tāstatheti pratijñāya cakrustacchakraśāsanam
sūta uvāca
tāstatheti pratijñāya cakrustacchakraśāsanam ||
sūtikāgṛhadharme yattaccakrustasya sarvaśaḥ
||1||तास्तथेति प्रतिज्ञाय चक्रुस्तच्छक्रशासनम् ॥
सूतिकागृहधर्मे यत्तच्चक्रुस्तस्य सर्वशः
athānyadivase bālo dvādaśārkasamadyutiḥ ||
saṃjajñe tena vīryeṇa dvibhujaika mukhaḥ śubhaḥ
||2||अथान्यदिवसे बालो द्वादशार्कसमद्युतिः ॥
संजज्ञे तेन वीर्येण द्विभुजैक मुखः शुभः
yathāsau jātamātrastu praruroda suduḥkhitaḥ ||
tacchrutvā ruditaṃ sarvāḥ kṛttikāstamupāgatāḥ
||3||यथासौ जातमात्रस्तु प्ररुरोद सुदुःखितः ॥
तच्छ्रुत्वा रुदितं सर्वाः कृत्तिकास्तमुपागताः
mahāseno'pi saṃvīkṣya mātṝstāḥ samupāgatāḥ ||
sotkaṇṭhaḥ ṣaṇmukho jāto dvādaśākṣabhujastathā
||4||महासेनोऽपि संवीक्ष्य मातॄस्ताः समुपागताः ॥
सोत्कण्ठः षण्मुखो जातो द्वादशाक्षभुजस्तथा
ekaikasyāḥ pṛthaktena prapapau prayataḥ stanam ||
dvābhyāmāliṃgayāmāsa bhujābhyāṃ snehapūrvakam
||5||एकैकस्याः पृथक्तेन प्रपपौ प्रयतः स्तनम् ॥
द्वाभ्यामालिंगयामास भुजाभ्यां स्नेहपूर्वकम्
etasminnaṃtare prāptā brahmaviṣṇuśivādayaḥ ||
sarve devāḥ sahendreṇa gandharvāpsarasastathā
||6||एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुशिवादयः ॥
सर्वे देवाः सहेन्द्रेण गन्धर्वाप्सरसस्तथा
mahotsavo'tha saṃjajñe tasminsthāne nirargalaḥ ||
gītavādyapraṇādena yenaviśvaṃ prapūritam
||7||महोत्सवोऽथ संजज्ञे तस्मिन्स्थाने निरर्गलः ॥
गीतवाद्यप्रणादेन येनविश्वं प्रपूरितम्
raṃbhādyā nanṛtustasya vilāsinyo divaukasām ||
jaguśca mukhyagandharvā ścitrāṃgadamukhāśca ye
||8||रंभाद्या ननृतुस्तस्य विलासिन्यो दिवौकसाम् ॥
जगुश्च मुख्यगन्धर्वा श्चित्रांगदमुखाश्च ये
tatastu devatāḥ sarvāstasya nāma pracakrire ||
skandanādretaso bhūmau skanda ityeva sādaram
||9||ततस्तु देवताः सर्वास्तस्य नाम प्रचक्रिरे ॥
स्कन्दनाद्रेतसो भूमौ स्कन्द इत्येव सादरम्
atha tasya kumā rasya tadā tatrābhiṣecanam ||
senāpatyaṃ kṛtaṃ sākṣāddevānāṃ śaṃbhunā svayam
||10||अथ तस्य कुमा रस्य तदा तत्राभिषेचनम् ॥
सेनापत्यं कृतं साक्षाद्देवानां शंभुना स्वयम्
tasya śaktiḥ svayaṃ dattā vidhinā'dbhutadarśanā ||
amoghā vijayārthāya daityapakṣakṣayāya ca
||11||तस्य शक्तिः स्वयं दत्ता विधिनाऽद्भुतदर्शना ॥
अमोघा विजयार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च
mayūro vāhanārthāya tryaṃbakeṇa suśīghrataḥ ||
divyāstrāṇi mahendreṇa viṣṇunātha mahātmanā
