jābālikṣobhaṇaḥ
sūta uvāca
tathānyo'pi ca tatrāsti devaścitreśvaro dvijāḥ ||
citrapīṭhasya madhyasthaścitrasaukhyaprado nṛṇām
||1||तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवश्चित्रेश्वरो द्विजाः ॥
चित्रपीठस्य मध्यस्थश्चित्रसौख्यप्रदो नृणाम्
yaṃ dṛṣṭvā pūjayitvā ca snāpayitvāthavā naraḥ ||
mucyate paradārotthaiḥ pātakaiścopapātakaiḥ
||2||यं दृष्ट्वा पूजयित्वा च स्नापयित्वाथवा नरः ॥
मुच्यते परदारोत्थैः पातकैश्चोपपातकैः
dharṣayitvā guroḥ patnīṃ kanyāṃ vā nijavaṃśajām ||
nīcāṃ vā vratayuktāṃ vā kāmāsaktena cetasā
||3||धर्षयित्वा गुरोः पत्नीं कन्यां वा निजवंशजाम् ॥
नीचां वा व्रतयुक्तां वा कामासक्तेन चेतसा
caitraśuklacaturdaśyāṃ yastaṃ pūjayate naraḥ ||
sa tatpāpaṃ nihatyāśu svargalokaṃ tato vrajet
||4||चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पूजयते नरः ॥
स तत्पापं निहत्याशु स्वर्गलोकं ततो व्रजेत्
tathā citrāṃgadastatra jābālisahito nṛpaḥ ||
kumāryā sahitaḥ sārddhaṃ nagnayā tatsamutthayā ||
santiṣṭhate tadagre tu śapto jābālinā purā
||5||तथा चित्रांगदस्तत्र जाबालिसहितो नृपः ॥
कुमार्या सहितः सार्द्धं नग्नया तत्समुत्थया ॥
सन्तिष्ठते तदग्रे तु शप्तो जाबालिना पुरा
trayāṇāmapi yasteṣāṃ tasminnahani nirvapet ||
sa iṣṭāṃ labhate nārīṃ siddhiṃ ca manasi sthitām
||6||त्रयाणामपि यस्तेषां तस्मिन्नहनि निर्वपेत् ॥
स इष्टां लभते नारीं सिद्धिं च मनसि स्थिताम्
ṛṣaya ūcuḥ
kasmājjābālinā śaptaḥ pūrvaṃ citrāṃgado yuvā ||
sā ca tattanayā kasmātkumārī vastravarjitā
||7||कस्माज्जाबालिना शप्तः पूर्वं चित्रांगदो युवा ॥
सा च तत्तनया कस्मात्कुमारी वस्त्रवर्जिता
adyāpi tiṣṭhate tatra viruddhaṃ rūpamāśritā ||
janahāsya karaṃ nityaṃ tasmātsūta vadasva naḥ
||8||अद्यापि तिष्ठते तत्र विरुद्धं रूपमाश्रिता ॥
जनहास्य करं नित्यं तस्मात्सूत वदस्व नः
sūta uvāca
ārsotpūrvaṃ munirnāmnā jābāliriti viśrutaḥ ||
kaumārabrahmacaryeṇa yena cīrṇaṃ tapaḥ sadā
||9||आर्सोत्पूर्वं मुनिर्नाम्ना जाबालिरिति विश्रुतः ॥
कौमारब्रह्मचर्येण येन चीर्णं तपः सदा
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ samāsādya sa saddvijāḥ ||
bālye'pi vayasi prāpte samārebhe mahattapaḥ
||10||हाटकेश्वरजं क्षेत्रं समासाद्य स सद्द्विजाः ॥
बाल्येऽपि वयसि प्राप्ते समारेभे महत्तपः
kṛcchracāṃdrāyaṇādīni pārākāṇi śanaiḥśanaiḥ ||
kurvatā tena te devāḥ saṃnītā bhayagocaram
||11||कृच्छ्रचांद्रायणादीनि पाराकाणि शनैःशनैः ॥
कुर्वता तेन ते देवाः संनीता भयगोचरम्
tataḥ śakrādayo devāḥ saṃtrastā merumūrdhani ||
militvā cakrire maṃtraṃ tasya vighnakṛte mithaḥ
||12||ततः शक्रादयो देवाः संत्रस्ता मेरुमूर्धनि ॥
मिलित्वा चक्रिरे मंत्रं तस्य विघ्नकृते मिथः
yadyasya tapaso vṛddhirevaṃ yāsyati nityaśaḥ ||
