citrāṃgadeśvaraphalavatījābālyākhyānavarṇanam
sūta uvāca
sā gatvā tridivaṃ paścātsahasrākṣaṃ surairyutam ||
provāca bhagavandiṣṭyā kṣobhito'sau mahāmuniḥ
||1||सा गत्वा त्रिदिवं पश्चात्सहस्राक्षं सुरैर्युतम् ॥
प्रोवाच भगवन्दिष्ट्या क्षोभितोऽसौ महामुनिः
tapastasya hataṃ kṛtsnaṃ yatkṛcchreṇa samācitam ||
tathā nistejasatvaṃ ca nītastvaṃ sukhabhāgbhava
||2||तपस्तस्य हतं कृत्स्नं यत्कृच्छ्रेण समाचितम् ॥
तथा निस्तेजसत्वं च नीतस्त्वं सुखभाग्भव
evamuktvā'tha sā raṃbhā śaṃsitā nikhilaiḥ suraiḥ ||
amogharetasastasya dadhre garbhaṃ nijodare |
jābālirapi kṛtvā ca paścāttāpamanekadhā ||
bhūyastu tapasi sthitvā sthitastatraiva cāśrame
||4||एवमुक्त्वाऽथ सा रंभा शंसिता निखिलैः सुरैः ॥
अमोघरेतसस्तस्य दध्रे गर्भं निजोदरे ।
जाबालिरपि कृत्वा च पश्चात्तापमनेकधा ॥
भूयस्तु तपसि स्थित्वा स्थितस्तत्रैव चाश्रमे
tatastu daśame māsi saṃprāpte suṣuve śubhām ||
kanyāṃ sarojapatrākṣīṃ divyalakṣaṇalakṣitām
||5||ततस्तु दशमे मासि संप्राप्ते सुषुवे शुभाम् ॥
कन्यां सरोजपत्राक्षीं दिव्यलक्षणलक्षिताम्
atha tāṃ mānuṣodbhūtāṃ matvā tasyaiva cāśramam ||
gatvā mumoca pratyakṣaṃ tasyarṣeścedamabravīt
||6||अथ तां मानुषोद्भूतां मत्वा तस्यैव चाश्रमम् ॥
गत्वा मुमोच प्रत्यक्षं तस्यर्षेश्चेदमब्रवीत्
tava vīryasamudbhūtāmenāṃ majjaṭharoṣitām ||
kanyakāṃ muniśārdūla tasmātpālaya sāṃpratam
||7||तव वीर्यसमुद्भूतामेनां मज्जठरोषिताम् ॥
कन्यकां मुनिशार्दूल तस्मात्पालय सांप्रतम्
na svarge vidyate vāso mānuṣāṇāṃ kathaṃcana ||
etasmātkāraṇāttubhyaṃ mayā brahmansamarpitā
||8||न स्वर्गे विद्यते वासो मानुषाणां कथंचन ॥
एतस्मात्कारणात्तुभ्यं मया ब्रह्मन्समर्पिता
evamuktvā yayau raṃbhā satvaraṃ tridaśālayam ||
jābālirapi tāṃ dṛṣṭvā kanyakāṃ snehamāviśat
||9||एवमुक्त्वा ययौ रंभा सत्वरं त्रिदशालयम् ॥
जाबालिरपि तां दृष्ट्वा कन्यकां स्नेहमाविशत्
tatastāṃ kanyakāṃ kṛtvā suṣṭhu gupte latāgṛhe ||
rasairmiṣṭaphalodbhūtaiḥ pupoṣa ca divāniśam
||10||ततस्तां कन्यकां कृत्वा सुष्ठु गुप्ते लतागृहे ॥
रसैर्मिष्टफलोद्भूतैः पुपोष च दिवानिशम्
sāpi kanyā parāṃ vṛddhiṃ śanairyāti dinedine |
śuklapakṣaṃ samāsādya yathā candrakalā divi
||11||सापि कन्या परां वृद्धिं शनैर्याति दिनेदिने ।
शुक्लपक्षं समासाद्य यथा चन्द्रकला दिवि
yathāyathātha sā yāti vṛddhiṃ kamalalocanā ||
tathātathāsya susneho jābālerapyavardhata |
sā śiśutve mṛgaiḥ sārddhaṃ pakṣibhiśca suśobhanā ||
krīḍāṃ cakre suviśrabdhairvardhayaṃtī munermudam
||13||यथायथाथ सा याति वृद्धिं कमललोचना ॥
तथातथास्य सुस्नेहो जाबालेरप्यवर्धत ।
सा शिशुत्वे मृगैः सार्द्धं पक्षिभिश्च सुशोभना ॥
क्रीडां चक्रे सुविश्रब्धैर्वर्धयंती मुनेर्मुदम्
tato bālyaṃ parityaktvā valkalāvṛtagātrikā ||
tasyarṣeḥ sarvakṛtyeṣu sāhāyyaṃ prakaroti ca
||14||ततो बाल्यं परित्यक्त्वा वल्कलावृतगात्रिका ॥
तस्यर्षेः सर्वकृत्येषु साहाय्यं प्रकरोति च
samitkuśādi yatkiṃcitphalapuṣpasamanvitam ||
vanāttadānayāmāsa tasya prītimavardhayat
||15||समित्कुशादि यत्किंचित्फलपुष्पसमन्वितम् ॥
वनात्तदानयामास तस्य प्रीतिमवर्धयत्
tataḥ katipayāhasya phalārthaṃ sā mṛgekṣaṇā ||
nidāghasamaye dūraṃ svāśramātprajagāma ha
||16||ततः कतिपयाहस्य फलार्थं सा मृगेक्षणा ॥
निदाघसमये दूरं स्वाश्रमात्प्रजगाम ह
etasminnaṃtare tatra vimānavaramāśritaḥ ||
prāptaścitrāṃgadonāma gandharvastridivaukasām
||17||एतस्मिन्नंतरे तत्र विमानवरमाश्रितः ॥
प्राप्तश्चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम्
tena sā vijane bālā pūrṇacandranibhānanā ||
