etasminnaṃtare puṣpaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā
sūta uvāca
etasminnaṃtare puṣpaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā ||
caṃḍaśarmagṛhaṃ gatvā diṣṭyādiṣṭyeti cābravīt
||1||एतस्मिन्नंतरे पुष्पः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥
चंडशर्मगृहं गत्वा दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत्
vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā vāṣpapūrṇekṣaṇaṃ tadā ||
bāndhavaiḥ sahitaṃ sarvairdārairbhṛtyaistathā sutaiḥ
||2||विवर्णवदनं दृष्ट्वा वाष्पपूर्णेक्षणं तदा ॥
बान्धवैः सहितं सर्वैर्दारैर्भृत्यैस्तथा सुतैः
puṣpa uvāca
tavārthe ca mayā sūryaḥ kāyatyāgena toṣitaḥ ||
patitattvaṃ na te kāye tatprasādādbhaviṣyati
||3||तवार्थे च मया सूर्यः कायत्यागेन तोषितः ॥
पतितत्त्वं न ते काये तत्प्रसादाद्भविष्यति
tava putrāśca pautrāśca ye bhaviṣyaṃti vaṃśajāḥ ||
nāgarāṇāṃ ca te sarve bhaviṣyaṃti guṇādhikāḥ
||4||तव पुत्राश्च पौत्राश्च ये भविष्यंति वंशजाः ॥
नागराणां च ते सर्वे भविष्यंति गुणाधिकाः
tasmāduttiṣṭha gacchāmo nadīṃ puṇyāṃ sarasvatīm ||
tasyāstaṭe nivāsāya kṛtvā caivāśramaṃ dvija
||5||तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो नदीं पुण्यां सरस्वतीम् ॥
तस्यास्तटे निवासाय कृत्वा चैवाश्रमं द्विज
tvayā saha vasiṣyāmi ahameva na saṃśayaḥ ||
asti me vipulaṃ vittaṃ ye cānye te'nuyāyinaḥ
||6||त्वया सह वसिष्यामि अहमेव न संशयः ॥
अस्ति मे विपुलं वित्तं ये चान्ये तेऽनुयायिनः
tānsarvānpoṣayiṣyāmi tyajyatāṃ mānaso jvaraḥ ||
tacchrutvā caṇḍaśarmā tu putrairbaṃdhubhiranvitaḥ
||7||तान्सर्वान्पोषयिष्यामि त्यज्यतां मानसो ज्वरः ॥
तच्छ्रुत्वा चण्डशर्मा तु पुत्रैर्बंधुभिरन्वितः
sarasvatīṃ samuddiśya niṣkrāṃto nagarāttataḥ ||
sthānaṃ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtya suduḥkhitaḥ
||8||सरस्वतीं समुद्दिश्य निष्क्रांतो नगरात्ततः ॥
स्थानं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य सुदुःखितः
bāṣpapūrṇekṣaṇo dīna uttarābhimukho yayau ||
puṣpeṇa sahitaścaiva muhurmuhuḥ prabodhitaḥ
||9||बाष्पपूर्णेक्षणो दीन उत्तराभिमुखो ययौ ॥
पुष्पेण सहितश्चैव मुहुर्मुहुः प्रबोधितः
tataḥ sarasvatīṃ prāpya puṇyāṃ śītajalāṃ nadīm ||
sevitāṃ munisaṃghaistāṃ lolakallolamālinīm
||10||ततः सरस्वतीं प्राप्य पुण्यां शीतजलां नदीम् ॥
सेवितां मुनिसंघैस्तां लोलकल्लोलमालिनीम्
tasyā dakṣiṇakūle sa nivāsamakarottadā ||
puṣpasya matimāsthāya bandhubhiḥ sakalairvṛtaḥ
||11||तस्या दक्षिणकूले स निवासमकरोत्तदा ॥
पुष्पस्य मतिमास्थाय बन्धुभिः सकलैर्वृतः
