tathānyo'pi ca tatrāsti devaḥ putraprado nṛṇām
sūta uvāca
tathānyo'pi ca tatrāsti devaḥ putraprado nṛṇām ||
vaṭikeśvara nāmā ca sarvapāpaharo haraḥ
||1||तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् ॥
वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः
yasminvaṭikayā pūrvaṃ tapastaptaṃ dvijottamāḥ ||
prāptā putraṃ śuke yāte vanaṃ vyāsātkapiṃjalam
||2||यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः ॥
प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्
ṛṣaya ūcuḥ
kasyāsau vaṭikā tatra kathaṃ taptavatī tapaḥ ||
kasmādgṛhaṃ parityaktvā śuko'pi vanamāśritaḥ
||3||कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः ॥
कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः
kathaṃ kapijalaṃ putraṃ vyāsāllebhe śucismitā
||4||कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता
sūta uvāca
āsīdvyāsasya vipreṃdrāḥ kalatrārthaṃ matiḥ kvacit |
niṣkāmasya praśāṃtasya sarvajñasya mahātmanaḥ
||5||आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् ।
निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः
tataḥ kṣayamanuprāpte vaṃśe kurusamudbhave ||
vicitravīryamāsādya pārthivaṃ dvijasattamāḥ
||6||ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे ॥
विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः
satyavatyāḥ samādeśāttasya kṣetre tataḥ param ||
sa putrāñjanayāmāsa trīñchūrānpāṃḍupūrvakān
||7||सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् ॥
स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्
vānaprasthavrate tiṣṭhansakṛnmaithunatatparaḥ ||
kṣetrajaistanayairvaṃśe kurostasmādupasthite
||8||वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः ॥
क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते
tataḥ sa ciṃtayāmāsa bhāryāmadya karomyaham ||
gārhasthyenātha dharmeṇa sādhayāmi śubhāṃ gatim
||9||ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् ॥
गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्
tataḥ sa prārthayāmāsa jābāliṃ tu sutāṃ śubhām ||
vaṭikākhyāṃ śubhāṃ kanyāṃ sa dadau tasya satvaram
||10||ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् ॥
वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्
tatastayā sametaḥ sa vanavāsaṃ samāśritaḥ ||
vānaprasthāśrame tiṣṭhankṛtamaithunatatparaḥ
||11||ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः ॥
वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः
tato garbhavatī jajñe piṃjalā tasya pārśvataḥ ||
ṛtau mohanamāsādya vyāsātsatyavatīsutāt
||12||ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः ॥
ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्
atha yāti parāṃ vṛddhiṃ sa garbhastatra saṃsthitaḥ ||
udare vyāsabhāryāyāḥ śuklapakṣe yathā śaśī
||13||अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः ॥
उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी
evaṃ saṃgacchatastasya vṛddhiṃ garbhasya nityaśaḥ ||
dvādaśābdā atikrāṃtā na janma samavāpnuyāt
||14||एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः ॥
द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्
yatkiṃcicchṛṇute tatra garbhastho'hi vacaḥ kvacit ||
tatsarvaṃ hṛdisaṃsthaṃ ca cakre prajñāsamanvitaḥ
||15||यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् ॥
तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः
vedāḥ sāṃgāḥ samādhītā garbhavāse'pi tena ca ||
smṛtayaśca purāṇāni mokṣaśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ
||16||वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च ॥
स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः
tatrastho'pi divā naktaṃ svādhyāyaṃ prakaroti saḥ ||
na ca janmotthajāṃ buddhiṃ kathaṃcidapi ciṃtayet
||17||तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः ॥
न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्
sāpi mātā parā pīḍāṃ nityaṃ yāti tathākulā ||
yathāyathā sa saṃyāti vṛddhiṃ jaṭharamāśritaḥ
||18||सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला ॥
यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः
tataśca vismayāviṣṭo vyāso vacanamabravīt ||
kastvaṃ madgṛhiṇīkukṣau praviṣṭo garbharūpadhṛk
||19||ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् ॥
कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्
na niṣkrāmasi kasmāttvaṃ kimetāṃ sūdayiṣyasi ||
garbha uvāca ||
rākṣaso'haṃ piśācohaṃ devo'haṃ mānuṣastathā
||2||न निष्क्रामसि कस्मात्त्वं किमेतां सूदयिष्यसि ॥
गर्भ उवाच ॥
राक्षसोऽहं पिशाचोहं देवोऽहं मानुषस्तथा
gajo'haṃ turagaścāpi kukkuṭaśchāga eva ca ||
yonīnāṃ caturāśītisahasrāṇi ca saṃkhyayā
||21||गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च ॥
योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया
bhrāṃto'haṃ teṣu sarveṣu tatko'haṃ prabravīmi kim ||
sāṃprataṃ mānuṣo bhūtvā jaṭharaṃ samupāśritaḥ
||22||भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् ॥
सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः
mānuṣaṃ na kariṣyāmi niṣkāmaṃ ca kathaṃcana ||
nirviṣṭo bhramamāṇo'tra saṃsāre dāruṇe tataḥ
||23||मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन ॥
निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः
atrastho bhavanirmukto yogābhyāsarataḥ sadā ||
mokṣamārgaṃ prayāsyāmi sthānānmokṣamasaṃśayam
