śarmiṣṭhātīrthamāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
evaṃ sa niścayaṃ kṛtvā pārthivo dvijasattamāḥ ||
nātyajattāṃ tathokto'pi daivajñairviṣakanyakām ||
dīyamānāmapi prītyā na ca gṛhṇāti bhūbhujā
||1||एवं स निश्चयं कृत्वा पार्थिवो द्विजसत्तमाः ॥
नात्यजत्तां तथोक्तोऽपि दैवज्ञैर्विषकन्यकाम् ॥
दीयमानामपि प्रीत्या न च गृह्णाति भूभुजा
śarmaṇaṣṭhīvanaṃ yasmāttayā svapiturāhitam ||
śarmiṣṭheti suvikhyātā tataḥ sā hyabhavadbhuvi
||2||शर्मणष्ठीवनं यस्मात्तया स्वपितुराहितम् ॥
शर्मिष्ठेति सुविख्याता ततः सा ह्यभवद्भुवि
etasminnaṃtare tasya śatravaḥ pṛthivīpateḥ ||
sarvataḥ pīḍayāmāsa rāṣṭraṃ krodhasamanvitāḥ
||3||एतस्मिन्नंतरे तस्य शत्रवः पृथिवीपतेः ॥
सर्वतः पीडयामास राष्ट्रं क्रोधसमन्विताः
athā sau pārthivaḥ kruddhaḥ svasainyaparivāritaḥ ||
yuddhāya niryayau sthānānmṛtyuṃ kṛtvā nivartane
||4||अथा सौ पार्थिवः क्रुद्धः स्वसैन्यपरिवारितः ॥
युद्धाय निर्ययौ स्थानान्मृत्युं कृत्वा निवर्तने
tataḥ saṃprāpya tāñchatrūṃścakāra sa mahāhavam ||
caturaṃgena sainyena yamarāṣṭravivardhanam
||5||ततः संप्राप्य ताञ्छत्रूंश्चकार स महाहवम् ॥
चतुरंगेन सैन्येन यमराष्ट्रविवर्धनम्
tataśca daśame prāpte śatrubhiḥ sa mahīpatiḥ ||
nihato divase sarvairveṣṭayitvā samantataḥ
||6||ततश्च दशमे प्राप्ते शत्रुभिः स महीपतिः ॥
निहतो दिवसे सर्वैर्वेष्टयित्वा समन्ततः
tatastasya narendrasya hataśeṣāśca ye narāḥ ||
bhayārtāste drutaṃ jagmuḥ svapuraṃ prati duḥkhitāḥ
||7||ततस्तस्य नरेन्द्रस्य हतशेषाश्च ये नराः ॥
भयार्तास्ते द्रुतं जग्मुः स्वपुरं प्रति दुःखिताः
tepi śatrugaṇāḥ sarve saṃprahṛṣṭā jigīṣavaḥ ||
tatpuraṃ veṣṭayāmāsustatputrocchedanāya vai
||8||तेपि शत्रुगणाः सर्वे संप्रहृष्टा जिगीषवः ॥
तत्पुरं वेष्टयामासुस्तत्पुत्रोच्छेदनाय वै
etasminnaṃtare paurāḥ sarve śokaparāyaṇāḥ ||
jagarhuḥ paruṣairvākyairduṣṭāṃ tāṃ viṣakanyakām
||9||एतस्मिन्नंतरे पौराः सर्वे शोकपरायणाः ॥
जगर्हुः परुषैर्वाक्यैर्दुष्टां तां विषकन्यकाम्
asyā doṣeṇa pāpāyā mṛtaśca sa mahīpatiḥ ||
tathā rāṣṭrasya vidhvaṃse bhaviṣyati puraḥ kṣayaḥ
||10||अस्या दोषेण पापाया मृतश्च स महीपतिः ॥
तथा राष्ट्रस्य विध्वंसे भविष्यति पुरः क्षयः
uktaḥ sa nṛpatiḥ pūrvaṃ brāhmaṇairjñānibhistadā ||
tyajaināṃ bahudoṣāḍhyāṃ ninditāṃ viṣakanyakām ||
na tena tatkṛtaṃ vākyamapi teṣāṃ hitaiṣiṇām ||
snehapāśanibaddhena dayāḍhyena mahātmanā
||2||उक्तः स नृपतिः पूर्वं ब्राह्मणैर्ज्ञानिभिस्तदा ॥
त्यजैनां बहुदोषाढ्यां निन्दितां विषकन्यकाम् ॥