tasyāsīnnagarasthasya pratijñā caṇḍaśarmaṇaḥ ||
saptaviṃśati bhirliṃgairdṛṣṭaibhokṣyāmyahaṃ sadā
||12||तस्यासीन्नगरस्थस्य प्रतिज्ञा चण्डशर्मणः ॥
सप्तविंशति भिर्लिंगैर्दृष्टैभोक्ष्याम्यहं सदा
tāṃ ca saṃsmaratastasya pratijñāṃ pūrvasaṃcitām ||
hṛdayaṃ dahyate tasya divānaktaṃ dvijottamāḥ
||13||तां च संस्मरतस्तस्य प्रतिज्ञां पूर्वसंचिताम् ॥
हृदयं दह्यते तस्य दिवानक्तं द्विजोत्तमाः
sa ca snātvā sarasvatyāṃ śucirbhūtvā samāhitaḥ ||
ṣaḍakṣarasya mantrasya japaṃ cakre pṛthakpṛthak
||14||स च स्नात्वा सरस्वत्यां शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥
षडक्षरस्य मन्त्रस्य जपं चक्रे पृथक्पृथक्
nāma coccārya liṃgasya namaskārāntamādadhe ||
kardamena dvijaśreṣṭhāḥ paṃcāṃgulaśatena ca
||15||नाम चोच्चार्य लिंगस्य नमस्कारान्तमादधे ॥
कर्दमेन द्विजश्रेष्ठाः पंचांगुलशतेन च
saṃsthāpya pūjayedbhaktyā puṣpadhūpānulepanaiḥ ||
prāṇarudrāñjapanpaścācchraddhayā parayā yutaḥ
||16||संस्थाप्य पूजयेद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः ॥
प्राणरुद्राञ्जपन्पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः
duḥsthitaṃ susthitaṃ vāpi śivaliṃgaṃ na cālayet ||
iti matvā dvijendro'sau naiva tāni visarjayet
||17||दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत् ॥
इति मत्वा द्विजेन्द्रोऽसौ नैव तानि विसर्जयेत्
uparyupari teṣāṃ ca kardamena dvijottamāḥ ||
cakre liṃgāni nityaṃ sa saptaviṃśatisaṃkhyayā
||19||उपर्युपरि तेषां च कर्दमेन द्विजोत्तमाः ॥
चक्रे लिंगानि नित्यं स सप्तविंशतिसंख्यया
tataḥ kālena mahatā jātaḥ kardamaparvataḥ
||19||ततः कालेन महता जातः कर्दमपर्वतः
atha tuṣṭo mahādevastasya bhaktyatirekataḥ ||
nirbhidya dharaṇīpṛṣṭhaṃ tasya liṃgamadarśayat
||20||अथ तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्यतिरेकतः ॥
निर्भिद्य धरणीपृष्ठं तस्य लिंगमदर्शयत्
abravītsādaraṃ taṃ ca meghagambhīrayā girā ||
caṇḍaśarmanpratuṣṭosmi tava bhaktyā'nayā dvija
||21||अब्रवीत्सादरं तं च मेघगम्भीरया गिरा ॥
चण्डशर्मन्प्रतुष्टोस्मि तव भक्त्याऽनया द्विज
tasmālliṃgamidaṃ nityaṃ pūjayasva prabhaktitaḥ ||
saptaviṃśatiliṃgānāṃ yataḥ phalamavāpsyasi
||22||तस्माल्लिंगमिदं नित्यं पूजयस्व प्रभक्तितः ॥
सप्तविंशतिलिंगानां यतः फलमवाप्स्यसि
anyopi ca naro bhaktyā yaścainaṃ pūjayiṣyati ||
saptaviṃśatiliṃgānāṃ so'pi śreyo'bhilapsyati
||23||अन्योपि च नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति ॥
सप्तविंशतिलिंगानां सोऽपि श्रेयोऽभिलप्स्यति
evamuktvā sa bhagavāṃstataścādarśanaṃ gataḥ ||
