etasminnaṃtare sarvernāgarairbrāhmaṇottamaiḥ
sūta uvāca
etasminnaṃtare sarvernāgarairbrāhmaṇottamaiḥ ||
preṣito madhyagastatra gartātīrthasamudbhavaḥ
||1||एतस्मिन्नंतरे सर्वेर्नागरैर्ब्राह्मणोत्तमैः ॥
प्रेषितो मध्यगस्तत्र गर्तातीर्थसमुद्भवः
rere madhyaga gatvā tvaṃ brūhi taṃ kupitāmaham ||
vipravṛtti prahaṃtāraṃ nītimārgavivarjitam
||2||रेरे मध्यग गत्वा त्वं ब्रूहि तं कुपितामहम् ॥
विप्रवृत्ति प्रहंतारं नीतिमार्गविवर्जितम्
etatkṣetraṃ pradattaṃ naḥ pūrveṣāṃ ca dvijanmanām ||
maheśvareṇa tuṣṭena pūrite sarpaje bile
||3||एतत्क्षेत्रं प्रदत्तं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् ॥
महेश्वरेण तुष्टेन पूरिते सर्पजे बिले
tasya dattasya cādyaiva pitāmahaśataṃ gatam ||
paṃcottaramasandigdhaṃ yāvattvaṃ kupitāmaha
||4||तस्य दत्तस्य चाद्यैव पितामहशतं गतम् ॥
पंचोत्तरमसन्दिग्धं यावत्त्वं कुपितामह
na kenāpi kṛto'smākaṃ tiraskāro yathā'dhunā ||
tvāṃ muktvā pāpakarmāṇaṃ nyāyamārgavivarjitam
||5||न केनापि कृतोऽस्माकं तिरस्कारो यथाऽधुना ॥
त्वां मुक्त्वा पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्
nāgarairbrāhmaṇairbāhyaṃ yo'tra yajñaṃ samācaret ||
śrāddhaṃ vā sa hi vadhyaḥ syātsarveṣāṃ ca dvijanmanām
||6||नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत् ॥
श्राद्धं वा स हि वध्यः स्यात्सर्वेषां च द्विजन्मनाम्
na tasya jāyate śreyastatsamutthaṃ kathaṃcana ||
etatproktaṃ tadā tena yadā sthānaṃ dadau hi naḥ
||7||न तस्य जायते श्रेयस्तत्समुत्थं कथंचन ॥
एतत्प्रोक्तं तदा तेन यदा स्थानं ददौ हि नः
tasmādyatkuruṣe yajñaṃ brāhmaṇairnāgaraiḥ kuru ||
nānyathā lapsyase kartuṃ jīvadbhirnāgarairdvijaiḥ
||8||तस्माद्यत्कुरुषे यज्ञं ब्राह्मणैर्नागरैः कुरु ॥
नान्यथा लप्स्यसे कर्तुं जीवद्भिर्नागरैर्द्विजैः
evamuktastato gatvā madhyago yatra padmajaḥ ||
yajñamaṇḍapadūrastho brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ
||9||एवमुक्तस्ततो गत्वा मध्यगो यत्र पद्मजः ॥
यज्ञमण्डपदूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः
yatproktaṃ nāgaraiḥ sarvaiḥ saviśeṣaṃ tadā hi saḥ ||
tacchrutvā padmajaḥ prāha sāṃtvapūrvamidaṃ vacaḥ
||10||यत्प्रोक्तं नागरैः सर्वैः सविशेषं तदा हि सः ॥
तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः
mānuṣaṃ bhāvamāpanna ṛtvigbhiḥ parivāritaḥ ||
tvayā satyamidaṃ proktaṃ sarvaṃ madhyagasattama
||11||मानुषं भावमापन्न ऋत्विग्भिः परिवारितः ॥
त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम
kiṃ karomi vṛtāḥ sarve mayā te yajñakarmaṇi ||
ṛtvijo'dhvaryu pūrvā ye pramādena na kāmyayā
||12||किं करोमि वृताः सर्वे मया ते यज्ञकर्मणि ॥
ऋत्विजोऽध्वर्यु पूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया
tasmādānaya tānsarvānatra sthāne dvijottamān ||
anujñātastu tairyena gacchāmi makhamaṇḍape
||13||तस्मादानय तान्सर्वानत्र स्थाने द्विजोत्तमान् ॥
अनुज्ञातस्तु तैर्येन गच्छामि मखमण्डपे
