kātyāyanīmāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
devānāṃ tadvacaḥ śrutvā tataḥ sā parameśvarī ||
provāca vāhanaṃ kiṃciddevā yacchatu me drutam ||
tataḥ siṃhaṃ dadau gaurī yānārthaṃ vikṛtānanam ||
tamāruhya pratasthe sā tato viṃdhyaṃ nagaṃ prati
||2||देवानां तद्वचः श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी ॥
प्रोवाच वाहनं किंचिद्देवा यच्छतु मे द्रुतम् ॥
ततः सिंहं ददौ गौरी यानार्थं विकृताननम् ॥
तमारुह्य प्रतस्थे सा ततो विंध्यं नगं प्रति
tasyaikaṃ śṛṃgamāsthāya ramyaṃ śreṣṭhadrumānvitam ||
phalapuṣpasamākīrṇaṃ latāmaṃḍapamaṃḍitam
||3||तस्यैकं शृंगमास्थाय रम्यं श्रेष्ठद्रुमान्वितम् ॥
फलपुष्पसमाकीर्णं लतामंडपमंडितम्
tatastapo'karotsādhvī tīvravrataparāyaṇā ||
saṃyamyendriyavargaṃ svaṃ dhyāyamānā maheśvaram
||4||ततस्तपोऽकरोत्साध्वी तीव्रव्रतपरायणा ॥
संयम्येन्द्रियवर्गं स्वं ध्यायमाना महेश्वरम्
yathāyathā tapovṛddhistasyāḥ sañjāyate dvijāḥ ||
tathā rūpaṃ ca kāṃtiśca śarīre prativardhate
||5||यथायथा तपोवृद्धिस्तस्याः सञ्जायते द्विजाः ॥
तथा रूपं च कांतिश्च शरीरे प्रतिवर्धते
etasminnaṃtare prāptāstatra daityeśakiṃkarāḥ ||
te tāṃ dṛṣṭvā vratopetāmatyadbhutavapurdha rām ||
gatvā procuḥ svanāthasya mahiṣasya durātmanaḥ
||6||एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तत्र दैत्येशकिंकराः ॥
ते तां दृष्ट्वा व्रतोपेतामत्यद्भुतवपुर्ध राम् ॥
गत्वा प्रोचुः स्वनाथस्य महिषस्य दुरात्मनः
cārā ūcuḥ
bhramamāṇairdharāpṛṣṭhe dṛṣṭā'pūrvā kumārikā ||
vindhyācale'dya cāsmābhirbhujairdvādaśabhiryutā ||
nānāśastradharairdīptaiścarmacchāditagātrakā
||7||भ्रममाणैर्धरापृष्ठे दृष्टाऽपूर्वा कुमारिका ॥
विन्ध्याचलेऽद्य चास्माभिर्भुजैर्द्वादशभिर्युता ॥
नानाशस्त्रधरैर्दीप्तैश्चर्मच्छादितगात्रका
na devī na ca gandharvī nāsurī nāgakanyakā ||
tādṛgrūpā purā'smābhiḥ kāciddṛṣṭā nitambinī
||8||न देवी न च गन्धर्वी नासुरी नागकन्यका ॥
तादृग्रूपा पुराऽस्माभिः काचिद्दृष्टा नितम्बिनी
na vidmo yannimittaṃ sā tapaścakre yaśasvinī ||
svargakāmā'rthakāmā vā patikāmātha vā vibho
||9||न विद्मो यन्निमित्तं सा तपश्चक्रे यशस्विनी ॥
स्वर्गकामाऽर्थकामा वा पतिकामाथ वा विभो
sūta uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mahiṣo dānavādhipaḥ ||
kāmadeva vaśaṃ prāptaḥ śravaṇādapi tatkṣaṇāt