caṃḍaśarmāpi taṃ hṛṣṭaḥ pūjayāmāsa tattvataḥ
||24||एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः ॥
चंडशर्मापि तं हृष्टः पूजयामास तत्त्वतः
prāsādaṃ kārayāmāsa tasya liṃgasya śobhanam ||
nāma cakre tatastasya vicārya ca muhurmuhuḥ
||25||प्रासादं कारयामास तस्य लिंगस्य शोभनम् ॥
नाम चक्रे ततस्तस्य विचार्य च मुहुर्मुहुः
nagarasthita liṃgānāṃ yasmātsaṃsmaraṇātsthitaḥ ||
nāgareśvarasaṃjñastu tasmādeṣa bhaviṣyati
||26||नगरस्थित लिंगानां यस्मात्संस्मरणात्स्थितः ॥
नागरेश्वरसंज्ञस्तु तस्मादेष भविष्यति
sūta uvāca
evaṃ saṃsthāpya talliṃgaṃ caṃḍaśarmā dvijottamāḥ ||
ārādhayāmāsa tadā puṣpadhūpānulepanaiḥ
||27||एवं संस्थाप्य तल्लिंगं चंडशर्मा द्विजोत्तमाः ॥
आराधयामास तदा पुष्पधूपानुलेपनैः
saptaviṃśatiliṃgānāṃ prāpnoti ca tathā phalam ||
pūjitānāṃ dvijaśreṣṭhā nagare yāni tāni ca
||28||सप्तविंशतिलिंगानां प्राप्नोति च तथा फलम् ॥
पूजितानां द्विजश्रेष्ठा नगरे यानि तानि च
tataḥ kālena mahatā nāgareśvaratuṣṭitaḥ ||
śivalokaṃ gataḥ sākṣādyānamadhye niveśitaḥ
||29||ततः कालेन महता नागरेश्वरतुष्टितः ॥
शिवलोकं गतः साक्षाद्यानमध्ये निवेशितः
puṣpopi sthāpayāmāsa puṣpādityamathāparam ||
puṇye sarasvatītīre tataḥ pūjāparo'bhavat
||30||पुष्पोपि स्थापयामास पुष्पादित्यमथापरम् ॥
पुण्ये सरस्वतीतीरे ततः पूजापरोऽभवत्
tasyāpi darśanaṃ gatvā prītyā vacanamabravīt ||
puṣpa tuṣṭosmi bhadraṃ te varaṃ prārthaya suvrata
||31||तस्यापि दर्शनं गत्वा प्रीत्या वचनमब्रवीत् ॥
पुष्प तुष्टोस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सुव्रत
adeyamapi dāsyāmi tasmātprārthaya mā ciram
||32||अदेयमपि दास्यामि तस्मात्प्रार्थय मा चिरम्
puṣpa uvāca
yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama ||
taddehi yācamānasya mama yaddhṛdi saṃsthitam
||33||यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम ॥
तद्देहि याचमानस्य मम यद्धृदि संस्थितम्
camatkārapure deva tava yā mūrtayaḥ sthitāḥ ||
dvādaśaiva pramāṇena pūjyāḥ sarvadivaukasām
||34||चमत्कारपुरे देव तव या मूर्तयः स्थिताः ॥
द्वादशैव प्रमाणेन पूज्याः सर्वदिवौकसाम्
tāsāṃ pūjāphalaṃ kṛtsnaṃ saṃprāpnotu naro bhuvi ||
yaḥ pūjayati mūrtiṃ te yaiṣā saṃsthāpitā mayā
||35||तासां पूजाफलं कृत्स्नं संप्राप्नोतु नरो भुवि ॥
यः पूजयति मूर्तिं ते यैषा संस्थापिता मया
nāgarāditya ityeṣā khyātā bhavatu bhūtale ||
yeyaṃ sarasvatītīre prāsāde sthāpitā mayā
||36||नागरादित्य इत्येषा ख्याता भवतु भूतले ॥
येयं सरस्वतीतीरे प्रासादे स्थापिता मया
sūta uvāca
sa tatheti pratijñāya gataścādarśanaṃ raviḥ ||