न तेन तत्कृतं वाक्यमपि तेषां हितैषिणाम् ॥
स्नेहपाशनिबद्धेन दयाढ्येन महात्मना
tasmādadyāpi pāpaiṣā vadhyatāmāśu kanyakā ||
niryāsyatāṃ purādasmādyāvanna syātpurakṣayaḥ
||13||तस्मादद्यापि पापैषा वध्यतामाशु कन्यका ॥
निर्यास्यतां पुरादस्माद्यावन्न स्यात्पुरक्षयः
sūta uvāca
sāpi śrutvā janoktāṃstānapavādānpṛthagvidhān ||
vairāgyaṃ paramaṃ gatvā niṃdāṃ cakre tathātmanaḥ
||14||सापि श्रुत्वा जनोक्तांस्तानपवादान्पृथग्विधान् ॥
वैराग्यं परमं गत्वा निंदां चक्रे तथात्मनः
tato rātrau viniṣkramya bhayaśokasamanvitā ||
pratasthe'raṇyamāsādya maraṇe kṛtaniścayā
||5||ततो रात्रौ विनिष्क्रम्य भयशोकसमन्विता ॥
प्रतस्थेऽरण्यमासाद्य मरणे कृतनिश्चया
atha dṛṣṭaṃ tayā kṣetraṃ hāṭakeśvarajaṃ mahat ||
tapasvibhiḥ samākīrṇaṃ cittāhlādakaraṃ param
||16||अथ दृष्टं तया क्षेत्रं हाटकेश्वरजं महत् ॥
तपस्विभिः समाकीर्णं चित्ताह्लादकरं परम्
atha tasyāḥ smṛtirjātā pūrvajanmasamudbhavā ||
caṃḍālatve mayā pūrvaṃ gaurekā vitṛṣīkṛtā
||17||अथ तस्याः स्मृतिर्जाता पूर्वजन्मसमुद्भवा ॥
चंडालत्वे मया पूर्वं गौरेका वितृषीकृता
tatprabhāvādahaṃ jātā supuṇye nṛpamaṃdire ||
kṣetrasyāsya prabhāvena tasmādatraiva me sthitiḥ
||18||तत्प्रभावादहं जाता सुपुण्ये नृपमंदिरे ॥
क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन तस्मादत्रैव मे स्थितिः
sūta uvāca
anyadehāṃtare hyāsīccaṃḍālī sā vigarhitā ||
bahuprasūtisaṃyuktā daridreṇa kadarthitā
||19||अन्यदेहांतरे ह्यासीच्चंडाली सा विगर्हिता ॥
बहुप्रसूतिसंयुक्ता दरिद्रेण कदर्थिता
atha sā bhramamāṇā'tra kṣetre prāptā tṛṣārditā ||
madhyaṃdinagatesūrye jyeṣṭhamāse sudāruṇe
||20||अथ सा भ्रममाणाऽत्र क्षेत्रे प्राप्ता तृषार्दिता ॥
मध्यंदिनगतेसूर्ये ज्येष्ठमासे सुदारुणे
athāpaśyatstokajalāṃ sā tatra laghukūpikām ||
tṛṣārtāṃ kapilāṃ gāṃ vartamānāṃ tadāṃ tike
||21||अथापश्यत्स्तोकजलां सा तत्र लघुकूपिकाम् ॥
तृषार्तां कपिलां गां वर्तमानां तदां तिके
tato dayāṃ samāśritya tyaktvā snehaṃ sutodbhavam ||
ātmanaśca tathā prāṇāngāṃ vitṛṣṇāmathākarot
||22||ततो दयां समाश्रित्य त्यक्त्वा स्नेहं सुतोद्भवम् ॥
आत्मनश्च तथा प्राणान्गां वितृष्णामथाकरोत्
jalābhāve tathā sā ca samastairbālakaiḥ saha ||
vaivasvatagṛhaṃ prāptā gobhaktidhṛtamānasā
||23||जलाभावे तथा सा च समस्तैर्बालकैः सह ॥
वैवस्वतगृहं प्राप्ता गोभक्तिधृतमानसा
tato nṛpagṛhe jātā tatprabhāvāddvijottamāḥ ||
pūrvakarmavipākena saṃjātā viṣa kanyakā
||24||ततो नृपगृहे जाता तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः ॥
पूर्वकर्मविपाकेन संजाता विष कन्यका
