etasminnaṃtare śambhurgaṇaiḥ sarvaiḥ samāvṛtaḥ
sūta uvāca
etasminnaṃtare śambhurgaṇaiḥ sarvaiḥ samāvṛtaḥ ||
indrādyaiśca suraiḥ sarveḥ krodhasaṃraktalocanaḥ ||
jagāma vṛṣamāruhya purīṃ caivāmarāvatīm
||1||एतस्मिन्नंतरे शम्भुर्गणैः सर्वैः समावृतः ॥
इन्द्राद्यैश्च सुरैः सर्वेः क्रोधसंरक्तलोचनः ॥
जगाम वृषमारुह्य पुरीं चैवामरावतीम्
aṃdhako'pi samālokya saṃprāptāṃ devavāhinīm ||
sagaṇāṃ ca mahādevaṃ paritoṣaṃ paraṃ gataḥ
||2||अंधकोऽपि समालोक्य संप्राप्तां देववाहिनीम् ॥
सगणां च महादेवं परितोषं परं गतः
niścakrāmātha yuddhāya balena caturaṃgiṇā ||
varaṃ syaṃdanamāruhya suśvetāśvavahaṃ śubham
||3||निश्चक्रामाथ युद्धाय बलेन चतुरंगिणा ॥
वरं स्यंदनमारुह्य सुश्वेताश्ववहं शुभम्
tataḥ samabhavadyuddhaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha ||
gaṇaiśca vikṛtākārairmṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
||4||ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह ॥
गणैश्च विकृताकारैर्मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
ekavarṣasahasrāṃtaṃ yāvadyuddhamavartata ||
dinedine kṣayaṃ yāṃti tatra devā na dānavāḥ ||
tato varṣasahasrāṃte saṃkruddhaḥ śaśiśekharaḥ ||
triśūlena samudyamya svahastena vyabhedayat
||6||एकवर्षसहस्रांतं यावद्युद्धमवर्तत ॥
दिनेदिने क्षयं यांति तत्र देवा न दानवाः ॥
ततो वर्षसहस्रांते संक्रुद्धः शशिशेखरः ॥
त्रिशूलेन समुद्यम्य स्वहस्तेन व्यभेदयत्
sa viddho'pi svayaṃ tena triśūlena mahāsuraḥ ||
brahmaṇo varamāhātmyānnaiva prāṇaiviryujyate
||7||स विद्धोऽपि स्वयं तेन त्रिशूलेन महासुरः ॥
ब्रह्मणो वरमाहात्म्यान्नैव प्राणैविर्युज्यते
tato bhūyo'pi cotthāya cakre yuddhaṃ mahātmanā ||
jaghāna ca sa saṃkruddho viśeṣeṇa bahūngaṇān
||8||ततो भूयोऽपि चोत्थाय चक्रे युद्धं महात्मना ॥
जघान च स संक्रुद्धो विशेषेण बहून्गणान्
śaṃkaraṃ tāḍayāmāsa gadāghātairmuhurmuhuḥ
||9||शंकरं ताडयामास गदाघातैर्मुहुर्मुहुः
evaṃ varṣasahasrāṃtamabhūtsārddhaṃ pinākinā ||
raudraṃ yuddhamandhakasya sarvalokabhayāvaham
||10||एवं वर्षसहस्रांतमभूत्सार्द्धं पिनाकिना ॥
रौद्रं युद्धमन्धकस्य सर्वलोकभयावहम्
triśūlabhinno daityaḥ sa yadā mṛtyuṃ na gacchati ||
utthāyotthāya kurute prahārāngadayā balī
||11||त्रिशूलभिन्नो दैत्यः स यदा मृत्युं न गच्छति ॥
उत्थायोत्थाय कुरुते प्रहारान्गदया बली
tathā taṃ śaṃkaro jñātvā mṛtyunā parivarjitam ||
brahmaṇo varadānena sarveṣāṃ ca divaukasām
||12||तथा तं शंकरो ज्ञात्वा मृत्युना परिवर्जितम् ॥
ब्रह्मणो वरदानेन सर्वेषां च दिवौकसाम्
tato nirbhidya śūlāgraiḥ protkṣipya gaganāṃgaṇe ||
chatravaddhārayāmāsa laṃbamānamadhomukham ||
akṣaradrudhiraṃ bhūmau gātrebhyo varṣmasaṃbhavam
||13||ततो निर्भिद्य शूलाग्रैः प्रोत्क्षिप्य गगनांगणे ॥
छत्रवद्धारयामास लंबमानमधोमुखम् ॥
अक्षरद्रुधिरं भूमौ गात्रेभ्यो वर्ष्मसंभवम्
yāvadvarṣasahasrāṃte carmāsthi snāyureva ca ||
dhātutrayaṃ sthitaṃ tasya naṣṭamanyaccatuṣṭayam
||14||यावद्वर्षसहस्रांते चर्मास्थि स्नायुरेव च ॥
धातुत्रयं स्थितं तस्य नष्टमन्यच्चतुष्टयम्
sa jñātvā bala saṃhīnamātmānaṃ dhātusaṃkṣayāt ||
sāmopāyaṃ tataścake stutvā sārdhaṃ pinākinā
||15||स ज्ञात्वा बल संहीनमात्मानं धातुसंक्षयात् ॥
सामोपायं ततश्चके स्तुत्वा सार्धं पिनाकिना
andhaka uvāca
na tvaṃ devo mayā jñāto vāgduṣṭena durātmanā ||
īdṛgvīryasamopetastadyuktaṃ bhavatā kṛtam
