tasyaivottaradigbhāge devasya jalaśāyinaḥ
sūta uvāca
tasyaivottaradigbhāge devasya jalaśāyinaḥ ||
sthānamasti suvikhyātaṃ sarvapātakanāśanam
||1||तस्यैवोत्तरदिग्भागे देवस्य जलशायिनः ॥
स्थानमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम्
yastatpūjayate bhaktyā śayane bodhane hareḥ ||
upavāsaparo bhūtvā sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam
||2||यस्तत्पूजयते भक्त्या शयने बोधने हरेः ॥
उपवासपरो भूत्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्
aśūnyaśayanānāma dvitīyā dayitā tithiḥ ||
sadaiva devadevasya kṛṣṇā suptasya yā bhavet
||3||अशून्यशयनानाम द्वितीया दयिता तिथिः ॥
सदैव देवदेवस्य कृष्णा सुप्तस्य या भवेत्
tasyāṃ yaḥ pūjayettatra taṃ devaṃ jalaśāyinam ||
śāstroktena vidhānena sa gacchati hareḥ padam
||4||तस्यां यः पूजयेत्तत्र तं देवं जलशायिनम् ॥
शास्त्रोक्तेन विधानेन स गच्छति हरेः पदम्
ṛṣaya ūcuḥ
jalaśāyī kathaṃ tatra saṃprāptaḥ sūtanandana ||
pūjyate vidhinā kena tatsarvaṃ vistarādvada
||5||जलशायी कथं तत्र संप्राप्तः सूतनन्दन ॥
पूज्यते विधिना केन तत्सर्वं विस्तराद्वद
sūta uvāca
purāsīdbāṣkalirnāma dānavendro mahābalaḥ ||
ajeyaḥ sarvadevānāṃ gandharvoragarakṣasām
||6||पुरासीद्बाष्कलिर्नाम दानवेन्द्रो महाबलः ॥
अजेयः सर्वदेवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
athāsau bhūtalaṃ sarvaṃ vaśīkṛtvā mahābalaḥ ||
tato daityagaṇaiḥ sārddhaṃ jagāma tridaśālayam
||7||अथासौ भूतलं सर्वं वशीकृत्वा महाबलः ॥
ततो दैत्यगणैः सार्द्धं जगाम त्रिदशालयम्
tatrābhavanmahāyuddhaṃ devāsuravināśakam ||
devānāṃ dānavānāṃ ca kruddhānāmitaretaram
||8||तत्राभवन्महायुद्धं देवासुरविनाशकम् ॥
देवानां दानवानां च क्रुद्धानामितरेतरम्
varṣāṇāmayutaṃ tāvadahanyahani dāruṇam ||
tatrāsṛkkardamo jātaḥ parvataścāsthi saṃbhavaḥ
||9||वर्षाणामयुतं तावदहन्यहनि दारुणम् ॥
तत्रासृक्कर्दमो जातः पर्वतश्चास्थि संभवः
tato varṣasahasrāṃte daśame samupasthite ||
jitastena sahasrākṣaḥ sasainyaḥ saparigrahaḥ
||10||ततो वर्षसहस्रांते दशमे समुपस्थिते ॥
जितस्तेन सहस्राक्षः ससैन्यः सपरिग्रहः
tataḥ svargaṃ parityajya sarvadevagaṇaiḥ saha ||
jagāma śaraṇaṃ viṣṇoḥ śvetadvīpaṃ pratiśrayam
||11||ततः स्वर्गं परित्यज्य सर्वदेवगणैः सह ॥
जगाम शरणं विष्णोः श्वेतद्वीपं प्रतिश्रयम्
yatrāste bhagavānviṣṇuryoganidrāvaśaṃgataḥ ||
śayānaḥ śeṣaparyaṃke lakṣmyā saṃvāhitāṃghriyuk
||12||यत्रास्ते भगवान्विष्णुर्योगनिद्रावशंगतः ॥
