ūṣarotpattimāhātmyakathanam
sūta uvāca
tataḥ katipayāhasya gate tasminmahīpatau ||
svagṛhaṃ prati duḥkhārte parivārasamanvite
||1||ततः कतिपयाहस्य गते तस्मिन्महीपतौ ॥
स्वगृहं प्रति दुःखार्ते परिवारसमन्विते
padbhyāmeva samāyātā hyaṣṭaṣaṣṭirdvijottamāḥ ||
pariśrāṃtāḥ kṛśāṃgāśca dhūlidhūsaritānanāḥ
||2||पद्भ्यामेव समायाता ह्यष्टषष्टिर्द्विजोत्तमाः ॥
परिश्रांताः कृशांगाश्च धूलिधूसरिताननाः
yāvatpaśyati dārāḥ svā divyābharaṇa bhūṣitāḥ ||
divyavastraiḥ susaṃvītā rājapatnya ivāparāḥ
||3||यावत्पश्यति दाराः स्वा दिव्याभरण भूषिताः ॥
दिव्यवस्त्रैः सुसंवीता राजपत्न्य इवापराः
tataśca vismayāviṣṭāḥ papracchuste kṣudhānvitāḥ ||
kimidaṃ kimidaṃ pāpā viruddhaṃ vihitaṃ vapuḥ
||4||ततश्च विस्मयाविष्टाः पप्रच्छुस्ते क्षुधान्विताः ॥
किमिदं किमिदं पापा विरुद्धं विहितं वपुः
kathaṃ prāptāni vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca ||
nūnamasmadgaterbhraṃśaḥ khe jāto nā'nyathā bhavet
||5||कथं प्राप्तानि वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ॥
नूनमस्मद्गतेर्भ्रंशः खे जातो नाऽन्यथा भवेत्
vikāramenaṃ saṃtyaktvā yuṣmadīyaṃ sugarhitāḥ ||
atha tāḥ sarvavṛttāṃtamūcustāpasayoṣitaḥ
||6||विकारमेनं संत्यक्त्वा युष्मदीयं सुगर्हिताः ॥
अथ ताः सर्ववृत्तांतमूचुस्तापसयोषितः
yathā rājñī samāyātā damayantī nṛpapriyā ||
bhūṣaṇāni ca dattāni tayā caiva yathā dvijāḥ
||7||यथा राज्ञी समायाता दमयन्ती नृपप्रिया ॥
भूषणानि च दत्तानि तया चैव यथा द्विजाः
yathā śāpaśca sañjāto brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||
atha te munayaḥ kruddhāstacchrutvā garhitaṃ vacaḥ ||
rājapratigraho niṃdyastāpasānāṃ viśeṣataḥ
||8||यथा शापश्च सञ्जातो ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
अथ ते मुनयः क्रुद्धास्तच्छ्रुत्वा गर्हितं वचः ॥
राजप्रतिग्रहो निंद्यस्तापसानां विशेषतः
tato bhūpasya rāṣṭrasya nāśārthaṃ jagṛhurjalam ||
krodhena mahatāviṣṭā vepamānā nirargalam
||9||ततो भूपस्य राष्ट्रस्य नाशार्थं जगृहुर्जलम् ॥
क्रोधेन महताविष्टा वेपमाना निरर्गलम्
anena pāpmanā'smākaṃ kubhūpena praṇāśitā ||
khe gatirlobhayitvā tu patnyo'smākamakṛtrimāḥ ||
saralāstadgaṇāḥ sarve yenedṛgvyasanaṃ sthitam
||10||अनेन पाप्मनाऽस्माकं कुभूपेन प्रणाशिता ॥
खे गतिर्लोभयित्वा तु पत्न्योऽस्माकमकृत्रिमाः ॥
सरलास्तद्गणाः सर्वे येनेदृग्व्यसनं स्थितम्
sūta uvāca
evaṃ te munayo yāvacchāpaṃ tasya mahīpateḥ ||
prayacchaṃti ca tāstāvadūcurbhāryā ruṣānvitāḥ
||11||एवं ते मुनयो यावच्छापं तस्य महीपतेः ॥
प्रयच्छंति च तास्तावदूचुर्भार्या रुषान्विताः
na deyo bhūpatestasya śāpo brāhmaṇasattamāḥ ||
asmadīyaṃ vacastāvacchrotavyamaviśaṃkitaiḥ
||12||न देयो भूपतेस्तस्य शापो ब्राह्मणसत्तमाः ॥
अस्मदीयं वचस्तावच्छ्रोतव्यमविशंकितैः
vayaṃ sarvā narendrasya bhāryayā samalaṃkṛtāḥ ||
suvastrairbhūṣaṇairdivyaiḥ śraddhāpūtena cetasā
||13||वयं सर्वा नरेन्द्रस्य भार्यया समलंकृताः ॥
सुवस्त्रैर्भूषणैर्दिव्यैः श्रद्धापूतेन चेतसा