dṛṣṭā cāṃdramasī lekhā patiteva dharātale
||18||तेन सा विजने बाला पूर्णचन्द्रनिभानना ॥
दृष्टा चांद्रमसी लेखा पतितेव धरातले
tataḥ kāmaparītāṃgaḥ sovatīrya dharātalam ||
vimānānmadhurairvākyaistāmuvāca kṛtāṃjaliḥ
||19||ततः कामपरीतांगः सोवतीर्य धरातलम् ॥
विमानान्मधुरैर्वाक्यैस्तामुवाच कृतांजलिः
kā tvaṃ kamalagarbhābhā nirjane'tha mahāvane ||
bhramasyekākinī bāle vanamadhye sulocane
||20||का त्वं कमलगर्भाभा निर्जनेऽथ महावने ॥
भ्रमस्येकाकिनी बाले वनमध्ये सुलोचने
kanyovāca
ahaṃ phalavatīnāma jābālerduhitā mune ||
phalapuṣpārthamāyātā tadarthamiha kānane
||21||अहं फलवतीनाम जाबालेर्दुहिता मुने ॥
फलपुष्पार्थमायाता तदर्थमिह कानने
citrāṃgada uvāca
kumārabrahmacārī sa śrūyate munisattamaḥ ||
tatkathaṃ tasya vāmoru tvaṃ jātā bhāryayā vinā
||22||कुमारब्रह्मचारी स श्रूयते मुनिसत्तमः ॥
तत्कथं तस्य वामोरु त्वं जाता भार्यया विना
kanyovāca
satyametanmahābhāga nāsti dāraparigrahaḥ ||
tasyarṣeḥ kiṃ tu saṃjātā yathā tanme'vadhāraya
||23||सत्यमेतन्महाभाग नास्ति दारपरिग्रहः ॥
तस्यर्षेः किं तु संजाता यथा तन्मेऽवधारय
raṃbhā nāmāpsarāstena purā dṛṣṭā surāṃganā ||
tataḥ kāmaparītena sevitā ca yathāsukham
||24||रंभा नामाप्सरास्तेन पुरा दृष्टा सुरांगना ॥
ततः कामपरीतेन सेविता च यथासुखम्
tatastadudarājjātā devaloke mahattare ||
tayāpi ceha tasyarṣerbhūya eva niyojitā
||25||ततस्तदुदराज्जाता देवलोके महत्तरे ॥
तयापि चेह तस्यर्षेर्भूय एव नियोजिता
evaṃ sa me pitā jāto jābālirmunisattamaḥ ||
poṣitā'haṃ tatastena nānāphalasamudravaiḥ
||26||एवं स मे पिता जातो जाबालिर्मुनिसत्तमः ॥
पोषिताऽहं ततस्तेन नानाफलसमुद्रवैः
tataḥ phalavatī nāma kṛtaṃ tena mahātmanā ||
mamānurūpametaddhi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
||27||ततः फलवती नाम कृतं तेन महात्मना ॥
ममानुरूपमेतद्धि यन्मां त्वं परिपृच्छसि
citrāṃgada uvāca
tava rūpaṃ samālokya kāmasyāhaṃ vaśaṃ gataḥ ||
tasmādbhajasva māṃ bhīru no cedyāsyāmi saṃkṣayam
||28||तव रूपं समालोक्य कामस्याहं वशं गतः ॥
तस्माद्भजस्व मां भीरु नो चेद्यास्यामि संक्षयम्
ahaṃ citrāṃgadonāma gandharvastridivaukasām ||
tīrthayātrākṛte prāptaḥ kṣetre'smiñchraddhayā'nvitaḥ
||29||अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् ॥
तीर्थयात्राकृते प्राप्तः क्षेत्रेऽस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः
kanyovāca
kumāradharmiṇī cāhamadyāpi vaśagā pituḥ ||
kāmadharmaṃ na jānāmi citrāṃgada kathaṃcana
||30||कुमारधर्मिणी चाहमद्यापि वशगा पितुः ॥
कामधर्मं न जानामि चित्रांगद कथंचन
tasmātprārthaya me tātaṃ sa māṃ tubhyaṃ pradāsyati ||
anurūpāya yogyāya taruṇāya manasvinīm
||31||तस्मात्प्रार्थय मे तातं स मां तुभ्यं प्रदास्यति ॥
अनुरूपाय योग्याय तरुणाय मनस्विनीम्
mamāpi rucitaṃ citte tava vākyamidaṃ śubham ||
dhanyāhaṃ yadi te kaṇṭhamāliṃgāmi yathecchayā
||32||ममापि रुचितं चित्ते तव वाक्यमिदं शुभम् ॥
धन्याहं यदि ते कण्ठमालिंगामि यथेच्छया
citrāṃgada uvāca
na śaknomi mahābhāge tāvatkālaṃ pratīkṣitum ||
māṃ dahatyeṣa gātrotthaḥ sumahānkāmapāvakaḥ
||33||न शक्नोमि महाभागे तावत्कालं प्रतीक्षितुम् ॥
मां दहत्येष गात्रोत्थः सुमहान्कामपावकः
tasmātkuru prasādaṃ me ratidānena śobhane ||
ko jānāti hi taccittaṃ kīdṛgrūpaṃ bhaviṣyati
||34||तस्मात्कुरु प्रसादं मे रतिदानेन शोभने ॥
को जानाति हि तच्चित्तं कीदृग्रूपं भविष्यति
kanyovāca
evaṃ te vartamānasya mama tātaḥ prakopataḥ ||
dahiṣyati na saṃdehaḥ śāpaṃ dattvā sudāruṇam
