viśvāmitrarājyaparityāgavarṇanam
sūta uvāca
gādhestu yā'tha patnī ca prāśanāccaru kasya vai ||
sāpi garbhaṃ dadhe tatra vāsare mantrataḥ śubhā
||1||गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै ॥
सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा
sā ca garbhasamopetā yadā jātā dvijottamāḥ ||
tīrthayātrāparā sādhvī jātā vrataparāyaṇā
||2||सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः ॥
तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा
vedadhvanirbhavedyatra tatra harṣasamanvitā ||
pulakāṃcitasarvāṃgī sā śuśrāva ca sarvadā ||
tyaktvā rājyocitānsarvānalaṃkārānsukhāni ca
||3||वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता ॥
पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा ॥
त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च
atha sāpi dvijaśreṣṭhā daśame māsi saṃsthite ||
suṣuve suprabhaṃ putraṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam
||4||अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते ॥
सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्
viśvāmitrastathā khyātastrailokye sacarā care ||
vavṛdhe sa mahābhāgo nityamevādhikaṃ nṛṇām
||5||विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे ॥
ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्
śuklapakṣaṃ samāsādya tārāpatirivāṃbare ||
yadāsau yauvanopetaḥ saṃjāto dvijasattamāḥ
||6||शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे ॥
यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः
rājyakṣamastadā rājye gādhinā sa niyojitaḥ ||
anicchamānaḥ svaṃ rājyaṃ pitṛpaitāmahaṃ mahat
||7||राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः ॥
अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्
vedādhyayanasaṃpanno nityaṃ ca paṭhate hi saḥ ||
brāhmaṇocitamārgeṇa gacchamāno divāniśam
||8||वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः ॥
ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्
saṃsthāpyātha sutaṃ rājye babhūva vanagocaraḥ ||
sakalatro mahābhāgo vānaprasthāśrame rataḥ
||9||संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः ॥
सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः
viśvāmitro'pi rājyastho dvijasaṃpūjane rataḥ ||
dvijaiḥ sarvaiścacārātha snānajāpyaparāyaṇaḥ
||10||विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः ॥
द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः
kasyacittvatha kālasya pāparddhiṃ samupāgataḥ ||
praviveśa vanaṃ raudraṃ nānāmṛgasamākulam
||11||कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः ॥
प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्
jaghāna sa vane tatra varāhānsaṃbarāngajān ||
tarakṣāṃśca rurūnkhaḍgānāraṇyānmahiṣāṃstathā
||12||जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् ॥
तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा
siṃhānvyāghrānmahāsarpāñcharabhāṃśca dvijottamāḥ ||
mṛgayāsaktacittaḥ sa bhramamāṇo mahāvane
||13||सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः ॥
मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने
madhyāhnasamaye prāpte vṛṣasthe ca divākare ||
kṣutpipāsāpariśrāṃto viśvāmitro dvijottamāḥ
||14||मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे ॥
क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः
āsasādāśramaṃ puṇyaṃ vasiṣṭhasya mahātmanaḥ ||
vasiṣṭho'pi samālokya viśvāmitraṃ nṛpo ttamam
||15||आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः ॥
वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्
nijāśrame tu saṃprāptaṃ sānandaṃ sammukho yayau ||
dattvā tasmai tadārghyaṃ ca madhuparkaṃ ca bhūbhuje
||16||निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ ॥
दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे
abravīcca tato vākyaṃ svāgataṃ te mahīpate ||
vada kṛtyaṃ karomyeva gṛhāyātasya yacca te
||17||अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते ॥
वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते
viśvāmitra uvāca
mṛgayāyāṃ pariśrāṃtaḥ pipāsāvyākulendriyaḥ ||
pānārthamiha saṃprāpta āśrame te munīśvara
||18||मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः ॥
पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर
tatpītaṃ śītalaṃ toyaṃ vitṛṣṇo'haṃ vyavasthitaḥ ||