||10||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महिषो दानवाधिपः ॥
कामदेव वशं प्राप्तः श्रवणादपि तत्क्षणात्
tatastānagrataḥ kṛtvā sainyena mahatā nvitaḥ ||
jagāma kautukāviṣṭo yatrāste sā tu kanyakā
||11||ततस्तानग्रतः कृत्वा सैन्येन महता न्वितः ॥
जगाम कौतुकाविष्टो यत्रास्ते सा तु कन्यका
yathā mṛtyukṛte mandaḥ śṛgālaḥ siṃhavallabhām ||
vane suptāṃ suviśvastāṃ sarvathāpya kutobhayām
||12||यथा मृत्युकृते मन्दः शृगालः सिंहवल्लभाम् ॥
वने सुप्तां सुविश्वस्तां सर्वथाप्य कुतोभयाम्
tasyāḥ saṃdarśanādeva tataḥ kāmaśarairhataḥ ||
sa dānavapradhānaśca tatkṣaṇādeva saddvijāḥ
||13||तस्याः संदर्शनादेव ततः कामशरैर्हतः ॥
स दानवप्रधानश्च तत्क्षणादेव सद्द्विजाः
atha prāha priyaṃ vākyamekākī tatpuraḥsthitaḥ ||
dhṛtvā dūrataresainyaṃ tasyā rūpeṇa mohitaḥ
||14||अथ प्राह प्रियं वाक्यमेकाकी तत्पुरःस्थितः ॥
धृत्वा दूरतरेसैन्यं तस्या रूपेण मोहितः
viruddhaṃ yauvanasyaitadvrataṃ te cāruhāsini|
tasmādetatparityaktvā trailokyasvāminī bhava
||15||विरुद्धं यौवनस्यैतद्व्रतं ते चारुहासिनि।
तस्मादेतत्परित्यक्त्वा त्रैलोक्यस्वामिनी भव
ahaṃ hi mahiṣo nāma dānavendro yadi śrutaḥ ||
mayā yena sahasrākṣo dvandvayuddhe vinirjitaḥ
||16||अहं हि महिषो नाम दानवेन्द्रो यदि श्रुतः ॥
मया येन सहस्राक्षो द्वन्द्वयुद्धे विनिर्जितः
trelokyaṃ sakalaṃ mahyaṃ sāṃprataṃ ca vaśe sthitam ||
tasmāttvaṃ bhava suśroṇi bhāryā mama suvallabhā
||7||त्रेलोक्यं सकलं मह्यं सांप्रतं च वशे स्थितम् ॥
तस्मात्त्वं भव सुश्रोणि भार्या मम सुवल्लभा
sahasraṃ mama bhāryāṇāmanyadasti suśobhanam ||
tatsarvaṃ te'dya bhṛtyatvaṃ sāṃprataṃ praka riṣyati
||8||सहस्रं मम भार्याणामन्यदस्ति सुशोभनम् ॥
तत्सर्वं तेऽद्य भृत्यत्वं सांप्रतं प्रक रिष्यति
ahaṃ cāpi tavātyaṃtaṃ dāsabhāvaṃ samāśritaḥ ||
vartayiṣyāmi suśroṇi pradattvā'śeṣasaṃpadaḥ
||9||अहं चापि तवात्यंतं दासभावं समाश्रितः ॥
वर्तयिष्यामि सुश्रोणि प्रदत्त्वाऽशेषसंपदः
sūta uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā tataḥ sā parameśvarī ||
provāca bhartsamānā taṃ kopasaṃraktalocanā
||2||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी ॥
प्रोवाच भर्त्समाना तं कोपसंरक्तलोचना
dhigdhikpāpasamācāra kumāravratadhāriṇīm ||
kāmopahatacittātmā kiṃ māmitthaṃ prabhā ṣase
||2||धिग्धिक्पापसमाचार कुमारव्रतधारिणीम् ॥
कामोपहतचित्तात्मा किं मामित्थं प्रभा षसे
