luptatīrthamāhātmyakathanam
ṛṣaya ūcuḥ
bhūpṛṣṭhe pāṃsubhistasminpretaistaiḥ paripūrite ||
yāni tīrthāni luptāni liṅgāni ca vadasva naḥ
||1||भूपृष्ठे पांसुभिस्तस्मिन्प्रेतैस्तैः परिपूरिते ॥
यानि तीर्थानि लुप्तानि लिङ्गानि च वदस्व नः
sūta uvāca
asaṃkhyātāni tīrthāni tathā liṃgāni ca dvijāḥ ||
lopaṃ gatāni vakṣyāmi prādhānyena prabodhata
||2||असंख्यातानि तीर्थानि तथा लिंगानि च द्विजाः ॥
लोपं गतानि वक्ष्यामि प्राधान्येन प्रबोधत
tatra lopaṃ gataṃ tīrthaṃ cakratīrthamiti smṛtam ||
yatra cakraṃ purā nyastaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā
||3||तत्र लोपं गतं तीर्थं चक्रतीर्थमिति स्मृतम् ॥
यत्र चक्रं पुरा न्यस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना
mātṛtīrthaṃ tathaivānyatsarvakāmapradaṃ nṛṇām ||
yatra tā mātaro divyāḥ kārtikeyapratiṣṭhitāḥ
||4||मातृतीर्थं तथैवान्यत्सर्वकामप्रदं नृणाम् ॥
यत्र ता मातरो दिव्याः कार्तिकेयप्रतिष्ठिताः
mucukundasya rājarṣestathānyalliṃga muttamam ||
tatra lopaṃ gataṃ viprāḥ sagarasya tu bhūpateḥ
||5||मुचुकुन्दस्य राजर्षेस्तथान्यल्लिंग मुत्तमम् ॥
तत्र लोपं गतं विप्राः सगरस्य तु भूपतेः
ikṣvākorvasuṣeṇasya kakutsthasya mahātmanaḥ ||
ailasya candradevasya kāśirājasya sanmateḥ
||6||इक्ष्वाकोर्वसुषेणस्य ककुत्स्थस्य महात्मनः ॥
ऐलस्य चन्द्रदेवस्य काशिराजस्य सन्मतेः
agniveśasya raibhyasya cyavanasya bhṛgostathā ||
āśramo yājñavalkyasya tatra lopaṃ samāyayau
||7||अग्निवेशस्य रैभ्यस्य च्यवनस्य भृगोस्तथा ॥
आश्रमो याज्ञवल्क्यस्य तत्र लोपं समाययौ
hārītasya maharṣeśca haryaśvasya mahātmanaḥ ||
kutsasya ca vasiṣṭhasya nāradasya tritasya ca
||8||हारीतस्य महर्षेश्च हर्यश्वस्य महात्मनः ॥
कुत्सस्य च वसिष्ठस्य नारदस्य त्रितस्य च
tathaiva ṛṣipatnīnāṃ tatra liṃgāni bhūriśaḥ ||
kātyāyanyāśca śāṃḍilyā maitreyyāśca tathā purā
||9||तथैव ऋषिपत्नीनां तत्र लिंगानि भूरिशः ॥
कात्यायन्याश्च शांडिल्या मैत्रेय्याश्च तथा पुरा
anyāsāṃ munipatnīnāṃ yāsāṃ saṃkhyā na vidyate ||
tatrāścaryamabhūdanyatpūryamāṇe mahītale
||10||अन्यासां मुनिपत्नीनां यासां संख्या न विद्यते ॥
तत्राश्चर्यमभूदन्यत्पूर्यमाणे महीतले
pāṃsubhī rākṣasairyaistaiḥ pretairbrāhmaṇasattamāḥ ||
tadvo'haṃ saṃpravakṣyāmi śrotavyaṃ susamāhitaiḥ
||10||पांसुभी राक्षसैर्यैस्तैः प्रेतैर्ब्राह्मणसत्तमाः ॥
तद्वोऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः
dṛṣṭvā pāṃsumayīṃ vṛṣṭiṃ muktāṃ pretaiḥ samaṃtataḥ ||
mātṛvargeṇa tenātha pramuktaḥ pracuro'nilaḥ
||11||दृष्ट्वा पांसुमयीं वृष्टिं मुक्तां प्रेतैः समंततः ॥