ṛṣaya ūcuḥ
kena karmavipākena saṃjātā viṣakanyakā ||
svakulocchedanakarī sarvaṃ sūta bravīhi naḥ
||25||केन कर्मविपाकेन संजाता विषकन्यका ॥
स्वकुलोच्छेदनकरी सर्वं सूत ब्रवीहि नः
sūta uvāca
caṃḍālatve tayā viprā vartaṃtyā bhramamāṇayā ||
devatāyatane dṛṣṭā gaurī hemamayī śubhā
||26||चंडालत्वे तया विप्रा वर्तंत्या भ्रममाणया ॥
देवतायतने दृष्टा गौरी हेममयी शुभा
tatastāṃ vijane prāpya gatvā deśāṃtaraṃ mudā ||
yāvatkaroti khaṃḍāni vikrayārthaṃ suniṃditā ||
tāvadanveṣamāṇāstāṃ saṃprāptā nṛpasevakāḥ
||27||ततस्तां विजने प्राप्य गत्वा देशांतरं मुदा ॥
यावत्करोति खंडानि विक्रयार्थं सुनिंदिता ॥
तावदन्वेषमाणास्तां संप्राप्ता नृपसेवकाः
atha te tāṃ samālokya bhartsayitvā muhurmuhuḥ ||
saṃtāḍya lakuṭāghātairloṣṭaghātaiśca muṣṭibhiḥ
||28||अथ ते तां समालोक्य भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः ॥
संताड्य लकुटाघातैर्लोष्टघातैश्च मुष्टिभिः
tataḥ suvarṇamādāya tyaktvā tāṃ rudhiraplutām ||
avadhyaiṣeti saṃciṃtya svapuraṃ prati te gatāḥ
||29||ततः सुवर्णमादाय त्यक्त्वा तां रुधिरप्लुताम् ॥
अवध्यैषेति संचिंत्य स्वपुरं प्रति ते गताः
yattayā pārvatī spṛṣṭā tato vai khaṇḍaśaḥ kṛtā ||
tena karmavipākena saṃjātā viṣakanyakā
||30||यत्तया पार्वती स्पृष्टा ततो वै खण्डशः कृता ॥
तेन कर्मविपाकेन संजाता विषकन्यका
tataḥ saṃsmṛtimāsādya pūrvajanmasamudbhavām ||
māhātmyaṃ jaladānasya gopītasya vicārya ca ||
cakāra kūpikāsthāne taḍāgaṃ vimalodakam
||3||ततः संस्मृतिमासाद्य पूर्वजन्मसमुद्भवाम् ॥
माहात्म्यं जलदानस्य गोपीतस्य विचार्य च ॥
चकार कूपिकास्थाने तडागं विमलोदकम्
samudrapratimaṃ cāru padminīkhaṃḍamaṃḍitam ||
matsyakacchapasaṃkīrṇaṃ śiśumāravirājitam
||32||समुद्रप्रतिमं चारु पद्मिनीखंडमंडितम् ॥
मत्स्यकच्छपसंकीर्णं शिशुमारविराजितम्
sevitaṃ bahubhirhaṃsairbakaiścakraiḥ samaṃtataḥ ||
agādhasalilaṃ puṇyaṃ sevitaṃ jalajaṃtubhiḥ
||33||सेवितं बहुभिर्हंसैर्बकैश्चक्रैः समंततः ॥
अगाधसलिलं पुण्यं सेवितं जलजंतुभिः
prāsādaṃ tatsamīpasthaṃ sādhu dṛṣṭimanoharam ||
kārayitvātisaṃbhaktyā kailāsaśikharopamam
||34||प्रासादं तत्समीपस्थं साधु दृष्टिमनोहरम् ॥
कारयित्वातिसंभक्त्या कैलासशिखरोपमम्
tatastatra tapastepe gaurīṃ saṃsthāpya bhaktitaḥ ||
tadagre vratamāsthāya yathoktaṃ śāstra saṃbhavam
||35||ततस्तत्र तपस्तेपे गौरीं संस्थाप्य भक्तितः ॥
तदग्रे व्रतमास्थाय यथोक्तं शास्त्र संभवम्
prātaḥ snātvā tu hemaṃte gaurīṃ saṃpūjya bhaktitaḥ ||
balipūjopahāraiśca vipradānādibhistathā