ahaṃ tava vadhārthāya nirmitā vibudhottamaiḥ ||
tasmāttvāṃ nāśayiṣyāmi smareṣṭaṃ yaddhṛdi sthitam
||22||अहं तव वधार्थाय निर्मिता विबुधोत्तमैः ॥
तस्मात्त्वां नाशयिष्यामि स्मरेष्टं यद्धृदि स्थितम्
mahiṣa uvāca
yadyevaṃ tadvarārohe yuktā syācca kumārikā ||
prārthanīyā bhavedatra sarveṣāṃ prāṇināṃ yataḥ
||23||यद्येवं तद्वरारोहे युक्ता स्याच्च कुमारिका ॥
प्रार्थनीया भवेदत्र सर्वेषां प्राणिनां यतः
svargārthaṃ kriyate dharmastapaśca varavarṇini ||
yena bhogāḥ prabhuñjaṃti ye divyā ye ca mānuṣāḥ
||24||स्वर्गार्थं क्रियते धर्मस्तपश्च वरवर्णिनि ॥
येन भोगाः प्रभुञ्जंति ये दिव्या ये च मानुषाः
tasmāddehi mamātmānaṃ gāṃdharveṇa suśobhane ||
vivāhena yato'nyeṣāṃ sa pradhānaḥ prakīrtitaḥ
||25||तस्माद्देहि ममात्मानं गांधर्वेण सुशोभने ॥
विवाहेन यतोऽन्येषां स प्रधानः प्रकीर्तितः
evaṃ pravadatastasya sā devī krodhamūrchitā ||
tadvaktrāṃtaṃ samuddiśya śaraṃ cikṣepa sa kṣaṇāt
||26||एवं प्रवदतस्तस्य सा देवी क्रोधमूर्छिता ॥
तद्वक्त्रांतं समुद्दिश्य शरं चिक्षेप स क्षणात्
viveśa vadanaṃ tasya valmīkaṃ pannago yathā ||
atha tairmārgagaṇairviddhaḥ sa vaktrāṃtānnadaṃstataḥ
||27||विवेश वदनं तस्य वल्मीकं पन्नगो यथा ॥
अथ तैर्मार्गगणैर्विद्धः स वक्त्रांतान्नदंस्ततः
susrāva rudhiraṃ bhūri gairikaṃ parvato yathā ||
tataḥ kopaparītātmā nivṛttyātha śanaiḥ śanaiḥ
||28||सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकं पर्वतो यथा ॥
ततः कोपपरीतात्मा निवृत्त्याथ शनैः शनैः
svasainyaṃ tvarito bheje kāmena ca vaśī kṛtaḥ ||
provāca sainikānsarvānduṣṭā strīyaṃ pragṛhyatām ||
yathā na tyajati prāṇānprahārairjarjarīkṛtā
||29||स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः ॥
प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् ॥
यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता
eṣā mama na sandehaḥ priyā bhāryā bhaviṣyati ||
yadi no śastrapātena paṃcatvamupayāsyati
||30||एषा मम न सन्देहः प्रिया भार्या भविष्यति ॥
यदि नो शस्त्रपातेन पंचत्वमुपयास्यति
evamuktāstadā tena dānavā yuddhadurmadāḥ ||
dudruvuḥ sammukhāstasyā muñcanto niśitāñcharān
||3||एवमुक्तास्तदा तेन दानवा युद्धदुर्मदाः ॥
दुद्रुवुः सम्मुखास्तस्या मुञ्चन्तो निशिताञ्छरान्
etasminnaṃtare devī sā dṛṣṭvā tānupasthitān ||
yuddhāya kṛtasaṃkalpāṃstarjataśca muhurmuhuḥ