||35||एवं ते वर्तमानस्य मम तातः प्रकोपतः ॥
दहिष्यति न संदेहः शापं दत्त्वा सुदारुणम्
citrāṃgada uvāca
tava tātaḥ sa kālena māṃ dahiṣyati mānade ||
kāmānalaḥ punaḥ sadya eṣa bhasma kariṣyati
||36||तव तातः स कालेन मां दहिष्यति मानदे ॥
कामानलः पुनः सद्य एष भस्म करिष्यति
evamuktvā'tha tāṃ bālāṃ vepamānāṃ trapāvatīm ||
gṛhītvā dakṣiṇe pāṇau praviveśa surālayam
||37||एवमुक्त्वाऽथ तां बालां वेपमानां त्रपावतीम् ॥
गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ प्रविवेश सुरालयम्
tatra tāṃ ramayāmāsa tadā kāmaprapīḍitaḥ ||
tatkālajātarāgāṃdhāṃ nirlajjatvamupāgatām
||38||तत्र तां रमयामास तदा कामप्रपीडितः ॥
तत्कालजातरागांधां निर्लज्जत्वमुपागताम्
evaṃ tasyāḥ samaṃ tena sthitāyā divaso gataḥ ||
nimeṣavanmuniśreṣṭhāstataścāstaṃ gato raviḥ
||39||एवं तस्याः समं तेन स्थिताया दिवसो गतः ॥
निमेषवन्मुनिश्रेष्ठास्ततश्चास्तं गतो रविः
etasminnaṃtare vipro jābālirduḥkha saṃyutaḥ ||
anāyātāṃ sutāṃ jñātvā paribabhrāma sarvataḥ
||40||एतस्मिन्नंतरे विप्रो जाबालिर्दुःख संयुतः ॥
अनायातां सुतां ज्ञात्वा परिबभ्राम सर्वतः
aho sā duhitā mahyaṃ kimu vyālaiḥ prabhakṣitā ||
vṛkṣaṃ kaṃcitsamārūḍhā patitā dharaṇī tale
||41||अहो सा दुहिता मह्यं किमु व्यालैः प्रभक्षिता ॥
वृक्षं कंचित्समारूढा पतिता धरणी तले
kiṃ vā jalāśayaṃ kaṃcitprāpya gādhamajānatī ||
nimagnā tatra sā bālā saṃpraviṣṭā jalārthinī
||42||किं वा जलाशयं कंचित्प्राप्य गाधमजानती ॥
निमग्ना तत्र सा बाला संप्रविष्टा जलार्थिनी
evaṃ sa pralapanvipro babhrāma gahane vane ||
kuśakaṇṭakaviddhāṃgaḥ kṣutpipāsāsamākulaḥ
||43||एवं स प्रलपन्विप्रो बभ्राम गहने वने ॥
कुशकण्टकविद्धांगः क्षुत्पिपासासमाकुलः
yaṃyaṃ śṛṇoti śabdaṃ sa mṛgapakṣisamudbhavam ||
rajanyāṃ tatra niryāti matvā phalavatīṃ ca tām
||44||यंयं शृणोति शब्दं स मृगपक्षिसमुद्भवम् ॥
रजन्यां तत्र निर्याति मत्वा फलवतीं च ताम्
atha kramātsamāyāto haraharmyaṃ sa sanmuniḥ ||
yatra citrāṃgadopetā sā saṃtiṣṭhati kanyakā
||45||अथ क्रमात्समायातो हरहर्म्यं स सन्मुनिः ॥
यत्र चित्रांगदोपेता सा संतिष्ठति कन्यका
niḥśaṃkā jalpamānā ca rāgavākyānyanekaśaḥ ||
anarhāṇi kumārīṇāṃ brahmajānāṃ viśeṣataḥ
||46||निःशंका जल्पमाना च रागवाक्यान्यनेकशः ॥
अनर्हाणि कुमारीणां ब्रह्मजानां विशेषतः
tataḥ sa suciraṃ śrutvā dūrastho vismayānvitaḥ ||
kumāryāśceṣṭitaṃ dṛṣṭvā kopasaṃraktalocanaḥ
||47||ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः ॥
कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः
atha dudrāva vegena gṛhya kāṣṭhasamuccayam ||
dvābhyāmeva vināśāya bhartsamāno muhurmuhuḥ
||48||अथ दुद्राव वेगेन गृह्य काष्ठसमुच्चयम् ॥
द्वाभ्यामेव विनाशाय भर्त्समानो मुहुर्मुहुः
dhigdhikpāpasamācāre kaumāryaṃ dūṣitaṃ tvayā ||
lāṃchanaṃ ca samānītaṃ mama lokatraye'pi ca
||49||धिग्धिक्पापसमाचारे कौमार्यं दूषितं त्वया ॥
लांछनं च समानीतं मम लोकत्रयेऽपि च
nitarāṃ patimāsādya karmaṇānena cādhame ||
tasmādanena pāpena yuktāṃ tvāṃ nāśayāmyaham
||50||नितरां पतिमासाद्य कर्मणानेन चाधमे ॥
तस्मादनेन पापेन युक्तां त्वां नाशयाम्यहम्
evamuktvā prahāraṃ sa yāvatkṣipati sanmuniḥ ||
tāvaccitrāṃgado naṣṭo vyomamārgeṇa satvaram
||51||एवमुक्त्वा प्रहारं स यावत्क्षिपति सन्मुनिः ॥
तावच्चित्रांगदो नष्टो व्योममार्गेण सत्वरम्
vivastrā sāpi tatraiva khinnāṃgī kāmasevayā ||
na śaśāka kvacidgaṃtuṃ samutthāya tataḥ kṣitau
||52||विवस्त्रा सापि तत्रैव खिन्नांगी कामसेवया ॥
न शशाक क्वचिद्गंतुं समुत्थाय ततः क्षितौ