||36||प्रातः स्नात्वा तु हेमंते गौरीं संपूज्य भक्तितः ॥
बलिपूजोपहारैश्च विप्रदानादिभिस्तथा
tataśca śiśire prāpte sāyaṃ prātaḥ samāhitā ||
ekāṃtaropavāsaiḥ sā snānaṃ cakre nṛpātmajā
||37||ततश्च शिशिरे प्राप्ते सायं प्रातः समाहिता ॥
एकांतरोपवासैः सा स्नानं चक्रे नृपात्मजा
vasaṃte nṛtyagītaiśca toṣayāmāsa pārvatīm ||
ṣaṣṭhakālāśanā sādhvī sasyadānaparā yaṇā
||38||वसंते नृत्यगीतैश्च तोषयामास पार्वतीम् ॥
षष्ठकालाशना साध्वी सस्यदानपरा यणा
pañcāgnisādhakā grīṣme phalāhāraṃ tapasvinī ||
cakāra śraddhayopetā vṛkabhūmipateḥ sutā
||39||पञ्चाग्निसाधका ग्रीष्मे फलाहारं तपस्विनी ॥
चकार श्रद्धयोपेता वृकभूमिपतेः सुता
varṣāsu ca jalāhārā bhūtvā sā viṣa kanyakā ||
ākāśe śayanaṃ cakre parityaktakuṭīrakā
||40||वर्षासु च जलाहारा भूत्वा सा विष कन्यका ॥
आकाशे शयनं चक्रे परित्यक्तकुटीरका
vāyubhakṣā satī cā'tha sā'nayaccharadaṃ tataḥ ||
kṛtajapyaparā nityaṃ pārvatīgatamānasā
||4||वायुभक्षा सती चाऽथ साऽनयच्छरदं ततः ॥
कृतजप्यपरा नित्यं पार्वतीगतमानसा
evamārādhayaṃtyāśca tasyā devīṃ gireḥ sutām ||
jagāma sumahānkālo na lebhe phalamīhitam
||42||एवमाराधयंत्याश्च तस्या देवीं गिरेः सुताम् ॥
जगाम सुमहान्कालो न लेभे फलमीहितम्
mukhaṃ valibhirākrāntaṃ palitairaṃkitaṃ śiraḥ ||
kanyābhāvepi vartaṃtyā na ca tuṣṭā harapriyā
||43||मुखं वलिभिराक्रान्तं पलितैरंकितं शिरः ॥
कन्याभावेपि वर्तंत्या न च तुष्टा हरप्रिया
kasyacittvatha kālasya tatparīkṣārthameva sā ||
śakrāṇīrūpamāsthāya tataḥ sandarśanaṃ gatā
||44||कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्परीक्षार्थमेव सा ॥
शक्राणीरूपमास्थाय ततः सन्दर्शनं गता
sudhāvadātaṃ sūryābhaṃ kailāsaśikharopamam ||
supralaṃbakaraṃ mattaṃ caturdaṃtaṃ mahāgajam
||45||सुधावदातं सूर्याभं कैलासशिखरोपमम् ॥
सुप्रलंबकरं मत्तं चतुर्दंतं महागजम्
samāsthāya vṛtā strībhirdevānāṃ sarvato diśam ||
dadhatī mukuṭaṃ mūrdhni hārakeyūrabhūṣitā
||46||समास्थाय वृता स्त्रीभिर्देवानां सर्वतो दिशम् ॥
दधती मुकुटं मूर्ध्नि हारकेयूरभूषिता
pāṃḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani ||
sevyamānā'psarobhiśca stūyamānā ca kinnaraiḥ
||47||पांडुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥
सेव्यमानाऽप्सरोभिश्च स्तूयमाना च किन्नरैः
gandharvairgīyamānāsīttataḥ provāca sādaram ||
varaṃ yacchāmi te putri prārthayasva yathepsitam
||48||गन्धर्वैर्गीयमानासीत्ततः प्रोवाच सादरम् ॥
वरं यच्छामि ते पुत्रि प्रार्थयस्व यथेप्सितम्
anena tapasā tuṣṭā puṣkalena tavādhunā ||
ahaṃ bhāryā surendrasya śacīti parikīrtitā ||