मातृवर्गेण तेनाथ प्रमुक्तः प्रचुरोऽनिलः
tena pāṃsukṛtā vṛṣṭiḥ samaṃtānmathitā bahiḥ |
tasyā bhūmeḥ patatyeva na kiṃcittatra pūryate
||13||तेन पांसुकृता वृष्टिः समंतान्मथिता बहिः ।
तस्या भूमेः पतत्येव न किंचित्तत्र पूर्यते
tataste vyaṃtarāḥ khinnā nirāśāstasya pūraṇe ||
bhūtāstasya puro gatvā cukruśuḥ kuśabhūpateḥ
||14||ततस्ते व्यंतराः खिन्ना निराशास्तस्य पूरणे ॥
भूतास्तस्य पुरो गत्वा चुक्रुशुः कुशभूपतेः
asmābhirvihitā tatra pāṃsuvṛṣṭirmahīpate ||
nīyate śatadhā'nyatra mātṛmuktena vāyunā
||19||अस्माभिर्विहिता तत्र पांसुवृष्टिर्महीपते ॥
नीयते शतधाऽन्यत्र मातृमुक्तेन वायुना
sa tvaṃ tāsāṃ vighātārthamupāyaṃ bhūpa ciṃtaya ||
yena tāṃ pāṃsubhirbhūmiṃ pūrayāmaḥ samaṃtataḥ
||16||स त्वं तासां विघातार्थमुपायं भूप चिंतय ॥
येन तां पांसुभिर्भूमिं पूरयामः समंततः
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā tataḥ kuśamahīpatiḥ ||
rudramārādhayāmāsa tatkṣetraṃ prāpya saddvijāḥ
||17||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततः कुशमहीपतिः ॥
रुद्रमाराधयामास तत्क्षेत्रं प्राप्य सद्द्विजाः
tatastasya gatastuṣṭiṃ varṣāṃte bhagavānharaḥ ||
provāca prārthayābhīṣṭaṃ yatte manasi vāṃchitam
||198||ततस्तस्य गतस्तुष्टिं वर्षांते भगवान्हरः ॥
प्रोवाच प्रार्थयाभीष्टं यत्ते मनसि वांछितम्
kuśa uvāca
yathā saṃpūryate cāśu pāṃsubhirbhūmimaṃḍalam ||
etatpretapramuktaiśca prasādātte tathā kuru
||19||यथा संपूर्यते चाशु पांसुभिर्भूमिमंडलम् ॥
एतत्प्रेतप्रमुक्तैश्च प्रसादात्ते तथा कुरु
mayā pretagaṇādeva nirdiṣṭāstasya pūraṇe ||
mātṛsaṃrakṣyamāṇaṃ tacchakyaṃ caitanna pūritum
||20||मया प्रेतगणादेव निर्दिष्टास्तस्य पूरणे ॥
मातृसंरक्ष्यमाणं तच्छक्यं चैतन्न पूरितुम्
tatra rākṣasajairmaṃtraiḥ saṃti liṃgāni ca prabho ||
pratiṣṭhitāni tatsparśāddarśanātsyājjanakṣayaḥ
||21||तत्र राक्षसजैर्मंत्रैः संति लिंगानि च प्रभो ॥
प्रतिष्ठितानि तत्स्पर्शाद्दर्शनात्स्याज्जनक्षयः
acalatvāttathā deva liṃgānāṃ śāstrasadbhayāt ||
anyadutpāṭanādyaṃ ca naiva kurmaḥ kathaṃcana
||22||अचलत्वात्तथा देव लिंगानां शास्त्रसद्भयात् ॥
अन्यदुत्पाटनाद्यं च नैव कुर्मः कथंचन
tasmālliṃgakṛto nāśo brāhmaṇānāṃ tapasvinām ||
yathā na syātsuraśreṣṭha tathā nītirvidhīyatām
||23||तस्माल्लिंगकृतो नाशो ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ॥
यथा न स्यात्सुरश्रेष्ठ तथा नीतिर्विधीयताम्
tataśca bhagavānrudrastāḥ samāhūya mātaraḥ ||
provāca tyajyatāṃ sthānaṃ bhavatyo yatra saṃsthitāḥ
||24||ततश्च भगवान्रुद्रस्ताः समाहूय मातरः ॥
प्रोवाच त्यज्यतां स्थानं भवत्यो यत्र संस्थिताः