anujñāṃ dehi me brahmanyena gacchāmi maṃdiram
||19||तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः ॥
अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्
vasiṣṭha uvāca
madhyāhna samayo raudraḥ sūryo'tīva sutāpadaḥ ||
tatkṛtvā bhojanaṃ rājannaparāhṇe vyavasthite ||
gantāsi nijamāvāsaṃ bhuktvānnaṃ mama cāśrame
||20||मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः ॥
तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते ॥
गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे
rājovāca
caturaṃgeṇa sainyena mṛgayāmahamāgataḥ
||21||चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः
tavāśramasya dvārasthaṃ mama sainyaṃ vyavasthitam ||
bubhukṣiteṣu bhṛtyeṣu yaḥ svāmī kurute'śanam
||22||तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् ॥
बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्
sa yāti narakaṃ ghoraṃ tyajyate ca guṇairdrutam ||
tasmādājñāpaya kṣipraṃ māṃ mune svagṛhāya bhoḥ
||23||स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् ॥
तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः
vasiṣṭha uvāca
yadi te sevakāḥ saṃti dvāradeśe bubhukṣitāḥ ||
sarvānihānaya kṣipraṃ tṛptiṃ neṣyāmyahaṃ param
||24||यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः ॥
सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्
asti me nandinīnāma kāmadhenuḥ suśobhanā ||
vāṃchitaṃ yacchate sarvaṃ tapasā pārthivottama
||25||अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना ॥
वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम
tṛptiṃ neṣyati te sarvaṃ sainyaṃ pārthivasattama ||
tasmādānīyatāṃ kṣipraṃ paśya me dhenujaṃ phalam
||26||तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम ॥
तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्
tacchrutvā cānayāmāsa sarvaṃ sainyaṃ mahīpatiḥ ||
snātaśca kṛtajapyaśca santarpya pitṛdevatāḥ
||27||तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः ॥
स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः
brāhmaṇānvācayitvā ca siṃhāsanasamāśritaḥ ||
etasminnaṃtare dhenuḥ samāhūtā ca naṃdinī
||28||ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः ॥
एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी
vasiṣṭhena samāhūtā viśvāmitrapuraḥsthitā ||
abravīcca tatā vākyaṃ vasiṣṭhamṛṣi sattamam
||29||वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता ॥
अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्
ādeśo dīyatāṃ mahyaṃ kiṃ karomi praśādhi mām
||30||आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्
vasiṣṭha uvāca
pādaprakṣālanādyaṃ tu kuruṣva vacanānmama ||
viśvāmitrasya rājarṣeryāvadbhojanasaṃsthitim
||31||पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम ॥
विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्
khādyaiḥ sarvaistathā lehyaiścoṣyaiḥ peyaiḥ pṛthavidhaiḥ ||
kuruṣva tṛptiparyantaṃ sasainyasya mahīpateḥ ||
aśvānāṃ ca gajānāṃ ca ghāsādibhiryathākramam
||32||खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः ॥
कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः ॥
अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्
sūta uvāca
bāḍhamityeva sāpyuktvā tatastatsasṛje kṣaṇāt ||
yatproktaṃ tena muninā bhṛtyānāṃ cāyutaṃ tathā
||33||बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् ॥
यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा
tataste sarvamādāya bhṛtyā bhojyaṃ dadustathā ||
ekaikasya pṛthaktvena pratipattipuraḥsaram
||34||ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा ॥
एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्
evaṃ tayā kṣaṇenaiva tṛptiṃ nīto mahīpatiḥ ||
sasainyaḥ saparīvāro gajoṣṭrāśvairvṛṣaiḥ saha
||35||एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः ॥
ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह
tatastu kautukaṃ dṛṣṭvā viśvāmitro mahīpatiḥ ||
sāmātyo visma yāviṣṭo mantrayāmāsa ca dvijāḥ
||36||ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः ॥
सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः
aho citramaho citraṃ yayā'kasmādvarūthinī ||
tṛptiṃ nīteyamasmākaṃ kṣutpipāsāsamākulā
||37||अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी ॥
तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला
tasmātsaṃnīyatāmeṣā svagṛhaṃ dhenuruttamā ||
kiṃ kariṣyati vipro'yaṃ nirbhṛtyo vanasaṃsthitaḥ
||38||तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा ॥
किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः
tato vasiṣṭhamāhūya vākyametaduvāca saḥ ||
naṃdinī dīyatāṃ mahyaṃ kiṃ kariṣyasi cānayā
||39||ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः ॥
नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया
tvameko vanasaṃsthastu nirdvandvo niṣparigrahaḥ ||
athavā tava dāsyāmi vyayārthe munisattama ||
varāngrāmāṃśca hastyaśvānanyāṃścāpi yathepsitān
||40||त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ॥
अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम ॥
वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्
vasiṣṭha uvāca
homadhenuriyaṃ rājannasmākaṃ kāmadohinī ||
adeyā gaurmahārāja sāmānyāpi dvijanmanām
||41||होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी ॥
अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्
kiṃ punarnaṃdinī yaiṣā sarvakāmapradāyinī ||
aparaṃ śṛṇu rājeṃdra smṛtivākyamanuttamam
||42||किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी ॥
अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्
gavāṃ hi vikrayārthe ca yaduktaṃ manunā svayam ||
gavāṃ vikrayajaṃ vittaṃ yo gṛhṇāti dvijottamaḥ
||43||गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् ॥
गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः
antyajaḥ sa parijñeyo mātṛvikrayakārakaḥ ||
tasmānnāhaṃ pradāsyāmi nandinīṃ tāṃ mahīpate
||44||अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः ॥
तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते
na sāmnā naiva bhedena na dānena kathaṃcana ||
na daṇḍena mahārāja tasmādgaccha nijālayam
||45||न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन ॥
न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्
viśvāmitra uvāca
yatkiṃcidvidyate ratnaṃ pārthivasya kṣitau dvija ||
tatsarvaṃ rājakīyaṃ syāditi vittavido viduḥ
||46||यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज ॥
तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः
ratnabhūtā tato dhenurmameyaṃ naṃdinī sthitā ||
daṇḍenāpi grahīṣyāmi sāmnā yacchasi no yadi
||47||रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता ॥
दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि
evamuktvā vasiṣṭhaṃ sa viśvāmitro mahīpatiḥ ||
ādideśa tato bhṛtyānnadinīyaṃ pragṛhyatām
||48||एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः ॥
आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्
atha sā bhṛtyavargeṇa nīyamānā ca naṃdinī ||
hanyamānā prahāraiśca pāṣāṇairlakuṭairapi
||49||अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी ॥
हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि
aśrupūrṇekṣaṇā dīnā prahārairjarjarīkṛtā ||
kṛcchrādupetya taṃ prāha vasiṣṭhaṃ munisattamam
||50||अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता ॥
कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्
kiṃ dattāsmi muniśreṣṭha tvayāhaṃ cāsya bhūpateḥ ||
yena māṃ kālayaṃtyasya puruṣāḥ svāmino yathā
||51||किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः ॥
येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा
vasiṣṭha uvāca
na tvāṃ yacchāmyahaṃ dheno prāṇatyāge'pi saṃsthite ||
tadrakṣasva svayaṃ dheno ātmānaṃ matprabhāvataḥ
||52||न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते ॥
तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः
evamuktā tadā dhenurvasiṣṭhena mahātmanā ||
kopāviṣṭā tataścakre huṃkārāndāruṇāṃstathā
||53||एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना ॥
कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा
tasyā huṃkāraśabdaiśca niṣkrāṃtāḥ sāyudhā narāḥ ||
śabarāśca puliṃdāśca mlecchāḥ saṃkhyāvivarjitāḥ
||54||तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः ॥
शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः
taiśca bhṛtyā hatāḥ sarve viśvāmitrasyabhūpateḥ ||
tataḥ kopābhibhūto'sau viśvāmitro mahīpatiḥ
||55||तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः ॥
ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः
sajjaṃ kṛtvā svasainyaṃ tu caturaṃgaṃ prakopataḥ ||