शयानः शेषपर्यंके लक्ष्म्या संवाहितांघ्रियुक्
tato vedodbhavaiḥ sūktaiḥ stutiṃ cakruḥ samaṃtataḥ ||
tasya devasya sadbhaktāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ
||13||ततो वेदोद्भवैः सूक्तैः स्तुतिं चक्रुः समंततः ॥
तस्य देवस्य सद्भक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः
athotthāya jagannāthaḥ provāca balasūdanam ||
kaccitkṣemaṃ sahasrākṣa sāṃprataṃ bhuvanatraye ||
yattvaṃ devagaṇaiḥ sārddhaṃ svayameva ihāgataḥ
||14||अथोत्थाय जगन्नाथः प्रोवाच बलसूदनम् ॥
कच्चित्क्षेमं सहस्राक्ष सांप्रतं भुवनत्रये ॥
यत्त्वं देवगणैः सार्द्धं स्वयमेव इहागतः
śakra uvāca
bāṣkalirnāma detyendro haralabdhavaro balī ||
ajeyaḥ saṃgare devaistenāhaṃ vijito raṇe
||15||बाष्कलिर्नाम देत्येन्द्रो हरलब्धवरो बली ॥
अजेयः संगरे देवैस्तेनाहं विजितो रणे
saṃsthitiśca kṛtā svarge sāṃprataṃ madhu sūdana ||
tenaiṣa śaraṇaṃ prāpto devaiḥ sārddhaṃ surottama
||16||संस्थितिश्च कृता स्वर्गे सांप्रतं मधु सूदन ॥
तेनैष शरणं प्राप्तो देवैः सार्द्धं सुरोत्तम
hiraṇyākṣabhayāddevā hiraṇyakaśipoḥ purā ||
tvayā trātā vayaṃ sarve tathānyeṣāṃ durātmanām
||7||हिरण्याक्षभयाद्देवा हिरण्यकशिपोः पुरा ॥
त्वया त्राता वयं सर्वे तथान्येषां दुरात्मनाम्
tasmādasmādapi trāhi dānavādbalavattarāt ||
bāṣkalernāsti deveśa tvāṃ muktvānyā parā gatiḥ
||8||तस्मादस्मादपि त्राहि दानवाद्बलवत्तरात् ॥
बाष्कलेर्नास्ति देवेश त्वां मुक्त्वान्या परा गतिः
śrībhagavānuvāca
ahaṃ taṃ nigrahīṣyāmi saṃprāpte samaye svayam ||
tasmāttvaṃ samayaṃyāvatkuru śakra tapo mahat
||19||अहं तं निग्रहीष्यामि संप्राप्ते समये स्वयम् ॥
तस्मात्त्वं समयंयावत्कुरु शक्र तपो महत्
yena te jāyate śaktistapovīryeṇa vāsava ||
vadhāya tasya daityasya balayuktasya bāṣkaleḥ
||20||येन ते जायते शक्तिस्तपोवीर्येण वासव ॥
वधाय तस्य दैत्यस्य बलयुक्तस्य बाष्कलेः
śakra uvāca
kasminkṣetre jagannātha karomi sumahattapaḥ ||
tasya daityasya nāśārthaṃ tada smākaṃ prakīrtaya
||21||कस्मिन्क्षेत्रे जगन्नाथ करोमि सुमहत्तपः ॥
तस्य दैत्यस्य नाशार्थं तद स्माकं प्रकीर्तय
sūta uvāca
tacchrutvā bhagavānviṣṇuḥ provācātha puraṃdaram ||
ciraṃ manasi niścitya kṣetrāṇyāyatanāni ca
||22||तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः प्रोवाचाथ पुरंदरम् ॥
चिरं मनसि निश्चित्य क्षेत्राण्यायतनानि च
camatkārapuraṃ kṣetraṃ śakra siddhipradāyakam ||