trailokye'pi svayaṃ prāptā dayāṃ kṛtvā tavopari
||49||अनेन तपसा तुष्टा पुष्कलेन तवाधुना ॥
अहं भार्या सुरेन्द्रस्य शचीति परिकीर्तिता ॥
त्रैलोक्येऽपि स्वयं प्राप्ता दयां कृत्वा तवोपरि
tvayā mahattapastaptaṃ dhyāyaṃtyā haravallabhām ||
tapasā tuṣṭimāyātā bhavānī na suniṣṭhurā
||50||त्वया महत्तपस्तप्तं ध्यायंत्या हरवल्लभाम् ॥
तपसा तुष्टिमायाता भवानी न सुनिष्ठुरा
sūta uvāca
sā tasyā vacanaṃ śrutvā śakrāṇyā viṣakanyakā ||
namaskṛtvā'tha tāmūce kṛtāṃjalipuṭā sthitā
||51||सा तस्या वचनं श्रुत्वा शक्राण्या विषकन्यका ॥
नमस्कृत्वाऽथ तामूचे कृतांजलिपुटा स्थिता
viṣakanyovāca
nāhaṃ tvatto varaṃ devi prārthayāmi kathañcana ||
tathānyāsāmapīṃdrāṇi devatānāmasaṃśayam
||52||नाहं त्वत्तो वरं देवि प्रार्थयामि कथञ्चन ॥
तथान्यासामपींद्राणि देवतानामसंशयम्
apyahaṃ narakaṃ raudraṃ pragacchāmīṃdravallabhe ||
harakāṃtā samādeśānna svarge'pi tavājñayā
||53||अप्यहं नरकं रौद्रं प्रगच्छामींद्रवल्लभे ॥
हरकांता समादेशान्न स्वर्गेऽपि तवाज्ञया
anādimadhyaparyyantā jñānaiśvaryasama nvitā ||
yā devī pūjyate devairvaraṃ tasyā vṛṇomyaham
||54||अनादिमध्यपर्य्यन्ता ज्ञानैश्वर्यसम न्विता ॥
या देवी पूज्यते देवैर्वरं तस्या वृणोम्यहम्
yāmārādhayate viṣṇurbrahmā rudraśca vāsavaḥ ||
vāṃchitārthaṃ sadā devīṃ varaṃ tasyā vṛṇo myaham
||55||यामाराधयते विष्णुर्ब्रह्मा रुद्रश्च वासवः ॥
वांछितार्थं सदा देवीं वरं तस्या वृणो म्यहम्
yayā vyāptamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram ||
strīrūpairvividhairdevyā varaṃ tasyā vṛṇomyaham
||56||यया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
स्त्रीरूपैर्विविधैर्देव्या वरं तस्या वृणोम्यहम्
śrīdevyuvāca
ahaṃ bhāryā surendrasya prāṇebhyo'pi garīyasī ||
mamājñāṃ pālayanti sma devadānavapannagāḥ
||57||अहं भार्या सुरेन्द्रस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥
ममाज्ञां पालयन्ति स्म देवदानवपन्नगाः
kiṃnarā guhkā yakṣāḥ kiṃ punarmartyadharmiṇaḥ ||
tasmāttvaṃ kiṃ na gṛhṇāsi varaṃ mattaḥ kutāpasi
||58||किंनरा गुह्का यक्षाः किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः ॥
तस्मात्त्वं किं न गृह्णासि वरं मत्तः कुतापसि
tannūnaṃ vajraghātena cūrṇayiṣyāmi te śiraḥ ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā tāpasyatha tato dvijāḥ
||59||तन्नूनं वज्रघातेन चूर्णयिष्यामि ते शिरः ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तापस्यथ ततो द्विजाः
dhairyamālaṃbya tāṃ prāha bhūya eva sureśvarīm ||