madhyaga uvāca
tvaṃ devatvaṃ parityajya mānuṣaṃ bhāvamāśritaḥ ||
tatkathaṃ te dvijaśreṣṭhāḥ samāgacchaṃti teṃ'tikam
||14||त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः ॥
तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छंति तेंऽतिकम्
śreṣṭhā gāvaḥ paśūnāṃ ca yathā padmasamudbhava ||
viprāṇāmiha sarveṣāṃ tathā śreṣṭhā hi nāgarāḥ
||15||श्रेष्ठा गावः पशूनां च यथा पद्मसमुद्भव ॥
विप्राणामिह सर्वेषां तथा श्रेष्ठा हि नागराः
tatmāccedvāṃchasi prāptiṃ tvametāṃ yajñasaṃbhavām ||
tadbhaktyānāgarānsarvānprasādaya pitāmaha
||16||तत्माच्चेद्वांछसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसंभवाम् ॥
तद्भक्त्यानागरान्सर्वान्प्रसादय पितामह
sūta uvāca
tacchrutvā padmajo bhīta ṛtvigbhiḥ parivāritaḥ ||
jagāma tatra yatrasthā nāgarāḥ kupitā dvijāḥ
||17||तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीत ऋत्विग्भिः परिवारितः ॥
जगाम तत्र यत्रस्था नागराः कुपिता द्विजाः
praṇipatya tataḥ sarvānvinayena samanvitaḥ ||
provāca vacanaṃ śrutvā kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ
||18||प्रणिपत्य ततः सर्वान्विनयेन समन्वितः ॥
प्रोवाच वचनं श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः
jānāmyahaṃ dvijaśreṣṭhāḥ kṣetre'sminhāṭa keśvare ||
yuṣmadbāhyaṃ vṛthā śrāddhaṃ yajñakarma tathaiva ca
||19||जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रेऽस्मिन्हाट केश्वरे ॥
युष्मद्बाह्यं वृथा श्राद्धं यज्ञकर्म तथैव च
kalibhītyā mayā''nītaṃ sthāne'sminpuṣkaraṃ nijam ||
tīrthaṃ ca yuṣmadīyaṃ ca nikṣepo' yaṃsamarpitaḥ
||20||कलिभीत्या मयाऽऽनीतं स्थानेऽस्मिन्पुष्करं निजम् ॥
तीर्थं च युष्मदीयं च निक्षेपोऽ यंसमर्पितः
ṛtvijo'mī samānītā guruṇā yajñasiddhaye ||
ajānatā dvijaśreṣṭhā ādhikyaṃ nāgarātmakam
||21||ऋत्विजोऽमी समानीता गुरुणा यज्ञसिद्धये ॥
अजानता द्विजश्रेष्ठा आधिक्यं नागरात्मकम्
tasmācca kṣamyatāṃ mahyaṃ yataśca varaṇaṃ kṛtam ||
eteṣāmeva viprāṇāmagniṣṭomakṛte mayā
||22||तस्माच्च क्षम्यतां मह्यं यतश्च वरणं कृतम् ॥
एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते मया
etacca māmakaṃ tīrthaṃ yuṣmākaṃ pāpanāśanam ||
bhaviṣyati na sandehaḥ kalikāle'pi saṃsthite
||23||एतच्च मामकं तीर्थं युष्माकं पापनाशनम् ॥
भविष्यति न सन्देहः कलिकालेऽपि संस्थिते
brāhmaṇā ūcuḥ
yadi tvaṃ nāgarairbāhyaṃ yajñaṃ cātra kariṣyasi ||
tadanye'pi surāḥ sarve tava mārgānuyāyi naḥ ||
bhaviṣyanti tathā bhūpāstatkāryo na makhastvayā
||24||यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञं चात्र करिष्यसि ॥
तदन्येऽपि सुराः सर्वे तव मार्गानुयायि नः ॥
भविष्यन्ति तथा भूपास्तत्कार्यो न मखस्त्वया
yadyevamapi deveśa yajñakarma kariṣyasi ||
avamanya dvijānsarvākṣipraṃ gacchāsmadaṃtikāt
||25||यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि ॥
अवमन्य द्विजान्सर्वाक्षिप्रं गच्छास्मदंतिकात्
brahmovāca
adyaprabhṛti yaḥ kaścidyajñamatra kariṣyati ||