||12||मयूरो वाहनार्थाय त्र्यंबकेण सुशीघ्रतः ॥
दिव्यास्त्राणि महेन्द्रेण विष्णुनाथ महात्मना
tato'bhīṣṭāni śastrāṇi devaiḥ sarvaiḥ pṛthakpṛthak ||
tasya dattāni saṃtuṣṭaistathā mātṛgaṇairapi
||13||ततोऽभीष्टानि शस्त्राणि देवैः सर्वैः पृथक्पृथक् ॥
तस्य दत्तानि संतुष्टैस्तथा मातृगणैरपि
tatastamagrataḥ kṛtvā senānāthaṃ sureśvarāḥ ||
jagmuḥ sasainikāstatra tārako yatra saṃsthitaḥ
||14||ततस्तमग्रतः कृत्वा सेनानाथं सुरेश्वराः ॥
जग्मुः ससैनिकास्तत्र तारको यत्र संस्थितः
tārako'pi samālokya devānsvayamupāgatān ||
yuddhārthaṃ harṣasaṃyuktaḥ sammukhaḥ satvaraṃ yayau
||15||तारकोऽपि समालोक्य देवान्स्वयमुपागतान् ॥
युद्धार्थं हर्षसंयुक्तः सम्मुखः सत्वरं ययौ
tato'bhūtsumahadyuddhaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha ||
kopasaṃraktanetrāṇāṃ mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
||16||ततोऽभूत्सुमहद्युद्धं देवानां दानवैः सह ॥
कोपसंरक्तनेत्राणां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
atha skandena saṃvīkṣya dūrasthaṃ tārakaṃ raṇe ||
samāhūya tato muktā sā śaktistasya mṛtyave
||17||अथ स्कन्देन संवीक्ष्य दूरस्थं तारकं रणे ॥
समाहूय ततो मुक्ता सा शक्तिस्तस्य मृत्यवे
athāsau hṛdayaṃ bhittvā tasya daityasya dāruṇā ||
camatkārapuropāṃte patitā rudhirokṣitā
||18||अथासौ हृदयं भित्त्वा तस्य दैत्यस्य दारुणा ॥
चमत्कारपुरोपांते पतिता रुधिरोक्षिता
tārakastu gato nāśaṃ muktaḥ prāṇaiśca tatkṣaṇāt ||
tato devagaṇāḥ sarve saṃhṛṣṭāstaṃ mahābalam
||19||तारकस्तु गतो नाशं मुक्तः प्राणैश्च तत्क्षणात् ॥
ततो देवगणाः सर्वे संहृष्टास्तं महाबलम्
stotrairbahuvidhaiḥ stutvā procustasminhate sati ||
gatāśca tridivaṃ tūrṇaṃ saha śakreṇa nirbhayāḥ |
skando'pi tāṃ samādāya śaktiṃ tatra purottame ||
sthāpayāmāsa yenaiva raktaśṛṃgo'bhavaddṛḍhaḥ
||21||स्तोत्रैर्बहुविधैः स्तुत्वा प्रोचुस्तस्मिन्हते सति ॥
गताश्च त्रिदिवं तूर्णं सह शक्रेण निर्भयाः ।
स्कन्दोऽपि तां समादाय शक्तिं तत्र पुरोत्तमे ॥
स्थापयामास येनैव रक्तशृंगोऽभवद्दृढः
ṛṣaya ūcuḥ
raktaśṛṃgaḥ kathaṃ tena niścalo'pi dṛḍhīkṛtaḥ ||
kasya vākyena no brūhi vistareṇa mahāmate
||22||रक्तशृंगः कथं तेन निश्चलोऽपि दृढीकृतः ॥
कस्य वाक्येन नो ब्रूहि विस्तरेण महामते
sūta uvāca
yadā vai bhūmikampastu saṃprajātaḥ sudāruṇaḥ ||
raktaśṛṅgaḥ pracalitaḥ svasthānādativegataḥ
||23||यदा वै भूमिकम्पस्तु संप्रजातः सुदारुणः ॥
रक्तशृङ्गः प्रचलितः स्वस्थानादतिवेगतः