tasmāttatra drutaṃ gatvā tadvadhārthaṃ tapaḥ kuru
||23||चमत्कारपुरं क्षेत्रं शक्र सिद्धिप्रदायकम् ॥
तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तद्वधार्थं तपः कुरु
śakra uvāca
na vayaṃ bhavatā hīnā yāsyāmo'nyatra keśava ||
bāṣkalerdānavendrasya bhayādbhītāḥ kathaṃcana
||24||न वयं भवता हीना यास्यामोऽन्यत्र केशव ॥
बाष्कलेर्दानवेन्द्रस्य भयाद्भीताः कथंचन
tasmādāgaccha tatra tvaṃ svayameva sureśvara ||
tvayā saṃrakṣito yena karomi sumahattapaḥ
||26||तस्मादागच्छ तत्र त्वं स्वयमेव सुरेश्वर ॥
त्वया संरक्षितो येन करोमि सुमहत्तपः
sūta uvāca
tataḥ sa bhagavānviṣṇustathetyuktvā suraiḥ saha ||
camatkārapuraṃ kṣetramājagāma saha śriyā
||26||ततः स भगवान्विष्णुस्तथेत्युक्त्वा सुरैः सह ॥
चमत्कारपुरं क्षेत्रमाजगाम सह श्रिया
atha devagaṇāḥ sarve tatra gatvā tadā''śramān ||
cakruḥ pṛthakpṛthagghṛṣṭāstapo'rthaṃ kṛtaniścayāḥ
||27||अथ देवगणाः सर्वे तत्र गत्वा तदाऽऽश्रमान् ॥
चक्रुः पृथक्पृथग्घृष्टास्तपोऽर्थं कृतनिश्चयाः
vāsudevo'pi saṃsmṛtya kṣīrodaṃ tatra sāgaram ||
ānināyāśu vistīrṇaṃ hrade tasminpurātane
||28||वासुदेवोऽपि संस्मृत्य क्षीरोदं तत्र सागरम् ॥
आनिनायाशु विस्तीर्णं ह्रदे तस्मिन्पुरातने
cakāra śayanaṃ tatra śvetadvīpe yathā purā ||
stūyamānaḥ suraiḥ sarvaiḥ samaṃtādvinayānvitaiḥ
||29||चकार शयनं तत्र श्वेतद्वीपे यथा पुरा ॥
स्तूयमानः सुरैः सर्वैः समंताद्विनयान्वितैः
athāṣāḍhasya saṃprāpte dvitīyādivase śubhe ||
kṛṣṇapakṣe sahasrākṣaṃ svayameva bṛhaspatiḥ ||
provāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ bāṣpavyākula locanam
||30||अथाषाढस्य संप्राप्ते द्वितीयादिवसे शुभे ॥
कृष्णपक्षे सहस्राक्षं स्वयमेव बृहस्पतिः ॥
प्रोवाच वचनं श्लक्ष्णं बाष्पव्याकुल लोचनम्
bṛhaspatiruvāca
aśūnyaśayanānāma dvitīyādya puraṃdara ||
atīva dayitā viṣṇoḥ prasuptasya jalāśaye
||31||अशून्यशयनानाम द्वितीयाद्य पुरंदर ॥
अतीव दयिता विष्णोः प्रसुप्तस्य जलाशये
asyāṃ saṃpūjito viṣṇuryāvanmāsacatuṣṭayam ||
dadāti sakalānkāmāndhyātaścetasi sarvadā ||
śāstroktavidhinā samyagvratastho jalaśāyinam
||32||अस्यां संपूजितो विष्णुर्यावन्मासचतुष्टयम् ॥
ददाति सकलान्कामान्ध्यातश्चेतसि सर्वदा ॥
शास्त्रोक्तविधिना सम्यग्व्रतस्थो जलशायिनम्
evaṃ sa caturo māsāndvitīyādivase harim ||
pūjayitvā sahasrākṣastejasā sahito'bhavat
||33||एवं स चतुरो मासान्द्वितीयादिवसे हरिम् ॥
पूजयित्वा सहस्राक्षस्तेजसा सहितोऽभवत्
taṃ dṛṣṭvā tejasā yuktaṃ parituṣṭo janārdanaḥ ||