tataḥ kāṣṭhaprahāroghairhatvā tāṃ patitāṃ kṣitau ||
mṛtāmiti parijñāya sa krodhaparivāritaḥ
||53||ततः काष्ठप्रहारोघैर्हत्वा तां पतितां क्षितौ ॥
मृतामिति परिज्ञाय स क्रोधपरिवारितः
tataścitrāṃgadasyāpi dadau śāpaṃ sudāruṇam ||
sa dṛṣṭvā''kāśamārgeṇa gacchamānaṃ bhayāturam
||54||ततश्चित्रांगदस्यापि ददौ शापं सुदारुणम् ॥
स दृष्ट्वाऽऽकाशमार्गेण गच्छमानं भयातुरम्
ya eṣa kanyakāṃ mahyaṃ dharṣayitvā samutpatet ||
sa patatvacirātpāpaśchinnapakṣa ivāṃḍajaḥ
||55||य एष कन्यकां मह्यं धर्षयित्वा समुत्पतेत् ॥
स पतत्वचिरात्पापश्छिन्नपक्ष इवांडजः
kuṣṭhavyādhisamāyuktaścalituṃ naiva ca kṣamaḥ ||
etasminnantare bhūmau sa papāta nabhastalāt
||56||कुष्ठव्याधिसमायुक्तश्चलितुं नैव च क्षमः ॥
एतस्मिन्नन्तरे भूमौ स पपात नभस्तलात्
kuṣṭhavyādhisamāyuktaḥ sa ca citrāṃgado yuvā ||
tatastaṃ sa muniḥ prāha kāṣṭhodyatakaraḥ krudhā
||57||कुष्ठव्याधिसमायुक्तः स च चित्रांगदो युवा ॥
ततस्तं स मुनिः प्राह काष्ठोद्यतकरः क्रुधा
kastvaṃ pāpasamācāra yena me dharṣitā balāt ||
kumārī tannayāmyeṣa tvāmadya yama śāsanam
||58||कस्त्वं पापसमाचार येन मे धर्षिता बलात् ॥
कुमारी तन्नयाम्येष त्वामद्य यम शासनम्
citrāṃgada uvāca
ahaṃ citrāṃgadonāma gandharvastridivaukasām ||
tīrthayātrāprasaṃgena kṣetre'sminsamupāgataḥ
||59||अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् ॥
तीर्थयात्राप्रसंगेन क्षेत्रेऽस्मिन्समुपागतः
tatastu kanyakāṃ dṛṣṭvā kāmadevavaśaṃ gataḥ
||60||ततस्तु कन्यकां दृष्ट्वा कामदेववशं गतः
tataḥ sevitavānatra latāharmye janacyute ||
tasmātkuru kṣamāṃ mahyaṃ dīnasya praṇatasya ca
||61||ततः सेवितवानत्र लताहर्म्ये जनच्युते ॥
तस्मात्कुरु क्षमां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च
yathā vyādherbhavennāśo yathā syādgagane gatiḥ ||
bhūyo'pi tvatprasādena svalpaḥ kopo hi sādhuṣu
||62||यथा व्याधेर्भवेन्नाशो यथा स्याद्गगने गतिः ॥
भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन स्वल्पः कोपो हि साधुषु
jābāliruvāca
īdṛgrūpadharastvaṃ hi mama vākyādbhaviṣyasi ||
eṣāpi matsutā pāpā vastrahīnā sadedṛśī
||63||ईदृग्रूपधरस्त्वं हि मम वाक्याद्भविष्यसि ॥
एषापि मत्सुता पापा वस्त्रहीना सदेदृशी
bhaviṣyati na saṃdeho jīvayiṣyati cetkvacit ||
yadyeṣā dhāsyati kvāpi vastraṃ gātre nije kvacit
||64||भविष्यति न संदेहो जीवयिष्यति चेत्क्वचित् ॥
यद्येषा धास्यति क्वापि वस्त्रं गात्रे निजे क्वचित्
tannūnaṃ ca śiro'pyasyāḥ phaliṣyati na saṃśayaḥ ||
evamuktvā vikopaśca sa jagāma nijāśramam
||65||तन्नूनं च शिरोऽप्यस्याः फलिष्यति न संशयः ॥
एवमुक्त्वा विकोपश्च स जगाम निजाश्रमम्
citrāṃgado'pi tatraiva tayā sārdhaṃ tathā sthitaḥ ||
kasyacittvatha kālasya tatra kṣetre samāyayau
||66||चित्रांगदोऽपि तत्रैव तया सार्धं तथा स्थितः ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र क्षेत्रे समाययौ
caitraśuklacaturdaśyāṃ bhagavāñchaśiśekharaḥ ||
gantuṃ citreśvare pīṭhe gaṇai raudraiḥ samāvṛtaḥ ||
yoginībhiḥ pracaṇḍābhiḥ sārdhaṃ prāpte niśāmukhe
||67||चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां भगवाञ्छशिशेखरः ॥
गन्तुं चित्रेश्वरे पीठे गणै रौद्रैः समावृतः ॥
योगिनीभिः प्रचण्डाभिः सार्धं प्राप्ते निशामुखे
atha prāpte niśārdhe tu yoginyastāḥ sudāruṇāḥ ||
mahāmāṃsaṃ mahāmāṃsamityūcurbhakṣaṇāya vai
||68||अथ प्राप्ते निशार्धे तु योगिन्यस्ताः सुदारुणाः ॥
महामांसं महामांसमित्यूचुर्भक्षणाय वै
nṛtyamānāḥ purastasya devadevasya śūlinaḥ ||
saspardhā gaṇamukhyaistairnartamānaiḥ samaṃtataḥ