tatra pāṃsubhiravyagrāḥ kariṣyaṃti divāniśam ||
pretāḥ kuśasamādeśādvṛṣṭiṃ lokahitāya ca
||25||तत्र पांसुभिरव्यग्राः करिष्यंति दिवानिशम् ॥
प्रेताः कुशसमादेशाद्वृष्टिं लोकहिताय च
mātara ūcuḥ
tyakṣyāmaśca tavādeśāttatsthānaṃ vṛṣabhadhvaja ||
paraṃ darśaya cāsmākaṃ kiṃcidanyattathāvidham
||26||त्यक्ष्यामश्च तवादेशात्तत्स्थानं वृषभध्वज ॥
परं दर्शय चास्माकं किंचिदन्यत्तथाविधम्
kṣetre'traiva nivatsyāmo yena skandakṛte vayam ||
tena saṃsthāpitāścātra proktāḥ stheyaṃ sadā tataḥ
||27||क्षेत्रेऽत्रैव निवत्स्यामो येन स्कन्दकृते वयम् ॥
तेन संस्थापिताश्चात्र प्रोक्ताः स्थेयं सदा ततः
tataḥ provāca bhagavāṃstasmātsthānānmahattaram ||
sthānaṃ dāsyāmi sarvāsāṃ pṛthaktvena śubhāvaham
||28||ततः प्रोवाच भगवांस्तस्मात्स्थानान्महत्तरम् ॥
स्थानं दास्यामि सर्वासां पृथक्त्वेन शुभावहम्
aṣṭaṣaṣṭistu kṣetrāṇāṃ madīyānāṃ samaṃtataḥ ||
saṃsthitāsti mahābhāgā yeṣu matsaṃsthitiḥ sadā
||29||अष्टषष्टिस्तु क्षेत्राणां मदीयानां समंततः ॥
संस्थितास्ति महाभागा येषु मत्संस्थितिः सदा
aṣṭaṣaṣṭivibhāgena bhūtvā sarvāḥ pṛthakpṛthak ||
teṣu tiṣṭhatha madvākyātpūjāmagryāmavāpsyatha
||30||अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा सर्वाः पृथक्पृथक् ॥
तेषु तिष्ठथ मद्वाक्यात्पूजामग्र्यामवाप्स्यथ
tasya devasya tacchrutvā vākyaṃ tā mātarastadā ||
prahṛṣṭāstatparityajya sthānaṃ skandavinirmitam
||31||तस्य देवस्य तच्छ्रुत्वा वाक्यं ता मातरस्तदा ॥
प्रहृष्टास्तत्परित्यज्य स्थानं स्कन्दविनिर्मितम्
aṣṭaṣaṣṭivibhāgena bhūtvā rūpaiḥ pṛthagvidhaiḥ ||
aṣṭaṣaṣṭiṣu kṣetreṣu tasya tāḥ saṃsthitāḥ sadā
||32||अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा रूपैः पृथग्विधैः ॥
अष्टषष्टिषु क्षेत्रेषु तस्य ताः संस्थिताः सदा
tatastābhirvinirmuktaṃ tatsarvaṃ bhūmimaṇḍalam ||
pāṃsubhiḥ pūritaṃ pretairdivārātramataṃdritaiḥ
||33||ततस्ताभिर्विनिर्मुक्तं तत्सर्वं भूमिमण्डलम् ॥
पांसुभिः पूरितं प्रेतैर्दिवारात्रमतंद्रितैः
evaṃ tasya varaṃ dattvā bhagavānvṛṣavāhanaḥ ||
jagāmādarśanaṃ paścātsārdhaṃ savargaiṇairdvijāḥ
||34||एवं तस्य वरं दत्त्वा भगवान्वृषवाहनः ॥
जगामादर्शनं पश्चात्सार्धं सवर्गैणैर्द्विजाः
kuto'pi brāhmaṇaiḥ sarvestāpasaiśca praśaṃsitaḥ ||
labdhāśī prayayau tasmādayodhyānagarīṃ prati
||35||कुतोऽपि ब्राह्मणैः सर्वेस्तापसैश्च प्रशंसितः ॥
लब्धाशी प्रययौ तस्मादयोध्यानगरीं प्रति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye luptatīrthamāhātmyakathanaṃnāma ṣaḍuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 106 ||
avāṅkapāṭhyāṃśaḥ