provāca śakra gacchādya vadhārthaṃ tasya bāṣkaleḥ ||
sarvairdevagaṇaiḥ sārdhaṃ vijayaste bhaviṣyati
||34||तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं परितुष्टो जनार्दनः ॥
प्रोवाच शक्र गच्छाद्य वधार्थं तस्य बाष्कलेः ॥
सर्वैर्देवगणैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति
śakra uvāca
bibhemi tasya devāhaṃ dānavendrasya durmateḥ ||
tvayā vinā na gacchāmi sārdhaṃ sarvaiḥ surairapi
||35||बिभेमि तस्य देवाहं दानवेन्द्रस्य दुर्मतेः ॥
त्वया विना न गच्छामि सार्धं सर्वैः सुरैरपि
śrībhagavānuvāca
tvayā saha sahasrākṣa cakrametatsudarśanam ||
gamiṣyati vadhārthāya madīyaṃ suravidviṣām
||36||त्वया सह सहस्राक्ष चक्रमेतत्सुदर्शनम् ॥
गमिष्यति वधार्थाय मदीयं सुरविद्विषाम्
evamuktvā hariścakraṃ pramumoca sudarśanam ||
vadhārthaṃ dānavendrāṇāṃ śakreṇa sahitaṃ tadā
||37||एवमुक्त्वा हरिश्चक्रं प्रमुमोच सुदर्शनम् ॥
वधार्थं दानवेन्द्राणां शक्रेण सहितं तदा
śakro'pi sahitastena gatvā cakreṇa kṛtsnaśaḥ ||
sarvānutsādayāmāsa dānavānraṇamūrdhani
||38||शक्रोऽपि सहितस्तेन गत्वा चक्रेण कृत्स्नशः ॥
सर्वानुत्सादयामास दानवान्रणमूर्धनि
sa cāpi bāṣkalistena cchinnaścakreṇa kṛtsnaśaḥ ||
papāta dharaṇīpṛṣṭhe vajrāhata ivācalaḥ
||39||स चापि बाष्कलिस्तेन च्छिन्नश्चक्रेण कृत्स्नशः ॥
पपात धरणीपृष्ठे वज्राहत इवाचलः
tathānye bahavaḥ śūrā dānavā baladarpitāḥ ||
hatvā sudarśanaṃ cakraṃ bhūyaḥ prāptaṃ hareḥ karam
||40||तथान्ये बहवः शूरा दानवा बलदर्पिताः ॥
हत्वा सुदर्शनं चक्रं भूयः प्राप्तं हरेः करम्
te'pi śakrādayo devāḥ prahṛṣṭā gatasaṃśayāḥ ||
bhūyo viṣṇuṃ sametyātha procurnatvā tataḥ param ||
41 prabhāvāttava deveśa hatāḥ sarve'marārayaḥ ||
prāptaṃ trailokyarājyaṃ ca bhūyo nihatakaṃṭakam
||42||तेऽपि शक्रादयो देवाः प्रहृष्टा गतसंशयाः ॥
भूयो विष्णुं समेत्याथ प्रोचुर्नत्वा ततः परम् ॥
४१ प्रभावात्तव देवेश हताः सर्वेऽमरारयः ॥
प्राप्तं त्रैलोक्यराज्यं च भूयो निहतकंटकम्
tasmātkīrtaya yatkṛtyaṃ tacca śreyaskaraṃ mama ||
sadā syātpuṃḍarīkākṣa tathā śatrubhayāvaham
||43||तस्मात्कीर्तय यत्कृत्यं तच्च श्रेयस्करं मम ॥
सदा स्यात्पुंडरीकाक्ष तथा शत्रुभयावहम्
śrībhagavānuvāca
mayātraiva sadā stheyaṃ rūpeṇānena vāsava ||
sarvalokahitārthāya hrade puṇya jalāśraye
||44||मयात्रैव सदा स्थेयं रूपेणानेन वासव ॥
सर्वलोकहितार्थाय ह्रदे पुण्य जलाश्रये
tvayā tasmātsamāgamya cāturmāsyaṃ śacīpate ||