dīpavadbrāhmaṇaśreṣṭhāstadadbhutamivā bhavat
||37||स तथेति प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं रविः ॥
दीपवद्ब्राह्मणश्रेष्ठास्तदद्भुतमिवा भवत्
tataḥ kālena mahatā puṣpopi dvijasattamāḥ ||
sūryalokamanuprāpto vimānena suvarcasā
||38||ततः कालेन महता पुष्पोपि द्विजसत्तमाः ॥
सूर्यलोकमनुप्राप्तो विमानेन सुवर्चसा
śākambharīti vikhyātā bhāryā''sīccaṃḍaśarmaṇaḥ ||
tayā saṃsthāpitā durgā sarasvatyāḥ śubhe taṭe
||39||शाकम्भरीति विख्याता भार्याऽऽसीच्चंडशर्मणः ॥
तया संस्थापिता दुर्गा सरस्वत्याः शुभे तटे
ārādhitā'tha sadbhaktyā divānaktaṃ dvijottamāḥ ||
tatastuṣṭā varaṃ tasyāḥ sā dadau dvijasattamāḥ
||4||आराधिताऽथ सद्भक्त्या दिवानक्तं द्विजोत्तमाः ॥
ततस्तुष्टा वरं तस्याः सा ददौ द्विजसत्तमाः
putri tuṣṭāsmi bhadraṃ te śākaṃbhari pragṛhyatām ||
varaṃ yatte sadābhīṣṭaṃ matprasādādasaṃśayam
||41||पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते शाकंभरि प्रगृह्यताम् ॥
वरं यत्ते सदाभीष्टं मत्प्रसादादसंशयम्
śākambharyuvāca
catuḥṣaṣṭigaṇā devi mātṛṇāṃ ye vyavasthitāḥ ||
camatkārapure khyātā hāsyāttuṣṭiṃ vrajaṃti yāḥ
||42||चतुःषष्टिगणा देवि मातृणां ये व्यवस्थिताः ॥
चमत्कारपुरे ख्याता हास्यात्तुष्टिं व्रजंति याः
yā rātrau balidānena jāte vṛddhau tataḥ param ||
tatsarvaṃ jāyatāṃ puṇyaṃ yaste mūrtiṃ prapūjayet
||43||या रात्रौ बलिदानेन जाते वृद्धौ ततः परम् ॥
तत्सर्वं जायतां पुण्यं यस्ते मूर्तिं प्रपूजयेत्
atrāgatya nadītīre yaiṣā saṃsthāpitā mayā
||44||अत्रागत्य नदीतीरे यैषा संस्थापिता मया
śrīdevyuvāca
āśvinasya site pakṣe mahānavamisaṃjñite ||
yo mamāgre samāgatya pūjayiṣyati bhaktitaḥ
||45||आश्विनस्य सिते पक्षे महानवमिसंज्ञिते ॥
यो ममाग्रे समागत्य पूजयिष्यति भक्तितः
tasya kṛtsnaṃ phalaṃ sadyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
nāgarasya viśeṣeṇa satyametanmayoditam
||46||तस्य कृत्स्नं फलं सद्यो भविष्यति न संशयः ॥
नागरस्य विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्
evamuktvā tu sā devī tataścādarśanaṃ gatā ||
tasyā nāmnā ca sā devī proktā śākambharī bhuvi
||47||एवमुक्त्वा तु सा देवी ततश्चादर्शनं गता ॥
तस्या नाम्ना च सा देवी प्रोक्ता शाकम्भरी भुवि
vṛddheranaṃtaraṃ tasyā yaḥ pūjāṃ kurute naraḥ ||
tasya vṛddherna vighnaḥ syātkadāciddvijasattamāḥ
||48||वृद्धेरनंतरं तस्या यः पूजां कुरुते नरः ॥
तस्य वृद्धेर्न विघ्नः स्यात्कदाचिद्द्विजसत्तमाः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye nāgareśvaranāgarādityaśākambharyutpattivarṇanaṃnāma catuḥṣaṣṭyuttaraśatatamosdhyāyaḥ || 164 ||