||32||एतस्मिन्नंतरे देवी सा दृष्ट्वा तानुपस्थितान् ॥
युद्धाय कृतसंकल्पांस्तर्जतश्च मुहुर्मुहुः
tatastu līlayā devī muktā tīkṣṇānmahāśarān ||
tānsarvāṃstāḍayāmāsa sarvamarmasu tatkṣaṇāt
||33||ततस्तु लीलया देवी मुक्ता तीक्ष्णान्महाशरान् ॥
तान्सर्वांस्ताडयामास सर्वमर्मसु तत्क्षणात्
atha tīkṣṇaiḥ śarairdaityā nihatā dānavāstathā ||
eke paṃcatvamāpannā gatāścānya itastataḥ
||34||अथ तीक्ष्णैः शरैर्दैत्या निहता दानवास्तथा ॥
एके पंचत्वमापन्ना गताश्चान्य इतस्ततः
tataḥ sainyaṃ samālokya tadbhagnaṃ ca tayā raṇe ||
kopāviṣṭastato daityaḥ svayaṃ tāṃ samupādravat
||35||ततः सैन्यं समालोक्य तद्भग्नं च तया रणे ॥
कोपाविष्टस्ततो दैत्यः स्वयं तां समुपाद्रवत्
yacchañchṛṃgaprahārāṃśca tasyāḥ śatasahasraśaḥ ||
garjitaṃ vidadhaccograṃ śāradābhrasamaṃ muhuḥ
||36||यच्छञ्छृंगप्रहारांश्च तस्याः शतसहस्रशः ॥
गर्जितं विदधच्चोग्रं शारदाभ्रसमं मुहुः
etasminnaṃtare devī sāṭṭahāsakṛtasvanā ||
trailokyavivaraṃ sarvaṃ yacchabdena prapūritam
||37||एतस्मिन्नंतरे देवी साट्टहासकृतस्वना ॥
त्रैलोक्यविवरं सर्वं यच्छब्देन प्रपूरितम्
evaṃ tasyā hasaṃtyāśca vaktrāntādatha niryayuḥ ||
puliṃdāḥ śabarā mlechāstathānye'raṇyavāsinaḥ
||38||एवं तस्या हसंत्याश्च वक्त्रान्तादथ निर्ययुः ॥
पुलिंदाः शबरा म्लेछास्तथान्येऽरण्यवासिनः
śakāśca yavanāścaiva śataśaśtu vapurdharā? ||
varma sthagitagātrāśca yamadūtā ivāpare
||39||शकाश्च यवनाश्चैव शतशश्तु वपुर्धरा? ॥
वर्म स्थगितगात्राश्च यमदूता इवापरे
te procurdevi no brūhi yena sṛṣṭā vayaṃ kṣitau ||
kāryeṇa kriyate kṛtsnaṃ yena śīghraṃ varānane
||4||ते प्रोचुर्देवि नो ब्रूहि येन सृष्टा वयं क्षितौ ॥
कार्येण क्रियते कृत्स्नं येन शीघ्रं वरानने
devyuvāca
etānasya suduṣṭasya sainikānbalagarvitān ||
sūdayadhvaṃ drutaṃ vākyādasmadīyādyathecchayā
||41||एतानस्य सुदुष्टस्य सैनिकान्बलगर्वितान् ॥
सूदयध्वं द्रुतं वाक्यादस्मदीयाद्यथेच्छया
atha te tadvacaḥ śrutvā valgaṃto'sidhanurddharāḥ ||
daiteyabalamuddiśya dudruvurvegamāśritāḥ
||42||अथ ते तद्वचः श्रुत्वा वल्गंतोऽसिधनुर्द्धराः ॥
दैतेयबलमुद्दिश्य दुद्रुवुर्वेगमाश्रिताः
tatasteṣāṃ mahadyuddhaṃ mitho jajñe sudāruṇam |
nātmīyaṃ na paraṃ tatra kenacijjñā yate kvacit
||43||ततस्तेषां महद्युद्धं मिथो जज्ञे सुदारुणम् ।
नात्मीयं न परं तत्र केनचिज्ज्ञा यते क्वचित्
