śivagaṃgāmāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
evaṃ saṃsthāpya gāṃgeyaḥ puṇyaṃ devacatuṣṭayam ||
tataḥ saṃsthāpayāmāsa gaṃgāṃ tripathagāminīm
||1||एवं संस्थाप्य गांगेयः पुण्यं देवचतुष्टयम् ॥
ततः संस्थापयामास गंगां त्रिपथगामिनीम्
kūpikāyāṃ mahābhāga śivaliṃgasya pūrvataḥ ||
tataḥ provāca tānhṛṣṭaḥ saṃpūjya dvijasattamān
||2||कूपिकायां महाभाग शिवलिंगस्य पूर्वतः ॥
ततः प्रोवाच तान्हृष्टः संपूज्य द्विजसत्तमान्
asyāṃ yaḥ puruṣaḥ snānaṃ kṛtvā māṃ vīkṣayiṣyati ||
sarvapāpavinirmuktaḥ śivalokaṃ prayāsyati
||3||अस्यां यः पुरुषः स्नानं कृत्वा मां वीक्षयिष्यति ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं प्रयास्यति
kariṣyati tathā yastu śapathaṃ cātra mānavaḥ ||
asatyaṃ yāsyati kṣipraṃ sa yamasya gṛhaṃ prati
||4||करिष्यति तथा यस्तु शपथं चात्र मानवः ॥
असत्यं यास्यति क्षिप्रं स यमस्य गृहं प्रति
evamuktvā mahābhāgo bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ ||
jagāma svapuraṃ tasmāddharṣeṇa mahatā vṛtaḥ
||5||एवमुक्त्वा महाभागो भीष्मः कुरुपितामहः ॥
जगाम स्वपुरं तस्माद्धर्षेण महता वृतः
sūta uvāca
tatrāsīcchūdrasaṃbhūtaḥ pauṃḍrakonāma nāmataḥ ||
bālabhāve samaṃ mitraiḥ sa krīḍati divāniśam
||6||तत्रासीच्छूद्रसंभूतः पौंड्रकोनाम नामतः ॥
बालभावे समं मित्रैः स क्रीडति दिवानिशम्
hāsyabhāvācca mitrasya pustakaṃ tena coritam ||
mitraiḥ pṛṣṭaḥ pauṇḍrakaḥ sa prāha naiva mayā hṛtam
||7||हास्यभावाच्च मित्रस्य पुस्तकं तेन चोरितम् ॥
मित्रैः पृष्टः पौण्ड्रकः स प्राह नैव मया हृतम्
pustakaṃ caiva yuṣmākaṃ cintanīyaṃ sadaiva tat ||
bhavadbhiryatnamāsthāya dṛśyatāṃ kvāpi pustakam
||8||पुस्तकं चैव युष्माकं चिन्तनीयं सदैव तत् ॥
भवद्भिर्यत्नमास्थाय दृश्यतां क्वापि पुस्तकम्
kṛtāśca śapathāstatra snātvā bhāgīrathījale ||
aduṣṭacetasā tena dattaṃ tatpustakaṃ hṛtam
||9||कृताश्च शपथास्तत्र स्नात्वा भागीरथीजले ॥
अदुष्टचेतसा तेन दत्तं तत्पुस्तकं हृतम्
punaśca ruciraṃ hāsyaṃ kṛtvā tena samaṃ bahu ||
athāsāvabhavatkuṣṭhī tatkṣaṇādeva garhitaḥ
||10||पुनश्च रुचिरं हास्यं कृत्वा तेन समं बहु ॥
अथासावभवत्कुष्ठी तत्क्षणादेव गर्हितः
sa tyakto bāṃdhavaiḥ sarvaiḥ kalatrairapi vallabhaiḥ ||
tato vairāgyamāpanno bhṛgupātaṃ papāta saḥ
||11||स त्यक्तो बांधवैः सर्वैः कलत्रैरपि वल्लभैः ॥
ततो वैराग्यमापन्नो भृगुपातं पपात सः
jātaśca tatprabhāvena kuṣṭhena parivarjitaḥ ||
śāstracauryakṛtāddoṣānmūkarūpaḥ sa hāsyakṛt
||12||जातश्च तत्प्रभावेन कुष्ठेन परिवर्जितः ॥
शास्त्रचौर्यकृताद्दोषान्मूकरूपः स हास्यकृत्
na kāryaḥ śapathastasmāttasyāgre'pi laghurdvijāḥ ||
api hāsyopacāreṇa ātmanaḥ sukhamicchatā
||13||न कार्यः शपथस्तस्मात्तस्याग्रेऽपि लघुर्द्विजाः ॥
अपि हास्योपचारेण आत्मनः सुखमिच्छता
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śivagaṃgāmāhātmyavarṇanaṃnāma aṣṭapañcāśattamo'dhyāyaḥ || 58 ||