śrāddhaṃ vā nāgarairbāhyaṃ vṛthā tatsaṃbhaviṣyati
||26||अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति ॥
श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं वृथा तत्संभविष्यति
nāgaro'pi ca yo nyatra kaścidyajñaṃ kariṣyati ||
etatkṣetraṃ parityajya vṛthā tatsaṃbhaviṣyati
||27||नागरोऽपि च यो न्यत्र कश्चिद्यज्ञं करिष्यति ॥
एतत्क्षेत्रं परित्यज्य वृथा तत्संभविष्यति
maryādeyaṃ kṛtā viprā nāgarāṇāṃ mayā'dhunā ||
kṛtvā prasādamasmākaṃ yajñārthaṃ dātumarhatha ||
anujñāṃ vidhivadviprā yena yajñaṃ karomyaham
||28||मर्यादेयं कृता विप्रा नागराणां मयाऽधुना ॥
कृत्वा प्रसादमस्माकं यज्ञार्थं दातुमर्हथ ॥
अनुज्ञां विधिवद्विप्रा येन यज्ञं करोम्यहम्
sūta uvāca
tatastairbrāhmaṇaistuṣṭairanujñātaḥ pitāmahaḥ ||
cakāra vidhivadyajñaṃ ye vṛtā brāhmaṇāśca taiḥ
||29||ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तुष्टैरनुज्ञातः पितामहः ॥
चकार विधिवद्यज्ञं ये वृता ब्राह्मणाश्च तैः
viśvakarmā samāgatya tato mastakamaṇḍanam ||
cakāra brāhmaṇaśreṣṭhā nāgarāṇāṃ mate sthitaḥ
||30||विश्वकर्मा समागत्य ततो मस्तकमण्डनम् ॥
चकार ब्राह्मणश्रेष्ठा नागराणां मते स्थितः
brahmāpi paramaṃ toṣaṃ gatvā nāradamabravīt ||
sāvitrīmānaya kṣipraṃ yena gacchāmi maṇḍape
||31||ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत् ॥
सावित्रीमानय क्षिप्रं येन गच्छामि मण्डपे
vādyamāneṣu vādyeṣu siddhakinnaraguhyakaiḥ ||
gandharvairgītasaṃsaktairvedoccāraparairdvijaiḥ ||
araṇiṃ samupādāya pulastyo vākyamabravīt
||32||वाद्यमानेषु वाद्येषु सिद्धकिन्नरगुह्यकैः ॥
गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोच्चारपरैर्द्विजैः ॥
अरणिं समुपादाय पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्
patnī 3 patnīti viprendrāḥ proccaistatra vyavasthitāḥ
||33||पत्नी ३ पत्नीति विप्रेन्द्राः प्रोच्चैस्तत्र व्यवस्थिताः
etasminnaṃtare brahmā nāradaṃ munisattamam ||
saṃjñayā preṣayāmāsa patnī cānīyatāmiti
||34||एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा नारदं मुनिसत्तमम् ॥
संज्ञया प्रेषयामास पत्नी चानीयतामिति
so'pi maṃdaṃ samāgatya sāvitrīṃ prāha līlayā ||
yuddhapriyoṃ'taraṃ vāṃchansāvitryā saha vedhasaḥ [
||35||सोऽपि मंदं समागत्य सावित्रीं प्राह लीलया ॥
युद्धप्रियोंऽतरं वांछन्सावित्र्या सह वेधसः [
ahaṃ saṃpreṣitaḥ pitrā tava pārśve sureśvari ||
āgaccha prasthitaḥ snātaḥ sāṃprataṃ yajñamaṇḍape
||36||अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि ॥
आगच्छ प्रस्थितः स्नातः सांप्रतं यज्ञमण्डपे
paramekākinī tatra gacchamānā sureśvari ||
kīdṛgrūpā sadasi vai dṛśyase tvamanāthavat
||37||परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि ॥
कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवत्
tasmādānīyatāṃ sarvā yāḥ kāściddevayoṣitaḥ ||
yābhiḥ parivṛtā devi yāsyasi tvaṃ mahāmakhe
||38||तस्मादानीयतां सर्वा याः काश्चिद्देवयोषितः ॥