||24||अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा ॥
मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्
tāvajjñānaṃ ca vairāgyaṃ pūrvajātismṛtiryathā ||
yāvadgarbhasthito jantuḥ sarvo'pi dvijasattama
||25||तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा ॥
यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम
yadā garbhādviniṣkrāṃtaḥ spṛśyate viṣṇumāyayā ||
tadā nāśaṃ vrajatyāśu satyametadasaṃśayam
||26||यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया ॥
तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्
tasmānnāhaṃ dvijaśreṣṭha niṣkramiṣye kathaṃcana ||
garbhādasmātprayāsyāmi sthānānmokṣamasaṃśayam
||27||तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन ॥
गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्
vyāsa uvāca
na bhaviṣyati te māyā vaiṣṇavī sā kathaṃcana ||
sughorānnarakādasmānniṣkramasva vigarhitāt
||28||न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन ॥
सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्
garbhavāsāttato yogaṃ samāśritya śivaṃ vraja ||
tasmāddarśaya me vaktraṃ svakīyaṃ yena me bhavet ||
ānṛṇyaṃ pitṛlokasya tava vaktrasya darśanāt
||29||गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज ॥
तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् ॥
आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्
garbha uvāca
vāsudevaṃ pratibhuvaṃ yadi me tvaṃ prayacchasi ||
idānīṃ yatsvayaṃ tanme janma syānnānyathā dvija
||30||वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि ॥
इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज
sūta uvāca
tato vyāso drutaṃ gatvā dvārakāṃ prati duḥkhitaḥ ||
kathayāmāsa vṛttāṃtaṃ vistarāccakrapāṇine
||31||ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः ॥
कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने
tenaiva sahitaḥ paścātsvagṛhaṃ punarāgataḥ ||
vyāsaḥ pratibhuvaṃ tasmai dātuṃ viṣṇuṃ niraṃjanam
||32||तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः ॥
व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्
śrīkṛṣṇa uvāca
pratibhūrasmi nāśāya māyāyāstava nirgame ||
madvākyānniṣkramaṃ kṛtvā gaccha mokṣamanuttamam
||33||प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे ॥
मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्
tato drutaṃ viniṣkrāṃto viṣṇuvākyena sa dvijāḥ ||
dvādaśābdapramāṇastu yauvanasya samīpagaḥ
||34||ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः ॥
द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः
tataḥ praṇamya daityāriṃ vyāsaṃ ca jananīṃ tathā ||
prasthito vanavāsāya tatkṣaṇādvyāsanaṃdanaḥ
||35||ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा ॥
प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः
atha taṃ sa muniḥ prāha tiṣṭha putrātmamaṃdire ||
saṃskārāñjātakādyāṃśca yena te prakaromyaham
||36||अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे ॥
संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्
śiśuruvāca
saṃskārāḥ śataśo jātā mama janmanijanmani ||
bhavārṇave parikṣipto yairahaṃ bandhanātmakaiḥ
||37||संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि ॥
भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः
śrībhagavānuvāca
śukavajjalpate yasmāttavāyaṃ putrako mune ||
tasmācchuko'yaṃ nāmnāstu yogavidyāvicakṣaṇaḥ
||38||शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने ॥
तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः
nāyaṃ sthāsyati harmye sve mohamāyāvivarjitaḥ ||
tasmādgacchatu mā snehaṃ tvaṃ kuruṣvāsya saṃbhavam
||39||नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः ॥
तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्
ahaṃ gṛhaṃ prayāsyāmi tvaṃ muktaḥ paitṛkādṛṇāt ||
darśanādeva putrasya satyametanmayoditam
||40||अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् ॥
दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्
evamuktvā hṛṣīkeśo vyāsamāmaṃtrya satvaram ||
vihagādhipamārūḍhaḥ prayayau dvārakāṃ prati
||41||एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् ॥
विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति
tato gate hṛṣīkeśe vyāsaḥ putramuvāca ha ||
prasthitaṃ vanavāsāya niḥspṛhaṃ svagṛhaṃ prati
||42||ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह ॥
प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति
vyāsa uvāca
gṛhasthadharmariktānāṃ pitṛvākyaṃ praṇaśyati ||
pitṛvākyaṃ tu yo mohānnaiva samyaksamācaret ||
sa yāti narakaṃ tasmānmadvākyātputra mā vraja
||43||गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति ॥
पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् ॥
स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज
śuka uvāca
yathādyāhaṃ tvayā jāto mayā tvaṃ cānyajanmani ||
saṃjāto'si muniśreṣṭha tathāhamapi te pitā
||44||यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि ॥
संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता
tasmādvākyaṃ tvayā kāryaṃ yadyeṣā dharmasaṃsthitiḥ ||
nāhaṃ niṣedhanīyastu vrajamānastapovanam
||45||तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः ॥
नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्
vyāsa uvāca
brāhmaṇasya gṛhe janma puṇyaiḥ saṃprāpyate nṛbhiḥ ||
saṃskārānyatra saṃprāpya vedoktānmunirāpyate