prayatnena prakartavyamaśūnyaśayanaṃ vratam
||45||त्वया तस्मात्समागम्य चातुर्मास्यं शचीपते ॥
प्रयत्नेन प्रकर्तव्यमशून्यशयनं व्रतम्
na bhavaṃti sahasrākṣa yena te pari paṃthinaḥ ||
tathābhīṣṭaphalāvāptirmatprasādādasaṃśayam
||46||न भवंति सहस्राक्ष येन ते परि पंथिनः ॥
तथाभीष्टफलावाप्तिर्मत्प्रसादादसंशयम्
anyo'pi yo naro bhaktyā pūjayiṣyati māmiha ||
saṃprāpsyati sa tām̐llokāndurlabhāṃstri daśairapi
||47||अन्योऽपि यो नरो भक्त्या पूजयिष्यति मामिह ॥
संप्राप्स्यति स ताँल्लोकान्दुर्लभांस्त्रि दशैरपि
tasmādgaccha sahasrākṣa kuru rājyaṃ triviṣṭape ||
bhūyo'pyatraiva deveśa draṣṭavyo'smi na saṃśayaḥ ||
kāryakāle samāyāte śvetadvīpe yathā tathā
||48||तस्माद्गच्छ सहस्राक्ष कुरु राज्यं त्रिविष्टपे ॥
भूयोऽप्यत्रैव देवेश द्रष्टव्योऽस्मि न संशयः ॥
कार्यकाले समायाते श्वेतद्वीपे यथा तथा
sūta uvāca
tataḥ praṇamya taṃ dṛṣṭvā prajagāma śatakratuḥ ||
vāsudevo'pi tatraiva sthito lokahitāya ca
||49||ततः प्रणम्य तं दृष्ट्वा प्रजगाम शतक्रतुः ॥
वासुदेवोऽपि तत्रैव स्थितो लोकहिताय च
evaṃ tatra dvijaśreṣṭhā jalaśāyī janārdanaḥ ||
sarvalokahitārthāya saṃsthitaḥ parameśvaraḥ
||50||एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा जलशायी जनार्दनः ॥
सर्वलोकहितार्थाय संस्थितः परमेश्वरः
yastaṃ pūjayate bhaktyā śraddhayā parayā yutaḥ ||
cāturmāsye viśeṣeṇa sa yāti paramāṃ gatim
||51||यस्तं पूजयते भक्त्या श्रद्धया परया युतः ॥
चातुर्मास्ये विशेषेण स याति परमां गतिम्
tathā devagaṇaiḥ sarvairdvārakā tatra sā kṛtā ||
saṃpūjya tu narā yāṃti cāturmāsye triviṣṭapam
||52||तथा देवगणैः सर्वैर्द्वारका तत्र सा कृता ॥
संपूज्य तु नरा यांति चातुर्मास्ये त्रिविष्टपम्
śeṣakāle'pi cittasthānkāmānmartyaḥ samāpnuyāt ||
tasmātsarvaprayatnena pūjyā sā dvārakā naraiḥ ||
sarveṣvapi hi kāleṣu cātumāsye viśeṣataḥ
||53||शेषकालेऽपि चित्तस्थान्कामान्मर्त्यः समाप्नुयात् ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्या सा द्वारका नरैः ॥
सर्वेष्वपि हि कालेषु चातुमास्ये विशेषतः
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ sarvapātakanāśanam ||
ākhyānaṃ devadevasya supuṇyaṃ jalaśāyinaḥ
||54||एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् ॥
आख्यानं देवदेवस्य सुपुण्यं जलशायिनः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye jalaśāyyutpattivarṇanaṃnāmaikacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 41 ||