atha te dānavāḥ sarve yodhairdevīsamudbhavaiḥ ||
bhagnā vyāpāditāścānye prahārairjarjarīkṛtāḥ
||44||अथ ते दानवाः सर्वे योधैर्देवीसमुद्भवैः ॥
भग्ना व्यापादिताश्चान्ये प्रहारैर्जर्जरीकृताः
tato bhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā mahiṣaḥ krodhamūrchitaḥ ||
tāmuvāca krudhā devīṃ vacanaiḥ paruṣākṣaraiḥ
||45||ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा महिषः क्रोधमूर्छितः ॥
तामुवाच क्रुधा देवीं वचनैः परुषाक्षरैः
āḥ pāpe strīti matvādya na hatāsi mayā yudhi ||
tasmātpaśya prahāraṃ me tattvaṃ budhyasi nānyathā
||46||आः पापे स्त्रीति मत्वाद्य न हतासि मया युधि ॥
तस्मात्पश्य प्रहारं मे तत्त्वं बुध्यसि नान्यथा
evamuktvā viśeṣeṇa prahārānsa vicikṣipe ||
viṣāṇābhyāṃ mahāvego bhartsayāno muhurmuhuḥ
||47||एवमुक्त्वा विशेषेण प्रहारान्स विचिक्षिपे ॥
विषाणाभ्यां महावेगो भर्त्सयानो मुहुर्मुहुः
tato'bhyāśagataṃ dṛṣṭvā sā devī dānavaṃ ca tam ||
ārurohātha vegena pṛṣṭhideśena kopataḥ
||48||ततोऽभ्याशगतं दृष्ट्वा सा देवी दानवं च तम् ॥
आरुरोहाथ वेगेन पृष्ठिदेशेन कोपतः
tataścukrośa daityo'sau vyomamārgaṃ samāśritaḥ ||
pṛṣṭhyāstalena nirbhinno rudhiraughapariplutaḥ
||49||ततश्चुक्रोश दैत्योऽसौ व्योममार्गं समाश्रितः ॥
पृष्ठ्यास्तलेन निर्भिन्नो रुधिरौघपरिप्लुतः
etasminnaṃtare siṃhaḥ sa tasyā jyotisaṃbhavaḥ ||
jagrāha paścime bhāge daṃṣṭrāgrairniśitaiḥ krudhā
||50||एतस्मिन्नंतरे सिंहः स तस्या ज्योतिसंभवः ॥
जग्राह पश्चिमे भागे दंष्ट्राग्रैर्निशितैः क्रुधा
tato niścalatāṃ prāptaḥ pādākrāṃtaśca dānavaḥ ||
akarodbhairavānnādānna śaktaścalituṃ padam
||51||ततो निश्चलतां प्राप्तः पादाक्रांतश्च दानवः ॥
अकरोद्भैरवान्नादान्न शक्तश्चलितुं पदम्
etasminnaṃtare prāptāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ ||
vyomasthāstāṃ tadā procurdevīṃ harṣasamanvitāḥ
||52||एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः ॥
व्योमस्थास्तां तदा प्रोचुर्देवीं हर्षसमन्विताः
etasya śirasaśchedaṃ śīghraṃ kuru sureśvari ||
khaṅgenānena tīkṣṇena yāvanno yāti cānyataḥ
||53||एतस्य शिरसश्छेदं शीघ्रं कुरु सुरेश्वरि ॥
खङ्गेनानेन तीक्ष्णेन यावन्नो याति चान्यतः
sā śrutvā vacanaṃ teṣāṃ devī kopasamanvitā ||
khaḍgaṃ vyāpārayāmāsa kaṃṭhe tasyātipīvare
||54||सा श्रुत्वा वचनं तेषां देवी कोपसमन्विता ॥
खड्गं व्यापारयामास कंठे तस्यातिपीवरे