svāminī tvaṃ hi devānāṃ satyametadasaṃśayam
||60||धैर्यमालंब्य तां प्राह भूय एव सुरेश्वरीम् ॥
स्वामिनी त्वं हि देवानां सत्यमेतदसंशयम्
yasyāḥ prāptaṃ tvayaiśvaryaṃ parā tāṃ toṣayāmyaham ||
svalpamapyaparādhaṃ te na karomi sureśvari
||61||यस्याः प्राप्तं त्वयैश्वर्यं परा तां तोषयाम्यहम् ॥
स्वल्पमप्यपराधं ते न करोमि सुरेश्वरि
tathāpi vadhayogyāṃ māṃ manyase vikṣipāyudham ||
anyaccāpi vaco mahyaṃ śakrāṇi śṛṇu sādaram
||62||तथापि वधयोग्यां मां मन्यसे विक्षिपायुधम् ॥
अन्यच्चापि वचो मह्यं शक्राणि शृणु सादरम्
tacchutvā kuru yacchreyo vicintya manasā tataḥ ||
na tvaṃ na te patiḥ śakro na cānyepi surāsurāḥ ||
māṃ niṣūdayituṃ śaktāḥ pārvatyāṃ śaraṇaṃ gatām
||63||तच्छुत्वा कुरु यच्छ्रेयो विचिन्त्य मनसा ततः ॥
न त्वं न ते पतिः शक्रो न चान्येपि सुरासुराः ॥
मां निषूदयितुं शक्ताः पार्वत्यां शरणं गताम्
tasmāddrutaṃ divaṃ gaccha mā tvaṃ kopaṃ vṛthā kuru ||
sanmārge vartamānāyāṃ mama sarvasureśvari
||64||तस्माद्द्रुतं दिवं गच्छ मा त्वं कोपं वृथा कुरु ॥
सन्मार्गे वर्तमानायां मम सर्वसुरेश्वरि
sūta uvāca
evaṃ sā tāṃ śacīmuktvā duḥkhitā viṣakanyakā ||
cintayāmāsa tadidaṃ maraṇe kṛtaniścayā
||65||एवं सा तां शचीमुक्त्वा दुःखिता विषकन्यका ॥
चिन्तयामास तदिदं मरणे कृतनिश्चया
na prasīdati me devī yasmātparvatanaṃdinī ||
tasmānmāṃ yadi śakrāṇī naiṣā vyāpādayiṣyati
||66||न प्रसीदति मे देवी यस्मात्पर्वतनंदिनी ॥
तस्मान्मां यदि शक्राणी नैषा व्यापादयिष्यति
tannūnaṃ jvalanaṃ dīptaṃ sevayiṣyāmi satvaram ||
athāpaśyatkṣaṇenaiva taṃ cairāvaṇavāraṇam
||67||तन्नूनं ज्वलनं दीप्तं सेवयिष्यामि सत्वरम् ॥
अथापश्यत्क्षणेनैव तं चैरावणवारणम्
dugdhakuṃdendusaṃkāśaṃ saṃjātaṃ sahasā vṛṣam ||
tasyopari sthitāṃ devīṃ śaṃbhunā saha pārvatīm
||68||दुग्धकुंदेन्दुसंकाशं संजातं सहसा वृषम् ॥
तस्योपरि स्थितां देवीं शंभुना सह पार्वतीम्
caturbhujāṃ prasannāsyāṃ divyarūpasamanvitām ||
śuklamālyāṃbaradharāṃ candrārdhakṛtamastakām
||69||चतुर्भुजां प्रसन्नास्यां दिव्यरूपसमन्विताम् ॥
शुक्लमाल्यांबरधरां चन्द्रार्धकृतमस्तकाम्
tataḥ samyaksamālokya jñātvā tāṃ parvatātmajām ||
viṣakanyā stutiṃ cakre praṇipatya muhurmuhuḥ
||70||ततः सम्यक्समालोक्य ज्ञात्वा तां पर्वतात्मजाम् ॥
विषकन्या स्तुतिं चक्रे प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः
namaste devadeveśi namaste sarvavāsini ||
sarvakāmaprade satye jarāmaraṇavarjite
||71||नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते सर्ववासिनि ॥
सर्वकामप्रदे सत्ये जरामरणवर्जिते