vayaṃ daridradoṣeṇa sadā yuṣmadgṛhe sthitāḥ ||
karśitā na ca saṃprāptaṃ sukhaṃ martyasamu dbhavam
||14||वयं दरिद्रदोषेण सदा युष्मद्गृहे स्थिताः ॥
कर्शिता न च संप्राप्तं सुखं मर्त्यसमु द्भवम्
eteṣāṃ paraloko'tra vidyate ye taporatāḥ ||
na ca martyaphalaṃ kiṃcidapi svalpataraṃ bhavet
||15||एतेषां परलोकोऽत्र विद्यते ये तपोरताः ॥
न च मर्त्यफलं किंचिदपि स्वल्पतरं भवेत्
anyeṣāṃ viṣayasthānāmiha lokaḥ prakīrtitaḥ ||
bhogaprasaktacittānāṃ nīcānāṃ sudurātmanām
||16||अन्येषां विषयस्थानामिह लोकः प्रकीर्तितः ॥
भोगप्रसक्तचित्तानां नीचानां सुदुरात्मनाम्
gṛhasthāśramiṇāṃ caiva svadharmaratacetasām ||
iha lokaḥ paraścaiva jāyate nā'tra saṃśayaḥ
||17||गृहस्थाश्रमिणां चैव स्वधर्मरतचेतसाम् ॥
इह लोकः परश्चैव जायते नाऽत्र संशयः
tā vayaṃ nātra sandeho gṛhasthāśramamuttamam ||
saṃsevya sādhayiṣyāmo lokadvayamanuttamam
||18||ता वयं नात्र सन्देहो गृहस्थाश्रममुत्तमम् ॥
संसेव्य साधयिष्यामो लोकद्वयमनुत्तमम्
tasmādgṛhāṇi ramyāṇi pravadaṃti samāhitāḥ ||
bhūpālādbhūmimādāya vṛttiṃ caivābhivāṃchitām
||19||तस्माद्गृहाणि रम्याणि प्रवदंति समाहिताः ॥
भूपालाद्भूमिमादाय वृत्तिं चैवाभिवांछिताम्
tataścaivātha vīkṣadhvaṃ putrapautrasamudbhavam ||
saukhyaṃ cāpi kumārīṇāṃ bāṃdhavānāṃ viśeṣataḥ
||20||ततश्चैवाथ वीक्षध्वं पुत्रपौत्रसमुद्भवम् ॥
सौख्यं चापि कुमारीणां बांधवानां विशेषतः
na kariṣyatha cedvākyametadasmadudīritam ||
sarvāḥ prāṇaparityāgaṃ kariṣyāmo na saṃśayaḥ
||21||न करिष्यथ चेद्वाक्यमेतदस्मदुदीरितम् ॥
सर्वाः प्राणपरित्यागं करिष्यामो न संशयः
yūyaṃ strīvadhapāpena yuktāḥ santastataḥ param |
narakaṃ rauravaṃ durgaṃ gamiṣyatha suniścitam
||22||यूयं स्त्रीवधपापेन युक्ताः सन्तस्ततः परम् ।
नरकं रौरवं दुर्गं गमिष्यथ सुनिश्चितम्
evaṃ te munayaḥ śrutvā tāsāṃ vākyāni tāni vai ||
bhūpṛṣṭhe tatyajustoyaṃ śāpārthaṃ yatkarairdhṛtam
||23||एवं ते मुनयः श्रुत्वा तासां वाक्यानि तानि वै ॥
भूपृष्ठे तत्यजुस्तोयं शापार्थं यत्करैर्धृतम्
tatastattoyanirdagdhaṃ tadvibhāgaṃ kṣitestadā ||
ūṣaratvamanuprāptamadyāpi dvijasattamāḥ
||24||ततस्तत्तोयनिर्दग्धं तद्विभागं क्षितेस्तदा ॥
ऊषरत्वमनुप्राप्तमद्यापि द्विजसत्तमाः
āstāmannādikaṃ tatra yadutpaṃ na prarohati ||
na janma cāpnuyādbhūyaḥ pakṣī vā kīṭa eva vā
||25||आस्तामन्नादिकं तत्र यदुत्पं न प्ररोहति ॥
न जन्म चाप्नुयाद्भूयः पक्षी वा कीट एव वा
tṛṇaṃ vātha mṛgastatra kiṃ punarbhaktimānnaraḥ ||
yastatra kurute śrāddhaṃ śraddhayā phālgune naraḥ
||26||तृणं वाथ मृगस्तत्र किं पुनर्भक्तिमान्नरः ॥
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं श्रद्धया फाल्गुने नरः
paurṇamāsyāṃ ravairvāre sa pitṝnuddharennijān ||
api svakarmaṇā prāptānnarake dāruṇākṛtau
||27||पौर्णमास्यां रवैर्वारे स पितॄनुद्धरेन्निजान् ॥
अपि स्वकर्मणा प्राप्तान्नरके दारुणाकृतौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye damayantyupākhyāna ūṣarotpattimāhātmyakathanaṃnāma dvādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 112 ||