||69||नृत्यमानाः पुरस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः ॥
सस्पर्धा गणमुख्यैस्तैर्नर्तमानैः समंततः
yastatra samaye tāsāṃ mahāmāṃsaṃ prayacchati ||
maṃtrapūtaṃ sa saṃsiddhiṃ samavāpnoti vāṃchitām
||70||यस्तत्र समये तासां महामांसं प्रयच्छति ॥
मंत्रपूतं स संसिद्धिं समवाप्नोति वांछिताम्
madyaṃ māṃsaṃ tathā cānyannaivedyaṃ vā phalādikam ||
tasya siddhiḥ samādiṣṭā yathā svahṛdaye sthitā
||71||मद्यं मांसं तथा चान्यन्नैवेद्यं वा फलादिकम् ॥
तस्य सिद्धिः समादिष्टा यथा स्वहृदये स्थिता
etasminnaṃtare kanyā sā jābālisamudbhavā ||
sa ca citrāṃgadastatra gatvā provāca sādaram
||72||एतस्मिन्नंतरे कन्या सा जाबालिसमुद्भवा ॥
स च चित्रांगदस्तत्र गत्वा प्रोवाच सादरम्
asmadīyamidaṃ māṃsaṃ yoginyo harṣasaṃyutāḥ ||
bhakṣayantu yathāsaukhyaṃ svayameva prakalpitam
||73||अस्मदीयमिदं मांसं योगिन्यो हर्षसंयुताः ॥
भक्षयन्तु यथासौख्यं स्वयमेव प्रकल्पितम्
atha taṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā kuṣṭhavyādhisamāvṛtam ||
vivastrāṃ kanyakāṃ tāṃ ca sarvāstā vismayānvitāḥ
||74||अथ तं पुरुषं दृष्ट्वा कुष्ठव्याधिसमावृतम् ॥
विवस्त्रां कन्यकां तां च सर्वास्ता विस्मयान्विताः
te ca sarve gaṇā raudrāḥ sa ca devastrilocanaḥ ||
papraccha kautukāviṣṭastatra citrāṃgadaṃ prabhuḥ
||75||ते च सर्वे गणा रौद्राः स च देवस्त्रिलोचनः ॥
पप्रच्छ कौतुकाविष्टस्तत्र चित्रांगदं प्रभुः
kastvaṃ dhairyasamāyukto mahatsattve vyavasthitaḥ ||
yaḥ prayacchasi jīvaṃ tvaṃ kīṭasyāpi suvallabham
||76||कस्त्वं धैर्यसमायुक्तो महत्सत्त्वे व्यवस्थितः ॥
यः प्रयच्छसि जीवं त्वं कीटस्यापि सुवल्लभम्
keyaṃ ca vasanaiṃrhīnā tvayā sārdhaṃ gatavyathā ||
prayacchati nijaṃ dehaṃ yaddeyaṃ naiva kasyacit
||77||केयं च वसनैंर्हीना त्वया सार्धं गतव्यथा ॥
प्रयच्छति निजं देहं यद्देयं नैव कस्यचित्
sūta uvāca
tataḥ sa kathayāmāsa sarvamātmaviceṣṭitam ||
yathā kanyāsamaṃ saṃgaḥ kṛtaḥ śāpaśca sanmuneḥ
||78||ततः स कथयामास सर्वमात्मविचेष्टितम् ॥
यथा कन्यासमं संगः कृतः शापश्च सन्मुनेः
tataścitrāṃgadaṃ dṛṣṭvā sa gandharvaṃ divaukasām ||
tathārūpaṃ kṛpāviṣṭastataḥ provāca śaṃkaraḥ
||79||ततश्चित्रांगदं दृष्ट्वा स गन्धर्वं दिवौकसाम् ॥
तथारूपं कृपाविष्टस्ततः प्रोवाच शंकरः
mama saṃdarśanaṃ prāpya na mṛtyurjāyate kvacit ||
na vṛthā darśanaṃ caitattasmātprārthaya sādaram
||80||मम संदर्शनं प्राप्य न मृत्युर्जायते क्वचित् ॥
न वृथा दर्शनं चैतत्तस्मात्प्रार्थय सादरम्
citrāṃgada uvāca
vyādhinā'haṃ sunirviṇṇastena devātra cāgataḥ ||
yena vyādhikṣayo bhāvī dehanāśena śaṃkara
||81||व्याधिनाऽहं सुनिर्विण्णस्तेन देवात्र चागतः ॥
येन व्याधिक्षयो भावी देहनाशेन शंकर
tasmātkuru kṣayaṃ vyādheryadi yacchasi me varam ||
khecaratvaṃ punardehi yena svargaṃ vrajāmyaham
||82||तस्मात्कुरु क्षयं व्याधेर्यदि यच्छसि मे वरम् ॥
खेचरत्वं पुनर्देहि येन स्वर्गं व्रजाम्यहम्
śrīśaṃkara uvāca
tvaṃ sthāpayātra malliṃgaṃ pīṭhe gandharvasattama ||
tataścārādhaya prītyā yāvadvarṣamupasthitam
||83||त्वं स्थापयात्र मल्लिंगं पीठे गन्धर्वसत्तम ॥
ततश्चाराधय प्रीत्या यावद्वर्षमुपस्थितम्
yathāyathā supūjāṃ tvaṃ malliṃgasya kariṣyasi ||
dinedine tathā vyādhestava nāśo bhaviṣyati
||84||यथायथा सुपूजां त्वं मल्लिंगस्य करिष्यसि ॥
दिनेदिने तथा व्याधेस्तव नाशो भविष्यति
tatastu khe gatiṃ prāpya punaḥ svargaṃ prayāsyasi ||
matprasādānna sandehaḥ satyametanmayoditam
||85||ततस्तु खे गतिं प्राप्य पुनः स्वर्गं प्रयास्यसि ॥
