kiṃ kṛtaṃ dharmarājena tapodhyānādikaṃ ca yat
ṛṣaya ūcuḥ
kiṃ kṛtaṃ dharmarājena tapodhyānādikaṃ ca yat ||
māṃḍavyaśāpanāśāya tadasmākaṃ prakīrtaya
||1||किं कृतं धर्मराजेन तपोध्यानादिकं च यत् ॥
मांडव्यशापनाशाय तदस्माकं प्रकीर्तय
sūta uvāca
māṃḍavya śāpamāsādya dharmarājaḥ suduḥkhitaḥ ||
tapastepe dvijaśreṣṭhāstasminkṣetre vyavasthitaḥ
||2||मांडव्य शापमासाद्य धर्मराजः सुदुःखितः ॥
तपस्तेपे द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थितः
prāsādaṃ devadevasya saṃvidhāya kapardinaḥ ||
avyagraṃ pūjayāmāsa puṣpadhūpānulepanaiḥ
||3||प्रासादं देवदेवस्य संविधाय कपर्दिनः ॥
अव्यग्रं पूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः
tataḥ kālena mahatā tuṣṭastasya maheśvaraḥ ||
provāca varado'smīti prārthayasva yadīpsitam
||4||ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः ॥
प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यदीप्सितम्
dharmarāja uvāca
ahaṃ deva purā śapto māṃḍavyena mahātmanā ||
svadharme vartamāno'pi sarvadoṣavivarjitaḥ
||5||अहं देव पुरा शप्तो मांडव्येन महात्मना ॥
स्वधर्मे वर्तमानोऽपि सर्वदोषविवर्जितः
kupitena ca tenoktaṃ śūdrayonau bhaviṣyasi
||6||कुपितेन च तेनोक्तं शूद्रयोनौ भविष्यसि
tatrāpi ca mahadduḥkhaṃ jñātināśasamudravam ||
macchāpajanitaṃ sadyo jātijaṃ samavāpsyasi
||7||तत्रापि च महद्दुःखं ज्ञातिनाशसमुद्रवम् ॥
मच्छापजनितं सद्यो जातिजं समवाप्स्यसि
tasmāttrāhi suraśreṣṭha tasyā yoneḥ sakāśataḥ ||
kathaṃ caitadvidho bhūtvā tasyāṃ janma karomyaham
||8||तस्मात्त्राहि सुरश्रेष्ठ तस्या योनेः सकाशतः ॥
कथं चैतद्विधो भूत्वा तस्यां जन्म करोम्यहम्
tatrāpi ca mahaduḥkhaṃ jñātināśasamudbhavam ||
etadarthe suraśreṣṭha mayā cārādhito bhavān
||9||तत्रापि च महदुःखं ज्ञातिनाशसमुद्भवम् ॥
एतदर्थे सुरश्रेष्ठ मया चाराधितो भवान्
śrībhagavānuvāca
na tasya sanmunervākyaṃ śakyate kartumanyathā ||
tasmācchūdro'pi bhūtvā tvaṃ na saṃtānamavāpsyasi
||10||न तस्य सन्मुनेर्वाक्यं शक्यते कर्तुमन्यथा ॥
तस्माच्छूद्रोऽपि भूत्वा त्वं न संतानमवाप्स्यसि
jñātikṣayaṃ pradṛṣṭvāpi naiva duḥkhamavāpsyasi ||
yato niṣidhyamānāpi na kariṣyaṃti te vacaḥ
||11||ज्ञातिक्षयं प्रदृष्ट्वापि नैव दुःखमवाप्स्यसि ॥
यतो निषिध्यमानापि न करिष्यंति ते वचः
etasmātkāraṇāccitte na te duḥkhaṃ bhaviṣyati ||
jñātijaṃ dharmarājaitatsatyameva mayoditam
||12||एतस्मात्कारणाच्चित्ते न ते दुःखं भविष्यति ॥
ज्ञातिजं धर्मराजैतत्सत्यमेव मयोदितम्
sthitvā varṣaśataṃ prājña tvaṃ śūdro dharmavatsalaḥ ||
upadeśānbahūndattvā jñātibhyo hitakāmyayā ||
api śraddhā vihīneṣu pāpātmasu sadaiva hi
||13||स्थित्वा वर्षशतं प्राज्ञ त्वं शूद्रो धर्मवत्सलः ॥
उपदेशान्बहून्दत्त्वा ज्ञातिभ्यो हितकाम्यया ॥
अपि श्रद्धा विहीनेषु पापात्मसु सदैव हि
tato varṣaśate pūrṇe brahmadvāreṇa kevalam ||
ātmānaṃ samyagutsṛjya mokṣameva prayāsyasi
||14||ततो वर्षशते पूर्णे ब्रह्मद्वारेण केवलम् ॥
आत्मानं सम्यगुत्सृज्य मोक्षमेव प्रयास्यसि
evamuktvā sa bhagavāngataścādarśanaṃ tataḥ ||
dharmarājo'pi taṃ śāpaṃ bheje māṃḍavyasaṃbhavam
||15||एवमुक्त्वा स भगवान्गतश्चादर्शनं ततः ॥
धर्मराजोऽपि तं शापं भेजे मांडव्यसंभवम्
tadā vidurarūpeṇa hyavatīrya dharātale ||
māṃḍavyasya vacaḥ satyaṃ sa cakāra mahāmatiḥ
||16||तदा विदुररूपेण ह्यवतीर्य धरातले ॥
मांडव्यस्य वचः सत्यं स चकार महामतिः
jāto bhagavatā sākṣādvyāsenāmitatejasā ||
pārāśaryeṇa vipreṇa dāsīgarbhasamudbhavaḥ
||17||जातो भगवता साक्षाद्व्यासेनामिततेजसा ॥
पाराशर्येण विप्रेण दासीगर्भसमुद्भवः
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ dharmarājasamudbhavam ||
ākhyānaṃ yadahaṃ pṛṣṭaḥ sarvapātakanāśanam
||18||एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसमुद्भवम् ॥
आख्यानं यदहं पृष्टः सर्वपातकनाशनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāharasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye dharmarājeśvarotpattivarṇanaṃnāmāṣṭātriṃśaduttaraśatatamoadhyāyaḥ || 138 ||