cyāvayiṣyati tannūnaṃ svargarājyācchatakratum
||13||यद्यस्य तपसो वृद्धिरेवं यास्यति नित्यशः ॥
च्यावयिष्यति तन्नूनं स्वर्गराज्याच्छतक्रतुम्
tasmādgacchatu raṃbhākhyā tatpārśve 'psarasāṃ varā ||
brahmacaryavighātāya tasyarṣerbhāvitātmanaḥ
||14||तस्माद्गच्छतु रंभाख्या तत्पार्श्वे ऽप्सरसां वरा ॥
ब्रह्मचर्यविघाताय तस्यर्षेर्भावितात्मनः
brahmacaryaṃ tapomūlaṃ yataḥ saṃkīrtitaṃ dvijaiḥ ||
tasyābhāvātparikleśaḥ kevalaṃ na phalaṃ vrate
||15||ब्रह्मचर्यं तपोमूलं यतः संकीर्तितं द्विजैः ॥
तस्याभावात्परिक्लेशः केवलं न फलं व्रते
evaṃ te niścayaṃ kṛtvā samāhūya tataḥ param ||
raṃbhāmūcurmaheṃdreṇa sarve devāstadādarāt
||16||एवं ते निश्चयं कृत्वा समाहूय ततः परम् ॥
रंभामूचुर्महेंद्रेण सर्वे देवास्तदादरात्
gaccha śīghraṃ mahābhāge jābāliryatra tiṣṭhati ||
hāṭakeśvaraje kṣetre tapovighnāya tasya vai
||17||गच्छ शीघ्रं महाभागे जाबालिर्यत्र तिष्ठति ॥
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तपोविघ्नाय तस्य वै
te te bhāvāḥ prayoktavyāḥ kathāstāstā manoharāḥ ||
vardhayaṃtī tathā citte tasya kāmaṃ nirargalam
||18||ते ते भावाः प्रयोक्तव्याः कथास्तास्ता मनोहराः ॥
वर्धयंती तथा चित्ते तस्य कामं निरर्गलम्
raṃbhovāca
sa munirna vijānāti kāmadharmaṃ sureśvara ||
arasajñaṃ kathaṃ deva kariṣyāmi smarānvitam
||19||स मुनिर्न विजानाति कामधर्मं सुरेश्वर ॥
अरसज्ञं कथं देव करिष्यामि स्मरान्वितम्
indra uvāca
eṣa yāsyati madvākyādvasaṃtastasya sannidhau ||
asya saṃdarśanādeva bhaviṣyati sa sasmaraḥ
||20||एष यास्यति मद्वाक्याद्वसंतस्तस्य सन्निधौ ॥
अस्य संदर्शनादेव भविष्यति स सस्मरः
tasmādgaccha drutaṃ tatra sahānena varānane ||
saṃsiddhirjāyate yena devakṛtyaṃ bhaveddrutam
||21||तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र सहानेन वरानने ॥
संसिद्धिर्जायते येन देवकृत्यं भवेद्द्रुतम्
atha sā taṃ praṇamyoccaiḥ prasthitā dharaṇītalam ||
vasaṃtena samāyuktā jābāliryatra tiṣṭhati
||22||अथ सा तं प्रणम्योच्चैः प्रस्थिता धरणीतलम् ॥
वसंतेन समायुक्ता जाबालिर्यत्र तिष्ठति
athākasmādaśokasya saṃjātaḥ puṣpasaṃcayaḥ ||
tilakasya ca cūtasya maṃjaryaḥ samupasthitāḥ
||23||अथाकस्मादशोकस्य संजातः पुष्पसंचयः ॥
तिलकस्य च चूतस्य मंजर्यः समुपस्थिताः
śiśire ca sarojāni vikāsaṃ prāpureva hi ||
vavau ca surabhirvāyurdākṣiṇātyaḥ sukāmadaḥ
||24||शिशिरे च सरोजानि विकासं प्रापुरेव हि ॥
ववौ च सुरभिर्वायुर्दाक्षिणात्यः सुकामदः
etasminnaṃtare prāptā raṃbhā tatra varāpsarāḥ ||
salilāśayatīrastho jābāliryatra tiṣṭhati
||25||एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता रंभा तत्र वराप्सराः ॥
सलिलाशयतीरस्थो जाबालिर्यत्र तिष्ठति
akṣamālādhṛtakaro japanmaṃtramanekadhā ||