मत्प्रसादान्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्
eṣāpi kanyakā yasmātpraviṣṭā pīṭhamadhyataḥ ||
tasmātphalavatīnāma yoginī sambhaviṣyati
||86||एषापि कन्यका यस्मात्प्रविष्टा पीठमध्यतः ॥
तस्मात्फलवतीनाम योगिनी सम्भविष्यति
anenaiva tu rūpeṇa nagnatvena vyavasthitā ||
mukhyāmavāpsyate pūjāṃ vāṃchitaṃ ca pradāsyati ||
pūjakānāṃ sthitaṃ citte śatasaṃkhyaguṇaṃ tadā
||87||अनेनैव तु रूपेण नग्नत्वेन व्यवस्थिता ॥
मुख्यामवाप्स्यते पूजां वांछितं च प्रदास्यति ॥
पूजकानां स्थितं चित्ते शतसंख्यगुणं तदा
etāṃ saṃpūjayenmartyaḥ pīṭhametattataḥ param ||
pūjayiṣyati tasyeṣṭā siddhirevaṃ bhaviṣyati
||88||एतां संपूजयेन्मर्त्यः पीठमेतत्ततः परम् ॥
पूजयिष्यति तस्येष्टा सिद्धिरेवं भविष्यति
evamuktvā tataḥ sā'tha harṣeṇa mahatā'nvitā ||
yoginīvṛṃdamadhyasthā nṛtyaṃ cakre tataḥ param ||
89 evaṃ babhūva sā tatra yoginī ca varāṃganā ||
tathā cakre paraṃ nṛtyaṃ yathā tuṣṭo maheśvaraḥ
||90||एवमुक्त्वा ततः साऽथ हर्षेण महताऽन्विता ॥
योगिनीवृंदमध्यस्था नृत्यं चक्रे ततः परम् ॥
८९ एवं बभूव सा तत्र योगिनी च वरांगना ॥
तथा चक्रे परं नृत्यं यथा तुष्टो महेश्वरः
tataḥ provāca tāṃ hṛṣṭaḥ sarvayoginisaṃnidhau ||
anena tava nṛtyena gītena ca viśeṣataḥ
||91||ततः प्रोवाच तां हृष्टः सर्वयोगिनिसंनिधौ ॥
अनेन तव नृत्येन गीतेन च विशेषतः
parituṣṭosmi te vatse tasmācchṛṇu vaco mama ||
niśīthe'dya dine prāpte yaste pūjāṃ kariṣyati
||92||परितुष्टोस्मि ते वत्से तस्माच्छृणु वचो मम ॥
निशीथेऽद्य दिने प्राप्ते यस्ते पूजां करिष्यति
surā māṃsānnasatkārairmaṃtrairāgamasaṃbhavaiḥ ||
sa bhaviṣyati tatkālaṃ śāpānugrahaśaktimān
||93||सुरा मांसान्नसत्कारैर्मंत्रैरागमसंभवैः ॥
स भविष्यति तत्कालं शापानुग्रहशक्तिमान्
baṃdhanaṃ mohanaṃ cāpi śatroruccāṭanaṃ tathā ||
kariṣyati na sandeho vaśīkaraṇameva ca
||94||बंधनं मोहनं चापि शत्रोरुच्चाटनं तथा ॥
करिष्यति न सन्देहो वशीकरणमेव च
trikoṇaṃ kuṇḍamāsthāya diśāṃ pālānprapūjayet |
kṣetrapālaṃ ca sarvāstā devatā gamanodbhavāḥ
||95||त्रिकोणं कुण्डमास्थाय दिशां पालान्प्रपूजयेत् ।
क्षेत्रपालं च सर्वास्ता देवता गमनोद्भवाः
tathā catvarapūjāṃ ca prakṛtvā vidhipūrvakam ||
paścāttvāṃ pūjayitvā ca homaṃ yaśca kariṣyati
||96||तथा चत्वरपूजां च प्रकृत्वा विधिपूर्वकम् ॥
पश्चात्त्वां पूजयित्वा च होमं यश्च करिष्यति
śatruvāmapadotthena spṛṣṭena rajasā'thavā ||
guggulena sahasrāṃtaṃ staṃbhanaṃ ca kariṣyati
||97||शत्रुवामपदोत्थेन स्पृष्टेन रजसाऽथवा ॥
गुग्गुलेन सहस्रांतं स्तंभनं च करिष्यति
yaśca śatruṃ hṛdi sthāpya śatrūdvartanasaṃbhavam ||
malaṃ dhātrīphalaiḥ sārdhaṃ mohanaṃ sa kariṣyati
||98||यश्च शत्रुं हृदि स्थाप्य शत्रूद्वर्तनसंभवम् ॥
मलं धात्रीफलैः सार्धं मोहनं स करिष्यति
yaḥ śatroḥ snānajaṃ toyaṃ gṛhītvā cātha kardamam ||
śivanirmālyasaṃyuktaṃ juhvayiṣyati pāvake
||99||यः शत्रोः स्नानजं तोयं गृहीत्वा चाथ कर्दमम् ॥
शिवनिर्माल्यसंयुक्तं जुह्वयिष्यति पावके
tavāgre sa naro nūnaṃ śatrumuccāṭayiṣyati ||
eṣopi tava saṃgena tava citrāṃgadaḥ priyaḥ ||
saṃprāpsyati ca satpūjāmanuṣaṃgāttvadudbhavāt
||100||तवाग्रे स नरो नूनं शत्रुमुच्चाटयिष्यति ॥
एषोपि तव संगेन तव चित्रांगदः प्रियः ॥
संप्राप्स्यति च सत्पूजामनुषंगात्त्वदुद्भवात्
phalavatyuvāca
yadi deva prasanno me tathānyamapi sadvaram
||101||यदि देव प्रसन्नो मे तथान्यमपि सद्वरम्
hṛdisthaṃ dehi me saukhyaṃ yena saṃjāyate'khilam ||
pitā mamaiṣa jābālirnirmukto vasanaiḥ sadā
||102||हृदिस्थं देहि मे सौख्यं येन संजायतेऽखिलम् ॥