sa tena khaḍgaghātena kaṃṭhaḥ pīno'pi niṣṭhuraḥ ||
dvidhā jajñe'tha daityasya dadhattuṣṭiṃ divaukasām
||55||स तेन खड्गघातेन कंठः पीनोऽपि निष्ठुरः ॥
द्विधा जज्ञेऽथ दैत्यस्य दधत्तुष्टिं दिवौकसाम्
dvādaśārkapratīkāśo vaktrāṃtaścarmakhaḍgadhṛk ||
bhartsayaṃstāṃ mahādevīṃ khaḍgodyatakarāṃ tadā ||
khaḍgaṃ vyāpārayangātre tasyā bālārkasannibham
||56||द्वादशार्कप्रतीकाशो वक्त्रांतश्चर्मखड्गधृक् ॥
भर्त्सयंस्तां महादेवीं खड्गोद्यतकरां तदा ॥
खड्गं व्यापारयन्गात्रे तस्या बालार्कसन्निभम्
tataḥ keśeṣu cādhāya yāvattasyāpi cikṣipe |
prahāraṃ gātranāśāya tāvadūce sa dānavaḥ
||57||ततः केशेषु चाधाय यावत्तस्यापि चिक्षिपे ।
प्रहारं गात्रनाशाय तावदूचे स दानवः
dānava uvāca
jaya devi jayāciṃtye jaya sarvasureśvari ||
jaya sarvagate devi jaya sarvajanapriye
||58||जय देवि जयाचिंत्ये जय सर्वसुरेश्वरि ॥
जय सर्वगते देवि जय सर्वजनप्रिये
jaya kāmaprade nityaṃ jaya trailokyasundari ||
jaya trailokya rakṣārthamudyate hyakutobhaye
||59||जय कामप्रदे नित्यं जय त्रैलोक्यसुन्दरि ॥
जय त्रैलोक्य रक्षार्थमुद्यते ह्यकुतोभये
jaya devi kṛtānaṃde jaya daityavināśini ||
jaya kleśacchide kāṃte jayābhaktavimohade
||60||जय देवि कृतानंदे जय दैत्यविनाशिनि ॥
जय क्लेशच्छिदे कांते जयाभक्तविमोहदे
tvaṃ sṛṣṭistvaṃ varā devī tvaṃ lakṣmīstvaṃ sarasvatī |
tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tuṣṭiḥ puṣṭirmedhā dhṛtiḥ kṣamā
||6||त्वं सृष्टिस्त्वं वरा देवी त्वं लक्ष्मीस्त्वं सरस्वती ।
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिः पुष्टिर्मेधा धृतिः क्षमा
tasmātkuru prasādaṃ me prāṇānrakṣa dayāṃ kuru ||
praṇatasya sudīnasya hīnasya ca viśeṣataḥ
||62||तस्मात्कुरु प्रसादं मे प्राणान्रक्ष दयां कुरु ॥
प्रणतस्य सुदीनस्य हीनस्य च विशेषतः
ahaṃ durvāsasā śapto hiraṇyākṣasuto balī ||
mahiṣatvaṃ samānītastvayā devī vimokṣitaḥ
||63||अहं दुर्वाससा शप्तो हिरण्याक्षसुतो बली ॥
महिषत्वं समानीतस्त्वया देवी विमोक्षितः
tasmāddarpaḥ pramukto'dya mayā dānavasaṃbhavaḥ ||
kiṃkaratvaṃ prayāsyāmi sāṃprataṃ te sureśvari
||64||तस्माद्दर्पः प्रमुक्तोऽद्य मया दानवसंभवः ॥
किंकरत्वं प्रयास्यामि सांप्रतं ते सुरेश्वरि
jaya sarvagate devi sarvaduṣṭavināśini
||65||जय सर्वगते देवि सर्वदुष्टविनाशिनि
iti tasya vacaḥ śrutvā kṛpaṇaṃ sā sureśvarī ||