abhīṣṭaṃ śraddhayā yukto vidhāya pitṛtarpaṇam
||26||अक्षमालाधृतकरो जपन्मंत्रमनेकधा ॥
अभीष्टं श्रद्धया युक्तो विधाय पितृतर्पणम्
atha saṃpaśyatastasya muktvā vastraparigraham ||
1 snānārthaṃ tajjalaṃ sā'tha praviveśa varāpsarāḥ
||27||अथ संपश्यतस्तस्य मुक्त्वा वस्त्रपरिग्रहम् ॥
१ स्नानार्थं तज्जलं साऽथ प्रविवेश वराप्सराः
vivastrāṃ tāṃ samālokya so'pi yauvanaśālinīm ||
yāmyānilena ca spṛṣṭaḥ kāmasya vaśago 'bhavat
||28||विवस्त्रां तां समालोक्य सोऽपि यौवनशालिनीम् ॥
याम्यानिलेन च स्पृष्टः कामस्य वशगो ऽभवत्
tatastasyābhavatkaṃpastatkṣaṇādeva sanmune ||
akṣamālā karāgrācca papāta dharaṇītale
||29||ततस्तस्याभवत्कंपस्तत्क्षणादेव सन्मुने ॥
अक्षमाला कराग्राच्च पपात धरणीतले
pulakaḥ sarvagātreṣu saṃjajñe'tīva dāruṇaḥ ||
aśrupātāḥ pataṃti sma koṣṇāḥ plāvitabhūtalāḥ
||30||पुलकः सर्वगात्रेषु संजज्ञेऽतीव दारुणः ॥
अश्रुपाताः पतंति स्म कोष्णाः प्लावितभूतलाः
atha taṃ kṣubhitaṃ jñātvā cittajñā sā varāpsarāḥ ||
nirgatya salilāttasmāccakre vastraparigraham
||31||अथ तं क्षुभितं ज्ञात्वा चित्तज्ञा सा वराप्सराः ॥
निर्गत्य सलिलात्तस्माच्चक्रे वस्त्रपरिग्रहम्
tatastasyāṃtike gatvā praṇipatya kṛtādarā ||
provāca madhuraṃ vākyaṃ varddhaṃtī tasya tanmatam
||32||ततस्तस्यांतिके गत्वा प्रणिपत्य कृतादरा ॥
प्रोवाच मधुरं वाक्यं वर्द्धंती तस्य तन्मतम्
āśrame sakalaṃ brahmankaccitte kuśalaṃ mune ||
svādhyāye tapasi prājña śiṣyeṣu mṛgapakṣiṣu ||
3_3 ||
muniruvāca
||9||आश्रमे सकलं ब्रह्मन्कच्चित्ते कुशलं मुने ॥
स्वाध्याये तपसि प्राज्ञ शिष्येषु मृगपक्षिषु ॥
३_३ ॥
मुनिरुवाच
kuśalaṃ me varārohe sarvatraivādhunā sthitam ||
viśeṣeṇātra saṃprāptā sarvalakṣaṇalakṣitā
||34||कुशलं मे वरारोहे सर्वत्रैवाधुना स्थितम् ॥
विशेषेणात्र संप्राप्ता सर्वलक्षणलक्षिता
kā tvaṃ vada mahābhāge mama manmathavardhanī ||
kiṃ devī vāsurī vā kiṃ pannagī kiṃ tu mānuṣī
||35||का त्वं वद महाभागे मम मन्मथवर्धनी ॥
किं देवी वासुरी वा किं पन्नगी किं तु मानुषी
nivedaya śarīre me kiṃ na paśyasi vepathum ||
nirargalaśca romāṃco bāṣpapūraśca netrajaḥ
||36||निवेदय शरीरे मे किं न पश्यसि वेपथुम् ॥
निरर्गलश्च रोमांचो बाष्पपूरश्च नेत्रजः
raṃbhovāca
kiṃ te gātrasvabhāvo'yam kiṃ vānyo vyādhisaṃbhavaḥ ||
kaccideva na te svāsthyaṃ prapaśyāmi śarīrajam
||37||किं ते गात्रस्वभावोऽयम् किं वान्यो व्याधिसंभवः ॥
कच्चिदेव न ते स्वास्थ्यं प्रपश्यामि शरीरजम्
muniruvāca
na me gātrasvabhāvo na vyādhibhiśca sulocane ||
śṛṇuṣva kāraṇaṃ kṛtsnaṃ yenedṛksaṃsthitaṃ vapuḥ
||38||न मे गात्रस्वभावो न व्याधिभिश्च सुलोचने ॥
शृणुष्व कारणं कृत्स्नं येनेदृक्संस्थितं वपुः
yāvatī vartate velā tava darśanasaṃbhavā ||
tāvatkālamidaṃ rūpaṃ mama gātrasamudbhavam ||