पिता ममैष जाबालिर्निर्मुक्तो वसनैः सदा
ahaṃ yathā tathātraiva saṃtiṣṭhatu divāniśam |
yena saṃtāpamāyāti paśyanmama virodhinīm
||103||अहं यथा तथात्रैव संतिष्ठतु दिवानिशम् ।
येन संतापमायाति पश्यन्मम विरोधिनीम्
krīḍāṃ brāhmaṇavaṃśasya madyamāṃsasamudbhavām ||
madyagandhaṃ samāghrāti māṃsaṃ paśyati saṃskṛtam ||
māṃ svacchaṃdaratāṃ nityaṃ duḥkhaṃ yāti dinedine
||104||क्रीडां ब्राह्मणवंशस्य मद्यमांससमुद्भवाम् ॥
मद्यगन्धं समाघ्राति मांसं पश्यति संस्कृतम् ॥
मां स्वच्छंदरतां नित्यं दुःखं याति दिनेदिने
śrībhagavānuvāca
evaṃ bhaviṣyati proktaṃ saṃjātaṃ cādhunā śubhe ||
ahaṃ yāsyāmi kailāsaṃ tvaṃ tiṣṭhātra yathoditā
||105||एवं भविष्यति प्रोक्तं संजातं चाधुना शुभे ॥
अहं यास्यामि कैलासं त्वं तिष्ठात्र यथोदिता
sūta uvāca
evaṃ sa bhagavānproktvā gataścādarśanaṃ haraḥ ||
yoginyaścaiva tāḥ sarvāḥ svesve sthāne vyavasthitāḥ
||106||एवं स भगवान्प्रोक्त्वा गतश्चादर्शनं हरः ॥
योगिन्यश्चैव ताः सर्वाः स्वेस्वे स्थाने व्यवस्थिताः
citrāṃgadopi tatraiva kṛtvā prāsādamuttamam ||
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa devadevasya śūlinaḥ
||107||चित्रांगदोपि तत्रैव कृत्वा प्रासादमुत्तमम् ॥
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः
tataścārādhayāmāsa divārātramataṃdritaḥ
||108||ततश्चाराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः
tataḥ saṃvatsarasyāṃte vyādhimuktaḥ surūpadhṛk ||
vimānavaramārūḍho jagāma tridaśālayam ||
so'pi jābālināmātha vivastra samapadyata
||109||ततः संवत्सरस्यांते व्याधिमुक्तः सुरूपधृक् ॥
विमानवरमारूढो जगाम त्रिदशालयम् ॥
सोऽपि जाबालिनामाथ विवस्त्र समपद्यत
janahāsyakaro loke sthitastatraiva sarvadā ||
paśyamāno vikārāṃstānduḥkhitaḥ svasutodbhavān
||110||जनहास्यकरो लोके स्थितस्तत्रैव सर्वदा ॥
पश्यमानो विकारांस्तान्दुःखितः स्वसुतोद्भवान्
tataśca garhayāmāsa strīṇāṃ janma mahāmuniḥ ||
tasminpīṭhe samāsādya duḥkhena mahatā'nvitaḥ
||111||ततश्च गर्हयामास स्त्रीणां जन्म महामुनिः ॥
तस्मिन्पीठे समासाद्य दुःखेन महताऽन्वितः
aho pāpātmanāṃ puṃsāṃ saṃbhaviṣyaṃti yoṣitaḥ ||
yāsāmīdṛksamācāro dvijavaṃśodbhavāsvapi
||112||अहो पापात्मनां पुंसां संभविष्यंति योषितः ॥
यासामीदृक्समाचारो द्विजवंशोद्भवास्वपि
sakṛdeva mayā saṃgaḥ kṛto nāryā samanvitaḥ ||
ājanmamaraṇaṃ yāvatpāpaṃ prāptaṃ yathedṛśam
||113||सकृदेव मया संगः कृतो नार्या समन्वितः ॥
आजन्ममरणं यावत्पापं प्राप्तं यथेदृशम्
ye punastāsu saṃsaktāḥ sadaiva puruṣādhamāḥ ||
kā teṣāṃ jāyate loke gatirvedmi na ciṃtayan
||114||ये पुनस्तासु संसक्ताः सदैव पुरुषाधमाः ॥
का तेषां जायते लोके गतिर्वेद्मि न चिंतयन्
evaṃ tasya bruvāṇasya yoginyastāḥ krudhānvitāḥ ||
tamūcurbrāhmaṇaṃ tatra ghṛṇayā parivāritam
||115||एवं तस्य ब्रुवाणस्य योगिन्यस्ताः क्रुधान्विताः ॥
तमूचुर्ब्राह्मणं तत्र घृणया परिवारितम्
yoginya ūcuḥ
mā niṃdāṃ kuru mūḍhātmaṃstvaṃ strīṇāṃ yogamāśritaḥ ||
etaccarācaraṃ viśvaṃ strībhiḥ saṃdhāryate yataḥ
||116||मा निंदां कुरु मूढात्मंस्त्वं स्त्रीणां योगमाश्रितः ॥
एतच्चराचरं विश्वं स्त्रीभिः संधार्यते यतः
yābhiḥ saṃjanitaḥ śeṣaḥ kūrmaśca tadanaṃtaram ||
yābhyāṃ saṃdhāryate pṛthvī yasyāṃ viśvaṃ pratiṣṭhitam
||117||याभिः संजनितः शेषः कूर्मश्च तदनंतरम् ॥
याभ्यां संधार्यते पृथ्वी यस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्
dhanyeyaṃ te sutā mūḍha yā prāptā yogamuttamam ||
prāptā ca paramaṃ sthānaṃ stokairevātra vāsaraiḥ
||118||धन्येयं ते सुता मूढ या प्राप्ता योगमुत्तमम् ॥