kṛpāviṣṭā'bravīdvākyaṃ tato vyomasthitānsurān
||66||इति तस्य वचः श्रुत्वा कृपणं सा सुरेश्वरी ॥
कृपाविष्टाऽब्रवीद्वाक्यं ततो व्योमस्थितान्सुरान्
kiṃ karomi dayā jātā mamainaṃ prati he surāḥ ||
tasmānnāhaṃ haniṣyāmi dānavaṃ dīnajalpakam
||67||किं करोमि दया जाता ममैनं प्रति हे सुराः ॥
तस्मान्नाहं हनिष्यामि दानवं दीनजल्पकम्
vimukhaṃ khaḍgaśastraṃ ca tavāsmīti pravādinam ||
api me pitṛhaṃtāraṃ na hanyāṃ ripumāhave
||68||विमुखं खड्गशस्त्रं च तवास्मीति प्रवादिनम् ॥
अपि मे पितृहंतारं न हन्यां रिपुमाहवे
devā ūcuḥ
na cedasi ca deveśi tvamenaṃ dānavādhamam ||
nāśayiṣyati tatkṛtsnaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||69||न चेदसि च देवेशि त्वमेनं दानवाधमम् ॥
नाशयिष्यति तत्कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्
eṣa vyarthaḥśramaḥ sarvastathāsmākaṃ bhaviṣyati ||
tava saṃbhūtisaṃbhūtastava kleśastathā'khilaḥ
||70||एष व्यर्थःश्रमः सर्वस्तथास्माकं भविष्यति ॥
तव संभूतिसंभूतस्तव क्लेशस्तथाऽखिलः
devyuvāca
nāhamenaṃ haniṣyāmi tyajiṣyāmi tathā'marāḥ ||
enaṃ kacagrahaṃ kṛtvā dhārayiṣyāmi sarvadā
||71||नाहमेनं हनिष्यामि त्यजिष्यामि तथाऽमराः ॥
एनं कचग्रहं कृत्वा धारयिष्यामि सर्वदा
devā ūcuḥ
sādhusādhu mahābhāge yuktamuktaṃ tvayā vacaḥ ||
etaddhi yujyate kartuṃ kāle'smiṃstridaśeśvari
||72||साधुसाधु महाभागे युक्तमुक्तं त्वया वचः ॥
एतद्धि युज्यते कर्तुं कालेऽस्मिंस्त्रिदशेश्वरि
sāṃprataṃ martyaloke tvaṃ rūpametatsamāśritā ||
śastrodyatakarā raudrā mahiṣopari saṃsthitā
||73||सांप्रतं मर्त्यलोके त्वं रूपमेतत्समाश्रिता ॥
शस्त्रोद्यतकरा रौद्रा महिषोपरि संस्थिता
avāpsyasi parāṃ pūjāṃ durlabhā mamarairapi ||
yastvāmetena rūpeṇa saṃsthitāṃ pūjayiṣyati
||74||अवाप्स्यसि परां पूजां दुर्लभा ममरैरपि ॥
यस्त्वामेतेन रूपेण संस्थितां पूजयिष्यति
tvamasya saṃgato bhāvi vikhyātā viṃdhyavāsinī ||
kiṃ te vā bahunoktena śṛṇu saṃkṣepato vacaḥ
||75||त्वमस्य संगतो भावि विख्याता विंध्यवासिनी ॥
किं ते वा बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो वचः
asmadīyaṃ paraṃ tathyaṃ sarvalokahitāvaham ||
pārthivānāṃ tvadāyattaṃ balaṃ devi bhaviṣyati
||76||अस्मदीयं परं तथ्यं सर्वलोकहितावहम् ॥
पार्थिवानां त्वदायत्तं बलं देवि भविष्यति
yuddhakāle samutpanne bhaktānāṃ nātra saṃśayaḥ ||
prasthānaṃ vā praveśaṃ ca yaḥ kariṣyati mānavaḥ