tadahaṃ manmathāviṣṭo darśanāttava śobhane ||
brahmacaryaparopītthaṃ mahāvratadharo'pi ca
||40||यावती वर्तते वेला तव दर्शनसंभवा ॥
तावत्कालमिदं रूपं मम गात्रसमुद्भवम् ॥
तदहं मन्मथाविष्टो दर्शनात्तव शोभने ॥
ब्रह्मचर्यपरोपीत्थं महाव्रतधरोऽपि च
raṃbhovāca
yadyevaṃ brāhmaṇaśreṣṭha māṃ bhajasva yathāsukham ||
nātra kaścidbhaveddoṣaḥ paṇyanārī yato'smyaham
||41||यद्येवं ब्राह्मणश्रेष्ठ मां भजस्व यथासुखम् ॥
नात्र कश्चिद्भवेद्दोषः पण्यनारी यतोऽस्म्यहम्
sādhāraṇā vayaṃ vipra yataḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā ||
sarveṣāmeva lokānāṃ viśeṣeṇa dvijanmanām
||42||साधारणा वयं विप्र यतः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥
सर्वेषामेव लोकानां विशेषेण द्विजन्मनाम्
ahaṃ cāpi samālokya tvāṃ mune manmathopamam |
hatā kāmaśaraistīkṣṇairna ca gaṃtuṃ samutsahe
||43||अहं चापि समालोक्य त्वां मुने मन्मथोपमम् ।
हता कामशरैस्तीक्ष्णैर्न च गंतुं समुत्सहे
mayā dṛṣṭāḥ surāḥ pūrvaṃ yakṣā vidyādharāstathā ||
siddhāśca kiṃnarā nāgā guhyakāḥ kimu mānuṣāḥ
||44||मया दृष्टाः सुराः पूर्वं यक्षा विद्याधरास्तथा ॥
सिद्धाश्च किंनरा नागा गुह्यकाः किमु मानुषाः
nedṛgrūpaṃ vapusteṣāmekasyāpi vilokitam ||
madhye brāhmaṇaśārdūla tasmādbhaktāṃ bhajasva mām
||45||नेदृग्रूपं वपुस्तेषामेकस्यापि विलोकितम् ॥
मध्ये ब्राह्मणशार्दूल तस्माद्भक्तां भजस्व माम्
yo nārīṃ kāmasaṃtaptāṃ svayaṃ prāptāṃ parityajet ||
sa mūrkhaḥ pacyate ghore narake śāśvatīḥ samāḥ
||46||यो नारीं कामसंतप्तां स्वयं प्राप्तां परित्यजेत् ॥
स मूर्खः पच्यते घोरे नरके शाश्वतीः समाः
evamuktvā tayā so'tha pariṣvakto mahāmuniḥ ||
anicchannapi vākyena hṛdayena ca saspṛhaḥ
||47||एवमुक्त्वा तया सोऽथ परिष्वक्तो महामुनिः ॥
अनिच्छन्नपि वाक्येन हृदयेन च सस्पृहः
tato latāni kuṃje taṃ samānīya munīśvaram |
kāmaśāstroditairbhāvai rarāma kṛtrimairmunim
||48||ततो लतानि कुंजे तं समानीय मुनीश्वरम् ।
कामशास्त्रोदितैर्भावै रराम कृत्रिमैर्मुनिम्
evaṃ tayā samaṃ tatra sthito yāvaddinakṣayam ||
kāmadharmasamāsaktaḥ saṃtyaktāśeṣakarmakaḥ
||49||एवं तया समं तत्र स्थितो यावद्दिनक्षयम् ॥
कामधर्मसमासक्तः संत्यक्ताशेषकर्मकः
tato niṣkāmatāṃ prāpto lajjayā parivāritaḥ ||
visasarja ca tāṃ raṃbhāṃ śaucaṃ cakre tataḥ param
||50||ततो निष्कामतां प्राप्तो लज्जया परिवारितः ॥
विससर्ज च तां रंभां शौचं चक्रे ततः परम्
sāpi tena vinirmuktā kṛtakṛtyā vilāsinī |
prahṛṣṭā prayayau tatra yatra devāḥ savāsavāḥ
||51||सापि तेन विनिर्मुक्ता कृतकृत्या विलासिनी ।
प्रहृष्टा प्रययौ तत्र यत्र देवाः सवासवाः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye jābālikṣobhaṇonāma tricatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 143 ||