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन
dharmarāja uvāca
anyadehe tvayā vipra bālabhāvena vartatā ||
śūlāgreṇa sutīkṣṇena kāye viddho bakaḥ kṣitau
||4||अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता ॥
शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ
nānyatkṛtamapi svalpaṃ pātakaṃ kiṃcideva hi ||
etasmātkāraṇādeṣā vyathā saṃsevitā dvija
||5||नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि ॥
एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज
sūta uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhṛśaṃ krodhasamanvitaḥ ||
tatastaṃ prāha māṃḍavyo dharmarājaṃ puraḥ sthitam
||6||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः ॥
ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्
asya svalpāparādhasya yasmādbhūyānvinigrahaḥ ||
kṛtastvayā sudurbuddhe tasmācchāpaṃ gṛhāṇa me
||7||अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः ॥
कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे
tvaṃ prāpya mānuṣaṃ dehaṃ śūdrayonau vyavasthitaḥ ||
jātikṣayakṛtaṃ duḥkhaṃ prabhūtaṃ sevayiṣyasi
||8||त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः ॥
जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि
tathā kṛtā mayaiṣādya vyavasthā sarvadehinām ||
aṣṭamādvatsarādūrdhyaṃ karmaṇā garhitena ca ||
pragrahīṣyati vai jaṃtuḥ puruṣo yoṣideva vā
||9||तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् ॥
अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च ॥
प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा
evamuktvā sa māṃḍavyo dharmarājaṃ tataḥ param ||
prasthito roṣanirmukto vāṃchitāśāṃ prati dvijāḥ
||10||एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् ॥
प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः
atha taṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā procuḥ sarve divaukasaḥ ||
dharmarājakṛte vyagrāḥ śrutvā śāpaṃ tathāvidham
||11||अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः ॥
धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्
devā ūcuḥ
bhagavanpāpasaktasya dharmarājasya kevalam ||
na tvamarhasi śāpena śūdraṃ kartuṃ kathaṃcana
||12||भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् ॥
न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन
prasādaṃ kuru tasmāttvamasya dharmapaterdvija ||
asmākaṃ vacanātsadyaḥ prārthayasva tathā varam
||13||प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज ॥
अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्
māṃḍavya uvāca
nānyathā jāyate vāṇī yā mayoktā surottamāḥ ||
avaśyaṃ dharmarājo'yaṃ śūdrayonau prayāsyati
||14||नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः ॥
अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति
paraṃ naivāsya saṃtānaṃ tasyāṃ yonau bhaviṣyati ||
saṃprāpsyati ca bhūyo'pi dharmarājatvamuttamam
||15||परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति ॥
संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्
ārādhayatu cāvyagraḥ kṣetre'traiva trilocanam ||
prasādāttasya devasya śīghraṃ mṛtyumavāpsyati
||16||आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् ॥
प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति
tathā deyo varo mahyaṃ bhavadbhiryadi svargapāḥ ||
tadeṣā śūlikā'smākaṃ sparśādbhūyātsudharmadā
||17||तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः ॥
तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा
devā ūcuḥ
enāṃ yaḥ prātarutthāya sparśayiṣyati śūlikām ||
pātakātsa vimukto vā iha loke bhaviṣyati
||18||एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् ॥
पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति
evamuktvā muniṃ taṃ te devāḥ śakrapurogamāḥ ||
tatastāṃ sādaraṃ prāhuḥ saha bhartrā pativratām
||19||एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः ॥
ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्
tvamapi prārthayābhīṣṭamasmatto varavarṇini ||
yatte citte sthitaṃ nityaṃ nādeyaṃ vidyate'tra naḥ
||20||त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि ॥
यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः
pativratovāca
yeyaṃ mayākṛtā gartā sthāne'tra tridaśeśvarāḥ ||
mannāmnā khyātimāyātu dīrghiketi jagattraye
||21||येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः ॥
मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये
devā ūcuḥ
adyaprabhṛti loke'tra gartteyaṃ tava śobhane ||
dīrghiketi suvikhyātā bhaviṣyati jagattraye
||22||अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने ॥
दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये
ye'syāṃ snānaṃ kariṣyaṃti prātarutthāya mānavāḥ ||
sarvapāpavinirmuktāste bhaviṣyaṃti tatkṣaṇāt
||23||येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्
kanyārāśigate sūrye saṃprāpte paṃcamīdine ||
ye'tra snānaṃ kariṣyaṃti śraddhayā sahitā narāḥ
||24||कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने ॥
येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः
aputrāste bhaviṣyaṃti saputrā vaṃśavardhanāḥ ||
evamuktvā'tha tāṃ devā jagmuḥ svargaṃ dvijottamāḥ
||25||अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः ॥
एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः
pativratāpi tenaiva saha kāṃtena sundarī ||
sevayāmāsa kalyāṇī smarasaukhyamanuttamam
||26||पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी ॥
सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्
parvateṣu suramyeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca ||
udyāneṣu vicitreṣu vaneṣūpavaneṣu ca
||27||पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च ॥
उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च
tato vayasi saṃprāpte paścime kālaparyayāt |
tadevātmīyasattīrthaṃ sevayāmāsa sādaram
||28||ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् ।
तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्
tato dehaṃ parityaktvā svakāṃtaṃ vīkṣya taṃ mṛtam ||
tatra toye jagāmātha brahmalokaṃ pativratā
||29||ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् ॥
तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ dīrghikākhyānamuttamam ||
yasya saṃśravaṇādeva naraḥ pāpātpramucyate
||30||एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् ॥
यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe hāṭakeśvara kṣetramāhātmye dīrghikotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭtriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 136