याभिः परिवृता देवि यास्यसि त्वं महामखे
evamuktvā muniśreṣṭho nārado munisattamaḥ ||
abravītpitaraṃ gatvā tātāṃbā''kāritā mayā
||39||एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः ॥
अब्रवीत्पितरं गत्वा तातांबाऽऽकारिता मया
paraṃ tasyāḥ sthiro bhāvaḥ kiṃcitsaṃlakṣito mayā ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā tato manyusamanvitaḥ
||4||परं तस्याः स्थिरो भावः किंचित्संलक्षितो मया ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो मन्युसमन्वितः
pulastyaṃ preṣayāmāsa sāvitryā sannidhau tataḥ ||
gaccha vatsa tvamānīhi sthānaṃ sā śithilātmikā ||
somabhārapariśrāṃtaṃ paśya māmūrdhvasaṃsthitam
||41||पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः ॥
गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका ॥
सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्
eṣa kālātyayo bhāvi yajñakarmaṇi sāṃpratam ||
yajñayānamuhūrto'yaṃ sāvaśeṣo vyavasthitaḥ
||42||एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम् ॥
यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः
tasya tadvacanaṃ śrutvā pulastyaḥ satvaraṃ yayau ||
sāvitrī tiṣṭhate yatra gītanṛtyasamākulā
||43||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ ॥
सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला
tataḥ provāca kiṃ devi tvaṃ tiṣṭhasi nirākulā ||
yajñayānocitaḥ kālaḥ so'yaṃ śeṣastu tiṣṭhati
||44||ततः प्रोवाच किं देवि त्वं तिष्ठसि निराकुला ॥
यज्ञयानोचितः कालः सोऽयं शेषस्तु तिष्ठति
tasmādāgaccha gacchāmastātaḥ kṛcchreṇa tiṣṭhati ||
somabhārārdditaścordhvaṃ sarvairdevaiḥ samāvṛtaḥ
||45||तस्मादागच्छ गच्छामस्तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति ॥
सोमभारार्द्दितश्चोर्ध्वं सर्वैर्देवैः समावृतः
sāvitryuvāca
sarvadevavṛtastāta tava tāto vyavasthitaḥ ||
ekākinī kathaṃ tatra gacchāmyahamanāthavat
||46||सर्वदेववृतस्तात तव तातो व्यवस्थितः ॥
एकाकिनी कथं तत्र गच्छाम्यहमनाथवत्
tadbrūhi pitaraṃ gatvā muhūrtaṃ paripālyatām
||47||तद्ब्रूहि पितरं गत्वा मुहूर्तं परिपाल्यताम्
yāvadabhyeti śakrāṇī gaurī lakṣmīstathā parāḥ ||
devakanyāḥ samāje'tra tābhireṣyāmyaha8drutam
||48||यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः ॥
देवकन्याः समाजेऽत्र ताभिरेष्याम्यह८द्रुतम्
sarvāsāṃ preṣito vāyurnimatraṇakṛte mayā ||
āgamiṣyanti tāḥ śīghramevaṃ vācyaḥ pitā tvayā
||49||सर्वासां प्रेषितो वायुर्निमत्रणकृते मया ॥
आगमिष्यन्ति ताः शीघ्रमेवं वाच्यः पिता त्वया
sūta uvāca
so'pi gatvā drutaṃ prāha somabhārārditaṃ vidhim ||
naiṣābhyeti jagannātha prasaktā gṛhakarmaṇi
||50||सोऽपि गत्वा द्रुतं प्राह सोमभारार्दितं विधिम् ॥
नैषाभ्येति जगन्नाथ प्रसक्ता गृहकर्मणि
sā māṃ prāha ca devānāṃ patnībhiḥ sahitā makhe ||
ahaṃ yāsyāmi tāsāṃ ca naikādyāpi pradṛśyate
||51||सा मां प्राह च देवानां पत्नीभिः सहिता मखे ॥
अहं यास्यामि तासां च नैकाद्यापि प्रदृश्यते