tasya daityasya pātena yathānye parva tottamāḥ ||
atha harmyāṇi sarvāṇi camatkārapure tadā
||24||तस्य दैत्यस्य पातेन यथान्ये पर्व तोत्तमाः ॥
अथ हर्म्याणि सर्वाणि चमत्कारपुरे तदा
śīrṇāni calite tasminparvate vyathitā dvijāḥ ||
prāyaśo nidhanaṃ prāptāstathā'nye mūrchayārditāḥ
||25||शीर्णानि चलिते तस्मिन्पर्वते व्यथिता द्विजाः ॥
प्रायशो निधनं प्राप्तास्तथाऽन्ये मूर्छयार्दिताः
hataśeṣāstato viprā gatvā skandaṃ krudhānvitāḥ ||
procuśca kimidaṃ pāpa tvayā kṛtamabuddhinā
||26||हतशेषास्ततो विप्रा गत्वा स्कन्दं क्रुधान्विताः ॥
प्रोचुश्च किमिदं पाप त्वया कृतमबुद्धिना
nāśaṃ nītā vayaṃ sarve saputrapaśubādhavāḥ ||
tasmācchāpaṃ pradāsyāmo vayaṃ duḥkhena duḥkhitāḥ
||27||नाशं नीता वयं सर्वे सपुत्रपशुबाधवाः ॥
तस्माच्छापं प्रदास्यामो वयं दुःखेन दुःखिताः
skanda uvāca
hitāya sarvalokānāṃ mayaitatsamanuṣṭhitam ||
yaddhato dānavo raudro nānyathā dvijasattamāḥ
||28||हिताय सर्वलोकानां मयैतत्समनुष्ठितम् ॥
यद्धतो दानवो रौद्रो नान्यथा द्विजसत्तमाः
prasādaḥ kriyatāṃ tasmānmānyā me brāhmaṇāḥ sadā ||
mṛtānapi dvijānsarvānahaṃ tānamṛtāśrayāt
||29||प्रसादः क्रियतां तस्मान्मान्या मे ब्राह्मणाः सदा ॥
मृतानपि द्विजान्सर्वानहं तानमृताश्रयात्
punarjīvitasaṃyuktānkariṣyāmi na saṃśayaḥ ||
tathā suniścalaṃ śailaṃ kariṣyāmi svaśaktitaḥ
||30||पुनर्जीवितसंयुक्तान्करिष्यामि न संशयः ॥
तथा सुनिश्चलं शैलं करिष्यामि स्वशक्तितः
evamuktvā samādāya tāṃ śaktiṃ rudhirokṣitām ||
cakre sthāpanamasyāstu raktaśṛṅgasya mūrdhani
||31||एवमुक्त्वा समादाय तां शक्तिं रुधिरोक्षिताम् ॥
चक्रे स्थापनमस्यास्तु रक्तशृङ्गस्य मूर्धनि
tataḥ provāca saṃhṛṣṭo devatānāṃ catuṣṭayam ||
āṃbavṛddhāṃ tathaivāmrāṃ māhitthāṃ ca camatkarīm
||32||ततः प्रोवाच संहृष्टो देवतानां चतुष्टयम् ॥
आंबवृद्धां तथैवाम्रां माहित्थां च चमत्करीम्
yuṣmābhirniścalaḥ kāryo bhūyo'yaṃ nagasattamaḥ ||
pralaye'pi yathā sthānādraktaśṛṅgaścalennahi
||33||युष्माभिर्निश्चलः कार्यो भूयोऽयं नगसत्तमः ॥
प्रलयेऽपि यथा स्थानाद्रक्तशृङ्गश्चलेन्नहि
sadaiva khyātimāyātu mannāmnā puramuttamam
||32||सदैव ख्यातिमायातु मन्नाम्ना पुरमुत्तमम्
yuṣmākaṃ brāhmaṇāḥ sarve pūjāṃ dāsyaṃti sarvadā
||34||युष्माकं ब्राह्मणाः सर्वे पूजां दास्यंति सर्वदा
bāḍhamityeva tāḥ procya caturdikṣu tataśca tam ||
śūlāgraiḥ sudṛḍhaṃ cakruḥ skandavākyena harṣitāḥ ||
tataścāmṛtamādāya mṛtānapi dvijottamān ||