śakrādayo'pi devāste paramārthena no viduḥ ||
svarūpavarṇanaṃ kartuṃ kiṃ punardevi mānuṣī
||72||शक्रादयोऽपि देवास्ते परमार्थेन नो विदुः ॥
स्वरूपवर्णनं कर्तुं किं पुनर्देवि मानुषी
yasyāḥ sarvaṃ mahīvyomajalāgnipavanātmakam ||
brahmāṃḍamaṃgasaṃbhūtaṃ sadevāsuramānuṣam
||73||यस्याः सर्वं महीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ॥
ब्रह्मांडमंगसंभूतं सदेवासुरमानुषम्
na tasyā janmani brahmā na nāśāya maheśvaraḥ ||
pālanāya na goviṃdastāṃ tvāṃ stoṣyāmyahaṃ katham
||74||न तस्या जन्मनि ब्रह्मा न नाशाय महेश्वरः ॥
पालनाय न गोविंदस्तां त्वां स्तोष्याम्यहं कथम्
tathāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ yasyāḥ svābhāvikaṃ param ||
nirastātiśayaṃ loke spṛhaṇīyatamaṃ sadā
||75||तथाष्टगुणमैश्वर्यं यस्याः स्वाभाविकं परम् ॥
निरस्तातिशयं लोके स्पृहणीयतमं सदा
yasyā rūpāṇyanekāni samyagdhyānaparāyaṇāḥ ||
dhyāyaṃti munayo bhaktyā prāpnuvaṃti ca vāṃchitam
||76||यस्या रूपाण्यनेकानि सम्यग्ध्यानपरायणाः ॥
ध्यायंति मुनयो भक्त्या प्राप्नुवंति च वांछितम्
hṛdi saṃkalpya yadrūpaṃ dhyānenārcaṃti yoginaḥ ||
samyagbhāvātmakaiḥ puṣpairmokṣāya kṛta niścayāḥ
||77||हृदि संकल्प्य यद्रूपं ध्यानेनार्चंति योगिनः ॥
सम्यग्भावात्मकैः पुष्पैर्मोक्षाय कृत निश्चयाः
tāṃ devīṃ mānuṣī bhūtvā kathaṃ staumi maheśvarīm
||78||तां देवीं मानुषी भूत्वा कथं स्तौमि महेश्वरीम्
devyuvāca
parituṣṭāsmi te putri varaṃ prārthaya suvrate ||
asaṃdigdhaṃ pradāsyāmi yatte hṛdi sadā sthitam
||79||परितुष्टास्मि ते पुत्रि वरं प्रार्थय सुव्रते ॥
असंदिग्धं प्रदास्यामि यत्ते हृदि सदा स्थितम्
viṣakanyovāca
bharturarthe mayā devi kṛto'yaṃ tapaudyamaḥ ||
tatkiṃ tena kariṣyāmi sāṃprataṃ jarayāvṛtā
||80||भर्तुरर्थे मया देवि कृतोऽयं तपउद्यमः ॥
तत्किं तेन करिष्यामि सांप्रतं जरयावृता
tasmādatrā''śrame sākaṃ tvayā stheyaṃ sadaiva tu ||
hitāya sarvanārīṇāṃ vacanānmama pārvati
||81||तस्मादत्राऽऽश्रमे साकं त्वया स्थेयं सदैव तु ॥
हिताय सर्वनारीणां वचनान्मम पार्वति
śrīdevyuvāca
adyaprabhṛtyahaṃ bhadre śreṣṭhe'sminnāśrame śubhe ||
svamāśramaṃ kariṣyāmi yatte hṛdi samāśritam
||82||अद्यप्रभृत्यहं भद्रे श्रेष्ठेऽस्मिन्नाश्रमे शुभे ॥
स्वमाश्रमं करिष्यामि यत्ते हृदि समाश्रितम्
māghaśuklatṛtīyāyāṃ yā 'tra snānaṃ kariṣyati ||
nārī sā matprasādena lapsyate vāṃchitaṃ phalam
||83||माघशुक्लतृतीयायां या ऽत्र स्नानं करिष्यति ॥
नारी सा मत्प्रसादेन लप्स्यते वांछितं फलम्
api kṛtvā mahāpāpaṃ nārī vā puruṣo'thavā ||
yatra snātvā prasādānme vipāpmā saṃbhaviṣyati