yuddhaṃ cakre ca taiḥ sārdhaṃ maraṇe kṛtaniścayaḥ
||56||सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः ॥
युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः
atha te sainikā stasya te gajāste ca vājinaḥ ||
paśyato nihatāḥ sarve puruṣairdhenusaṃbhavaiḥ
||57||अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः ॥
पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः
viśvāmitraṃ parityajya śeṣaṃ sarvaṃ nipātitam ||
taṃ dṛṣṭvā veṣṭitaṃ mlecchairyu dhyamānaṃ mahīpatim
||58||विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् ॥
तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्
kṛpāṃ kṛtvā vasiṣṭhastu nandinīmidamabravīt ||
rakṣa naṃdini bhūpālaṃ mlecchairetaiḥ samāvṛtam
||59||कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् ॥
रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्
rājā hi yatnato rakṣyo yatprasādādidaṃ jagat ||
sanmārge vartate sarvaṃ na cāmārge pravartate
||60||राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् ॥
सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते
tatastu naṃdinīṃ yāvanniṣedhayitumāgatām ||
viśvāmitro'simudyamya prahartumupacakrame
||61||ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् ॥
विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे
vasiṣṭho'pi samālokya vadhyamānāṃ ca tāṃ tadā ||
bāhuṃ saṃstaṃbhayāmāsa khaḍgaṃ tasya ca bhūpateḥ
||62||वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा ॥
बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः
atha vailakṣyamāpanno viśvāmitro mahīpatiḥ ||
provāca vrīḍayā yukto vasiṣṭhaṃ munisattamam
||63||अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः ॥
प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्
rakṣa māṃ tvaṃ muniśreṣṭha vadhyamānaṃ sudāruṇaiḥ ||
mlecchaiḥ kuruṣva me bāhuṃ stambhena tu vivarjitam
||64||रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः ॥
म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्
mamāparādhātsaṃnaṣṭaṃ sarvaṃ sainyamanantakam ||
tasmādyāsyāmyahaṃ harmyaṃ na yuddhena prayojanam
||65||ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् ॥
तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्
durvinītaḥ śriyaṃ prāpya vidyāmaiśvaryameva ca ||
na tiṣṭhati ciraṃ yuddhe yathāhaṃ madagarvitaḥ
||66||दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च ॥
न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः
sūta uvāca
evamukto vasiṣṭhastu viśvāmitreṇa bhūbhujā ||
cakāra taṃ bhujaṃ tasya staṃbhadoṣavivarjitam
||67||एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा ॥
चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्
abravītprahasanvākyaṃ vidhāya sa śubhaṃ karam ||
gaccha rājanvimukto'si staṃbhadoṣeṇa vai mayā
||68||अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् ॥
गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया
mākārśīrbrāhmaṇaiḥ sārdhaṃ virodhaṃ bhūya eva hi ||
anujñātaḥ sa tenātha viśvāmitro mahīpatiḥ
||69||माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि ॥
अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः
savrīḍaṃ prayayau harmyaṃ padbhyāmeva dvijottamāḥ ||
svapuradvāramāsādya sugupte rajanīmukhe
||7||सव्रीडं प्रययौ हर्म्यं पद्भ्यामेव द्विजोत्तमाः ॥
स्वपुरद्वारमासाद्य सुगुप्ते रजनीमुखे
pralāpamakarottatra bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ ||
. dhigbalaṃ kṣatriyāṇāṃ ca dhigvīryaṃ dhikprajīvitam
||71||प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः ॥
. धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्
ślāghyaṃ brahmabalaṃ caikaṃ brāhmyaṃ tejaśca kevalam
||72||श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्
etatkarma mayā kāryaṃ yathā syādbrahmajaṃ balam ||
tyaktvā caiva nijaṃ rājyaṃ cariṣyāmi mahattapaḥ|
evaṃ sa niścayaṃ kṛtvā rājye saṃsthāpya vai sutam ||
nāmnā viśvasahaṃ khyātaṃ prajagāma tapovanam
||74||एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् ॥
त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः।
एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् ॥
नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye viśvāmitrarājyaparityāgavarṇanaṃ nāma saptaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 167 ||