skando jīvāpayāmāsa dvijabhaktiparāyaṇaḥ
||36||बाढमित्येव ताः प्रोच्य चतुर्दिक्षु ततश्च तम् ॥
शूलाग्रैः सुदृढं चक्रुः स्कन्दवाक्येन हर्षिताः ॥
ततश्चामृतमादाय मृतानपि द्विजोत्तमान् ॥
स्कन्दो जीवापयामास द्विजभक्तिपरायणः
tataste brāhmaṇāstatra saṃhṛṣṭā varamuttamam ||
dadustasya sa ca prāha mannāmaitatpurottamam ||
sadaiva khyātimāyātu etanme hṛdi vāṃchitam
||37||ततस्ते ब्राह्मणास्तत्र संहृष्टा वरमुत्तमम् ॥
ददुस्तस्य स च प्राह मन्नामैतत्पुरोत्तमम् ॥
सदैव ख्यातिमायातु एतन्मे हृदि वांछितम्
ṛṣaya ūcuḥ
etatskandapuraṃnāma tava nāmnā bhaviṣyati ||
camatkārapuraṃ tadvatsāṃprataṃ surasattama
||38||एतत्स्कन्दपुरंनाम तव नाम्ना भविष्यति ॥
चमत्कारपुरं तद्वत्सांप्रतं सुरसत्तम
pūjāṃ tava kariṣyāmaḥ kṛtvā prāsādamutta mam ||
tathaiva devatāḥ sarvāścatasro'pi tvayā dhṛtāḥ
||39||पूजां तव करिष्यामः कृत्वा प्रासादमुत्त मम् ॥
तथैव देवताः सर्वाश्चतस्रोऽपि त्वया धृताः
sarvāḥ saṃpūjayiṣyāmaḥ sarvakṛtyeṣu sādaram ||
etāṃ caṃ tāvakīṃ śaktiṃ sadā suravarottama ||
viśeṣātpūjayiṣyāmaḥ ṣaṣṭhyāṃ śraddhāsamanvitāḥ
||40||सर्वाः संपूजयिष्यामः सर्वकृत्येषु सादरम् ॥
एतां चं तावकीं शक्तिं सदा सुरवरोत्तम ॥
विशेषात्पूजयिष्यामः षष्ठ्यां श्रद्धासमन्विताः
sūta uvāca
evaṃ sa brāhmaṇaiḥ prokto mahāseno mahābalaḥ ||
sthitastatraiva tadvā kyājjñātvā tatkṣetramuttamam
||41||एवं स ब्राह्मणैः प्रोक्तो महासेनो महाबलः ॥
स्थितस्तत्रैव तद्वा क्याज्ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्
yastaṃ pūjayate bhaktyā caitraṣaṣṭhyāṃ subhāvataḥ ||
śuklāyāṃ tasya saṃtuṣṭiṃ kurute barhivāhanaḥ
||42||यस्तं पूजयते भक्त्या चैत्रषष्ठ्यां सुभावतः ॥
शुक्लायां तस्य संतुष्टिं कुरुते बर्हिवाहनः
tasyāṃ śaktau naro yaśca kuryātpṛṣṭhinigharṣaṇam ||
pūjayitvā tu puṣpādyaiḥ samyakchraddhāsamanvitaḥ ||
sa na syādrogasaṃyukto yāvatsaṃvatsaraṃ dvijāḥ
||43||तस्यां शक्तौ नरो यश्च कुर्यात्पृष्ठिनिघर्षणम् ॥
पूजयित्वा तु पुष्पाद्यैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः ॥
स न स्याद्रोगसंयुक्तो यावत्संवत्सरं द्विजाः
evaṃ tatra dhṛtā śaktistena skandena dhīmatā ||
raktaśṛṃgasya rakṣārthaṃ tatpurasya viśeṣataḥ
||44||एवं तत्र धृता शक्तिस्तेन स्कन्देन धीमता ॥
रक्तशृंगस्य रक्षार्थं तत्पुरस्य विशेषतः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye skandasthāpitaśaktimāhātmyavarṇanaṃnāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ || 71 ||