evaṃ jñātvā suraśreṣṭha kuru yatte surocate ||
atikrāmati kālo'yaṃ yajñayānasamudravaḥ ||
tiṣṭhate ca gṛhavyagrā sāpi strī śithilātmikā
||52||एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते ॥
अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः ॥
तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका
tacchrutvā vacanaṃ tasya pulastyasya pitāmahaḥ ||
samīpasthaṃ tadā śakraṃ provāca vacanaṃ dvijāḥ
||53||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः ॥
समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः
brahmovāca
śakra nāyāti sāvitrī sāpi strī śithilātmikā ||
anayā bhāryayā yajño mayā kāryo'yameva tu
||54||शक्र नायाति सावित्री सापि स्त्री शिथिलात्मिका ॥
अनया भार्यया यज्ञो मया कार्योऽयमेव तु
gaccha śakra samānīhi kanyāṃ kāṃcittvarānvitaḥ ||
yāvanna kramate kālo yajñayānasamudbhavaḥ
||55||गच्छ शक्र समानीहि कन्यां कांचित्त्वरान्वितः ॥
यावन्न क्रमते कालो यज्ञयानसमुद्भवः
pitāmahavacaḥ śrutvā tadarthaṃ kanyakā dvijāḥ ||
śakreṇāsāditā śīghraṃ bhramamāṇā samīpataḥ
||56||पितामहवचः श्रुत्वा तदर्थं कन्यका द्विजाः ॥
शक्रेणासादिता शीघ्रं भ्रममाणा समीपतः
atha takraghaṭavyagramastakā tena vīkṣitā ||
kanyakā gopajā tanvī caṃdrāsyā padmalocanā
||57||अथ तक्रघटव्यग्रमस्तका तेन वीक्षिता ॥
कन्यका गोपजा तन्वी चंद्रास्या पद्मलोचना
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā yauvanāraṃbhamāśritā ||
sā śakreṇātha saṃpṛṣṭā kā tvaṃ kamalalocane
||58||सर्वलक्षणसंपूर्णा यौवनारंभमाश्रिता ॥
सा शक्रेणाथ संपृष्टा का त्वं कमललोचने
kumārī vā sanāthā vā sutā kasya bravīhi naḥ
||59||कुमारी वा सनाथा वा सुता कस्य ब्रवीहि नः
kanyo vāca
gopakanyāsmi bhadraṃ te takraṃ vikretumāgatā ||
yadi gṛhṇāsi me mūlyaṃ tacchīghraṃ dehi mā ciram
||60||गोपकन्यास्मि भद्रं ते तक्रं विक्रेतुमागता ॥
यदि गृह्णासि मे मूल्यं तच्छीघ्रं देहि मा चिरम्
tacchrutvā tridivendro'pi matvā tāṃ gopakanyakām ||
jagṛhe tvarayā yuktastakraṃ cotsṛjya bhūtale
||61||तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि मत्वा तां गोपकन्यकाम् ॥
जगृहे त्वरया युक्तस्तक्रं चोत्सृज्य भूतले
atha tāṃ rudatīṃ śakraḥ samādāya tvarānvitaḥ ||
govaktreṇa praveśyātha guhyenākarṣayattataḥ
||62||अथ तां रुदतीं शक्रः समादाय त्वरान्वितः ॥
गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्येनाकर्षयत्ततः
evaṃ medhyatamāṃ kṛtvā saṃsnāpya salilaiḥ śubhaiḥ ||
jyeṣṭhakuṇḍasya viprendrāḥ paridhāyya suvāsasī
||63||एवं मेध्यतमां कृत्वा संस्नाप्य सलिलैः शुभैः ॥
ज्येष्ठकुण्डस्य विप्रेन्द्राः परिधाय्य सुवाससी
tataśca harṣasaṃyuktaḥ provāca caturānanam ||
drutaṃ gatvā puro dhṛtvā sarvadevasamāgame
||64||ततश्च हर्षसंयुक्तः प्रोवाच चतुराननम् ॥
द्रुतं गत्वा पुरो धृत्वा सर्वदेवसमागमे
kanyakeyaṃ suraśreṣṭha samānītā mayā'dhunā ||
tavārthāya surūpāṃgī sarvalakṣaṇalakṣitā