||77||युद्धकाले समुत्पन्ने भक्तानां नात्र संशयः ॥
प्रस्थानं वा प्रवेशं च यः करिष्यति मानवः
tvāṃ smṛtvā praṇipatyātha pūjayitvā viśeṣataḥ ||
tasya saṃpatsyate siddhiḥ sarvakṛtyeṣu sarvadā ||
iha kāpuruṣasyāpi kiṃ punaḥ subhaṭasya ca
||78||त्वां स्मृत्वा प्रणिपत्याथ पूजयित्वा विशेषतः ॥
तस्य संपत्स्यते सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा ॥
इह कापुरुषस्यापि किं पुनः सुभटस्य च
āśvinasya site pakṣe navamyāṃ cāṣṭamīdine ||
pūjayiṣyati yo marttyastvāṃ sadbhaktisamanvitaḥ
||79||आश्विनस्य सिते पक्षे नवम्यां चाष्टमीदिने ॥
पूजयिष्यति यो मर्त्त्यस्त्वां सद्भक्तिसमन्वितः
tasya saṃvatsaraṃ yāvatsamagraṃ surasundari ||
na bhaviṣyati vai rogo na bhayaṃ na parābhavaḥ ||
nāpamṛtyurna caurādi samudbhūta upadravaḥ
||80||तस्य संवत्सरं यावत्समग्रं सुरसुन्दरि ॥
न भविष्यति वै रोगो न भयं न पराभवः ॥
नापमृत्युर्न चौरादि समुद्भूत उपद्रवः
sūta uvāca
evamuktvātha te devāstāṃ devīṃ harṣasaṃyutāḥ ||
anujñātāstayā jagmuḥ svāṃ purīmamarāvatīm
||91||एवमुक्त्वाथ ते देवास्तां देवीं हर्षसंयुताः ॥
अनुज्ञातास्तया जग्मुः स्वां पुरीममरावतीम्
tatra gatvā cirātprāpya svaṃ rājyaṃ pākaśāsanaḥ ||
pālayāmāsa saṃhṛṣṭastrailokyaṃ hatakaṭakam
||82||तत्र गत्वा चिरात्प्राप्य स्वं राज्यं पाकशासनः ॥
पालयामास संहृष्टस्त्रैलोक्यं हतकटकम्
lokāśca sukhasaṃpannāḥ sarve jātā stataḥ param ||
yajñabhāgabhujo devā bhūyo jātā jagattraye
||83||लोकाश्च सुखसंपन्नाः सर्वे जाता स्ततः परम् ॥
यज्ञभागभुजो देवा भूयो जाता जगत्त्रये
tataḥ paraṃ ca sā devī trailokye khyātimāgatā ||
sarvakṣetreṣu tīrtheṣu sthāneṣu ca viśeṣataḥ
||84||ततः परं च सा देवी त्रैलोक्ये ख्यातिमागता ॥
सर्वक्षेत्रेषु तीर्थेषु स्थानेषु च विशेषतः
etasminnaṃtare jātaḥ surathonāma bhūpatiḥ ||
ānartastena sadbhaktyā kṣetre'traiva vinirmitā
||85||एतस्मिन्नंतरे जातः सुरथोनाम भूपतिः ॥
आनर्तस्तेन सद्भक्त्या क्षेत्रेऽत्रैव विनिर्मिता
yastāṃ paśyati sadbhaktyā caitrāṣṭamyāṃ site'hani ||
sa pumānvatsaraṃ yāvatkṛtārthaḥ syānna saṃśayaḥ
||86||यस्तां पश्यति सद्भक्त्या चैत्राष्टम्यां सितेऽहनि ॥
स पुमान्वत्सरं यावत्कृतार्थः स्यान्न संशयः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye mahiṣāsuraparājaya kātyāyanīmāhātmyavarṇanaṃnāma ekaviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 121 ||