||16||न त्वं देवो मया ज्ञातो वाग्दुष्टेन दुरात्मना ॥
ईदृग्वीर्यसमोपेतस्तद्युक्तं भवता कृतम्
anurūpaṃ madāṃdhasyāvivekasya surottama ||
svavīryamadayuktasya viveka rahitasya ca
||17||अनुरूपं मदांधस्याविवेकस्य सुरोत्तम ॥
स्ववीर्यमदयुक्तस्य विवेक रहितस्य च
durvinītaḥ śriyaṃ prāpya vidyāmaiśvaryamevaca ||
na tiṣṭhati ciraṃ kālaṃ yathā'haṃ madagarvitaḥ
||18||दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेवच ॥
न तिष्ठति चिरं कालं यथाऽहं मदगर्वितः
pāpo'haṃ pāpakarmā'haṃ pāpātmā pāpasaṃbhavaḥ ||
trāhi māṃ deva īśāna sarvapāpaharo bhava
||19||पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंभवः ॥
त्राहि मां देव ईशान सर्वपापहरो भव
duḥkhito'haṃ varāko'haṃ dīno'haṃ śaktivarjitaḥ ||
trātumarhasi māṃ deva prapannaṃ śaraṇaṃ vibho
||20||दुःखितोऽहं वराकोऽहं दीनोऽहं शक्तिवर्जितः ॥
त्रातुमर्हसि मां देव प्रपन्नं शरणं विभो
duṣṭo'haṃ pāpayukto'haṃ sāṃprataṃ parameśvara ||
tena buddhiriyaṃ jātā tavopari mamānagha
||21||दुष्टोऽहं पापयुक्तोऽहं सांप्रतं परमेश्वर ॥
तेन बुद्धिरियं जाता तवोपरि ममानघ
sarvapāpakṣaye jāte śive bhavati bhāvanā
||22||सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना
nāmamātramapi tryakṣa yaste kīrtayati prabho ||
so'pi muktimavāpnoti kiṃ punaḥ pūjane rataḥ
||23||नाममात्रमपि त्र्यक्ष यस्ते कीर्तयति प्रभो ॥
सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति किं पुनः पूजने रतः
tava pūjā vihīnānāṃ dinānyāyāṃti yāṃti ca ||
yāni deva mṛtānāṃ ca tāni yāṃti na jīvatām
||24||तव पूजा विहीनानां दिनान्यायांति यांति च ॥
यानि देव मृतानां च तानि यांति न जीवताम्
kuṣṭhī vā rogayukto vā paṃgurvā badhiro'pi vā ||
mā bhūttasya kule janma śaṃbhuryatra na devatā
||25||कुष्ठी वा रोगयुक्तो वा पंगुर्वा बधिरोऽपि वा ॥
मा भूत्तस्य कुले जन्म शंभुर्यत्र न देवता
tasmānmocaya māṃ deva svāgataṃ kuru sāṃpratam ||
gato me dānavo bhāvastyaktaṃ rājyaṃ tathā vibho
||26||तस्मान्मोचय मां देव स्वागतं कुरु सांप्रतम् ॥
गतो मे दानवो भावस्त्यक्तं राज्यं तथा विभो
tyaktāḥ putrāśca pautrāśca patnyaśca vibhavaiḥ saha ||
triḥ satyena suraśreṣṭha tava pādau spṛśāmyaham
||27||त्यक्ताः पुत्राश्च पौत्राश्च पत्न्यश्च विभवैः सह ॥
त्रिः सत्येन सुरश्रेष्ठ तव पादौ स्पृशाम्यहम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā jñātvā taṃ gatakalmaṣam ||
uttārya śanakaiḥ śūlādvinayāvanataṃ sthitam
||28||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा तं गतकल्मषम् ॥
उत्तार्य शनकैः शूलाद्विनयावनतं स्थितम्
tato nāma svayaṃ cakre bhṛṃgirīṭiriti prabhuḥ ||
abravīcca sadā me tvaṃ vallabhaḥ saṃbhaviṣyasi
||29||ततो नाम स्वयं चक्रे भृंगिरीटिरिति प्रभुः ॥
अब्रवीच्च सदा मे त्वं वल्लभः संभविष्यसि
nandino'pi gajāsyasya mahākālasya putraka ||
tiṣṭha saumya mayā saukhyaṃ na smariṣyasi bāṃdhavān
||30||नन्दिनोऽपि गजास्यस्य महाकालस्य पुत्रक ॥
तिष्ठ सौम्य मया सौख्यं न स्मरिष्यसि बांधवान्
sa tatheti pratijñāya praṇamya śaśiśekharam ||
tasthau sarvagaṇairyuktaḥ prabhusaṃśrayasaṃyutaḥ
||31||स तथेति प्रतिज्ञाय प्रणम्य शशिशेखरम् ॥
तस्थौ सर्वगणैर्युक्तः प्रभुसंश्रयसंयुतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvara kṣetramāhātmye bhṛṃgīriṭyutpattivarṇanaṃnāmaikonatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 229 ||