||65||कन्यकेयं सुरश्रेष्ठ समानीता मयाऽधुना ॥
तवार्थाय सुरूपांगी सर्वलक्षणलक्षिता
gopakanyā viditvemāṃ govaktreṇa praveśya ca ||
ākarṣitā ca guhyena pāvanārthaṃ caturmukha
||66||गोपकन्या विदित्वेमां गोवक्त्रेण प्रवेश्य च ॥
आकर्षिता च गुह्येन पावनार्थं चतुर्मुख
śrīvāsudeva uvāca
gavāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca kulamekaṃ dvidhā kṛtam ||
ekatra maṃtrāstiṣṭhaṃti haviranyatra tiṣṭhati
||67||गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकं द्विधा कृतम् ॥
एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति
dhenūdarādviniṣkrāṃtā tajjāteyaṃ dvijanmanām ||
asyāḥ pāṇigrahaṃ deva tvaṃ kuruṣva makhāptaye ||
68 yāvanna calate kālo yajñayānasamudbhavaḥ
||69||धेनूदराद्विनिष्क्रांता तज्जातेयं द्विजन्मनाम् ॥
अस्याः पाणिग्रहं देव त्वं कुरुष्व मखाप्तये ॥
६८ यावन्न चलते कालो यज्ञयानसमुद्भवः
rudra uvāca
praviṣṭā gomukhe yasmādapānena vinirgatā ||
gāyatrīnāma te patnī tasmādeṣā bhaviṣyati
||70||प्रविष्टा गोमुखे यस्मादपानेन विनिर्गता ॥
गायत्रीनाम ते पत्नी तस्मादेषा भविष्यति
brahmovāca
vadantu brāhmaṇāḥ sarve gopakanyāpyasau yadi ||
saṃbhūya brāhmaṇīśreṣṭhā yathā patnī bhavenmama
||71||वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे गोपकन्याप्यसौ यदि ॥
संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठा यथा पत्नी भवेन्मम
brāhmaṇā ūcuḥ
eṣā syādbrāhmaṇaśreṣṭhā gopajātivivarjitā ||
asmadvākyāccaturvaktra kuru pāṇigrahaṃ drutam
||72||एषा स्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठा गोपजातिविवर्जिता ॥
अस्मद्वाक्याच्चतुर्वक्त्र कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्
sūta uvāca
tataḥ pāṇigrahaṃ cakre tasyā devaḥ pitāmahaḥ ||
kṛtvā somaṃ tato mūrdhni gṛhyoktavidhinā dvijāḥ
||73||ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः ॥
कृत्वा सोमं ततो मूर्ध्नि गृह्योक्तविधिना द्विजाः
saṃtiṣṭhati ca tatrasthā mahādevī supāvanī ||
adyāpi loke vikhyātā dhanasaubhāgyadāyinī
||74||संतिष्ठति च तत्रस्था महादेवी सुपावनी ॥
अद्यापि लोके विख्याता धनसौभाग्यदायिनी
yastasyāṃ kurute martyaḥ kanyādānaṃ samāhitaḥ ||
samastaṃ phalamāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ
||79||यस्तस्यां कुरुते मर्त्यः कन्यादानं समाहितः ॥
समस्तं फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
kanyā hastagrahaṃ tatra yā''pnoti patinā saha ||
sā syātputravatī sādhvī sukhasaubhāgyasaṃyutā
||76||कन्या हस्तग्रहं तत्र याऽऽप्नोति पतिना सह ॥
सा स्यात्पुत्रवती साध्वी सुखसौभाग्यसंयुता
piṃḍadānaṃ narastasyāṃ yaḥ karoti dvijottamāḥ ||
pitarastasya saṃtuṣṭāstarpitāḥ pitṛtīrthavat
||77||पिंडदानं नरस्तस्यां यः करोति द्विजोत्तमाः ॥
पितरस्तस्य संतुष्टास्तर्पिताः पितृतीर्थवत्
iti śrīskāde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye gāyatrīvivāhe gāyatrītīrthamāhātmyavarṇanaṃnāmaikāśītyuttaraśatatamoadhyāyaḥ || 181 ||