||46||ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः ॥
संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते
śuka uvāca
saṃskārairāpyate muktiryadi karma śubhaṃ vinā ||
pākhaṃḍino'pi yāsyaṃti tanmuktiṃ vratadhāriṇaḥ
||47||संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना ॥
पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः
vyāsa uvāca
brahmacārī bhavetpūrvaṃ gṛhasthaśca tataḥ param ||
vānaprastho yatiścaiva tato mokṣamavāpnuyāt
||48||ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् ॥
वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्
śuka uvāca
brahmacaryeṇa cenmokṣastatṣaṇḍhānāṃ sadā bhavet ||
gṛhasthāśramiṇāṃ cetsyāttatsarvaṃ mucyate jagat
||49||ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् ॥
गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्
athavā vanaraktānāṃ tanmṛgāṇāṃ prajāyate
||50||अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते
athavā yatidharmāṇāṃ yadi mokṣo bhavennṛṇām ||
daridrāṇāṃ ca sarveṣāṃ tanmuktiḥ prathamā bhavet
||51||अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् ॥
दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्
vyāsa uvāca
gṛhasthadharmaraktānāṃ nṛṇāṃ sanmārgagāminām ||
iha lokaḥ paraścaiva manunā saṃprakīrtitaḥ
||52||गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् ॥
इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः
śrīśuka uvāca
gṛhaguptau suguptānāṃ baṃdhānāṃ baṃdhubaṃdhanaiḥ ||
moharāgasamāveśātsanmārga gamanaṃ kutaḥ
||53||गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः ॥
मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः
vyāsa uvāca
kaṣṭaṃ vane nivasato'tra sadā narasya no kevalaṃ nijatanuprabhavaṃ bhavecca |
daivaṃ ca pitryamakhilaṃ na vibhāti kṛtyaṃ tasmādgṛhe nivasatātmahitaṃ pracintyam
||54||कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च ।
दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्
śrīśukadeva uvāca
bhāvena bhāvitamahātapasāṃ munīnāṃ tiṣṭhanti tāvadakhilāni tapaḥphalāni ||
yatte nikāśaśaraṇāḥ puruṣā na jātu paśyaṃtyasajjanamukhāni sukhaṃ tadeva
||55||भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि ॥
यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव
vyāsa uvāca
gṛhaṃ parigrahaḥ puṃsāṃ gṛhasthāśramadharmiṇām ||
ihaloke pare caiva sukhaṃ yacchati śāśvatam
||56||गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् ॥
इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्
śrīśuka uvāca
śītaṃ hutāśādapi daivayogātsañjāyate candramaso'pi tāpaḥ ||
parigrahātsaukhyasamudbhavo'tra bhūto'bhavadbhāvi na martyaloke
||57||शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः ॥
परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके
vyāsa uvāca
supuṇyairlabhyate kṛcchrānmānuṣyaṃ bhuvi durlabham ||
tasmim̐llabdhe na kiṃ labdhaṃ yadi syādgṛhadharmavit
||58||सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् ॥
तस्मिँल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्
śrīśukadeva uvāca
yadi syājjñānasaṃyukto janmakāletra mānavaḥ ||
nijāvasthāṃ samālokya tajjñānaṃ hi vilīyate
||59||यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः ॥
निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते
vyāsa uvāca
muditasyāpi putrasya gardabhasyārbhakasya ca ||
bhasmalolasya lokasya śabdo'pi raṭato mude
||60||मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च ॥
भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे
śrīśuka uvāca
rasatā sarpatā dhūli loke tvaśucinā ciram ||
mune'tra śiśunā lokastuṣṭiṃ yāti sa bāliśaḥ
||61||रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् ॥
मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः
vyāsa uvāca
puṃnāmāsti mahāraudro narako yamamandire ||
putrahīno vrajettatra tena putraḥ praśasyate
||62||पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे ॥
पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते
śrīśuka uvāca
yadi syātputrataḥ svargaḥ sarveṣāṃ syānmahāmune ||
śūkarāṇāṃ śunāṃ caiva śalabhānāṃ viśeṣataḥ
||63||यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने ॥
शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः
vyāsa uvāca
pitṝṇāmanṛṇo martyo jāyate putradarśanāt ||
pautrasyāpi ca devānāṃ prapautrasya divāśrayaḥ
||64||पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् ॥
पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः
śuka uvāca
cirāyurjjāyate gṛdhraḥ saṃtatiṃ paśyate nijām ||
krameṇa saṃtataṃ kiṃ na sa mokṣaṃ pratipadyate
||65||चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् ॥
क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते
sūta uvāca
evamuktvā parityajya pitaraṃ sa vanaṃ gataḥ ||
mātaraṃ ca suduḥkhārtāṃ pralapantīmanekadhā
||66||एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः ॥
मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा
taṃ dṛṣṭvā duḥkhito vyāso nirāśaḥ putradarśane ||
putraśokābhisaṃtapto bhāryayā sahito'bhavat
||67||तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने ॥
पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye vyāsaśukasaṃvādavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśaduttaraśatatamodhyāyaḥ || 147 ||