||84||अपि कृत्वा महापापं नारी वा पुरुषोऽथवा ॥
यत्र स्नात्वा प्रसादान्मे विपाप्मा संभविष्यति
atra ye phaladānaṃ ca prakariṣyaṃti mānavāḥ ||
saphalāḥ sakalāsteṣāmāśāḥ syurnātra saṃśayaḥ
||85||अत्र ये फलदानं च प्रकरिष्यंति मानवाः ॥
सफलाः सकलास्तेषामाशाः स्युर्नात्र संशयः
api hatvā striyaṃ martyo yo'tra snānaṃ kariṣyati ||
māghaśuklatṛtīyāyāṃ vipāpmā sa bhaviṣyati
||86||अपि हत्वा स्त्रियं मर्त्यो योऽत्र स्नानं करिष्यति ॥
माघशुक्लतृतीयायां विपाप्मा स भविष्यति
yā tatra kanyakā bhadre snānaṃ bhaktyā kari ṣyati ||
tasmindine patiśreṣṭhaṃ lapsyate nātra saṃśayaḥ
||87||या तत्र कन्यका भद्रे स्नानं भक्त्या करि ष्यति ॥
तस्मिन्दिने पतिश्रेष्ठं लप्स्यते नात्र संशयः
sūta uvāca
evamuktvā tato gaurī tāṃ ca pasparśa pāṇinā ||
tataśca tatkṣaṇājjātā divyarūpavapurddharā
||88||एवमुक्त्वा ततो गौरी तां च पस्पर्श पाणिना ॥
ततश्च तत्क्षणाज्जाता दिव्यरूपवपुर्द्धरा
vṛddhatvena parityaktā divyamālyānulepanā ||
pīnonnatakucābhogā pramattagajagāminī
||89||वृद्धत्वेन परित्यक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना ॥
पीनोन्नतकुचाभोगा प्रमत्तगजगामिनी
tatastāṃ sā samādāya vidhāya nijakiṃkarīm ||
kailāsaṃ parvataśreṣṭhaṃ jagāma harasaṃyutā
||90||ततस्तां सा समादाय विधाय निजकिंकरीम् ॥
कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम हरसंयुता
tataḥprabhṛti tattīrthaṃ śarmiṣṭhātīrthamucyate ||
prakhyātaṃ triṣu lokeṣu sarvapātakanāśanam
||91||ततःप्रभृति तत्तीर्थं शर्मिष्ठातीर्थमुच्यते ॥
प्रख्यातं त्रिषु लोकेषु सर्वपातकनाशनम्
tasmātsarvaprayatnena tatra snānaṃ samācaret ||
māghaśuklatṛtīyāyāṃ yathāvaddvijasattamāḥ
||92||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् ॥
माघशुक्लतृतीयायां यथावद्द्विजसत्तमाः
etatpavitramāyuṣyaṃ sarva pātakanāśanam ||
strītīrthasaṃbhavaṃ nṝṇāṃ māhātmyaṃ yanmayoditam
||93||एतत्पवित्रमायुष्यं सर्व पातकनाशनम् ॥
स्त्रीतीर्थसंभवं नॄणां माहात्म्यं यन्मयोदितम्
yaścaitatprātarutthāya sadā paṭhati mānavaḥ ||
sa sarvām̐llabhate kāmānmanasā vāṃchitānsadā
||94||यश्चैतत्प्रातरुत्थाय सदा पठति मानवः ॥
स सर्वाँल्लभते कामान्मनसा वांछितान्सदा
tathā parvaṇi saṃprāpte yaścaitatpaṭhate naraḥ ||
śṛṇoti cāśu bhaktyā yaḥ sa yāti śivamaṃdiram
||95||तथा पर्वणि संप्राप्ते यश्चैतत्पठते नरः ॥
शृणोति चाशु भक्त्या यः स याति शिवमंदिरम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye śarmiṣṭhātīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 62 ||