प्राप्ता च परमं स्थानं स्तोकैरेवात्र वासरैः
tvaṃ punarmūrkhatāṃ prāptaśchāṃdasaṃ mārgamāsthitaḥ ||
avidyayā samāyuktaḥ saṃsāre'tra bhramiṣyasi
||119||त्वं पुनर्मूर्खतां प्राप्तश्छांदसं मार्गमास्थितः ॥
अविद्यया समायुक्तः संसारेऽत्र भ्रमिष्यसि
muniruvāca
striyo niṃdyatamāḥ sarvāḥ sarvāvasthāsu duḥkhadāḥ ||
ihaloke pare caiva tābhyaḥ saukhyaṃ na labhyate
||120||स्त्रियो निंद्यतमाः सर्वाः सर्वावस्थासु दुःखदाः ॥
इहलोके परे चैव ताभ्यः सौख्यं न लभ्यते
yadarthaṃ nihataḥ śumbho niśumbhaśca mahāsuraḥ ||
rāvaṇo daṇḍabhūpaśca tathānye'pi sahasraśaḥ
||121||यदर्थं निहतः शुम्भो निशुम्भश्च महासुरः ॥
रावणो दण्डभूपश्च तथान्येऽपि सहस्रशः
prāpya tādṛgdvijaṃ kāṃtaṃ gautamaṃ strīsvabhāvataḥ ||
ahilyā śakramāsādya cakame śīlavarjitā
||122||प्राप्य तादृग्द्विजं कांतं गौतमं स्त्रीस्वभावतः ॥
अहिल्या शक्रमासाद्य चकमे शीलवर्जिता
kanyovāca
yacca niṃdasi mūḍhātmansaṃti niṃdyāśca yoṣitaḥ ||
tadvadasva mayā sārdhaṃ yena tvāṃ bodhayāmyaham
||123||यच्च निंदसि मूढात्मन्संति निंद्याश्च योषितः ॥
तद्वदस्व मया सार्धं येन त्वां बोधयाम्यहम्
na te'sti hṛdaye buddhirna lajjā na dayā mune ||
kimaṃtyajo'pi tatkarma kurute yattvayā kṛtam
||124||न तेऽस्ति हृदये बुद्धिर्न लज्जा न दया मुने ॥
किमंत्यजोऽपि तत्कर्म कुरुते यत्त्वया कृतम्
ahaṃ tāvatprahāreṇa tvayā vyāpāditā'dhama ||
strīhatyodbhavapāpasya na cintā vidhṛtā hṛdi
||125||अहं तावत्प्रहारेण त्वया व्यापादिताऽधम ॥
स्त्रीहत्योद्भवपापस्य न चिन्ता विधृता हृदि
viśeṣeṇa sutāyāśca kopāviṣṭena cetasā ||
gacchaṃti pātakānyatra prāyaścittaiḥ pṛthagvidhaiḥ
||126||विशेषेण सुतायाश्च कोपाविष्टेन चेतसा ॥
गच्छंति पातकान्यत्र प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः
strīvadhotthaṃ punaryāti yadi tattvaṃ prakīrtaya ||
etanme na ca duḥkhaṃ syādyaddhatāsmi dvijādhama
||127||स्त्रीवधोत्थं पुनर्याति यदि तत्त्वं प्रकीर्तय ॥
एतन्मे न च दुःखं स्याद्यद्धतास्मि द्विजाधम
yacchaptā nagnasadbhāvaṃ nītā tatpātakaṃ ca te ||
kalpāṃte'pi sudurbuddhe na saṃyāsyati kutracit
||128||यच्छप्ता नग्नसद्भावं नीता तत्पातकं च ते ॥
कल्पांतेऽपि सुदुर्बुद्धे न संयास्यति कुत्रचित्
tasmādbhuṃkṣva suduḥkhārtaḥ sthito'traiva mayā saha ||
na bhūyo niṃdasi prāyo na ca vyāpādayiṣyasi
||129||तस्माद्भुंक्ष्व सुदुःखार्तः स्थितोऽत्रैव मया सह ॥
न भूयो निंदसि प्रायो न च व्यापादयिष्यसि
aniṃdyā yoṣitaḥ sarvā naitā duṣyaṃti karhicit ||
māsimāsi rajo hyāsāṃ duṣkṛtānyapakarṣati
||130||अनिंद्या योषितः सर्वा नैता दुष्यंति कर्हिचित् ॥
मासिमासि रजो ह्यासां दुष्कृतान्यपकर्षति
muni ruvāca
striyaḥ pāpasamācārā naitāḥ śudhyaṃti karhicit ||
parakāṃte ratiryāsāmaṃtyajatvaṃ prayacchati
||131||स्त्रियः पापसमाचारा नैताः शुध्यंति कर्हिचित् ॥
परकांते रतिर्यासामंत्यजत्वं प्रयच्छति
kanyovāca
mā maivaṃ vada mūḍhātmannamedhyā iti yoṣitaḥ ||
atra ślokaḥ purā gīto manunā taṃ nibodha me
||132||मा मैवं वद मूढात्मन्नमेध्या इति योषितः ॥
अत्र श्लोकः पुरा गीतो मनुना तं निबोध मे
brāhmaṇāḥ pādato medhyā gāvo medhyāstu pṛṣṭhataḥ ||
ajāśvā mukhato medhyā striyo medhyāśca sarvataḥ
||133||ब्राह्मणाः पादतो मेध्या गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः ॥
अजाश्वा मुखतो मेध्या स्त्रियो मेध्याश्च सर्वतः
muniruvāca
brāhmaṇāḥ sarvato medhyā gāvo medhyāśca sarvataḥ ||
ajāśvā mukhato medhyā na medhyāśca striyaḥ kvacit
||134||ब्राह्मणाः सर्वतो मेध्या गावो मेध्याश्च सर्वतः ॥
अजाश्वा मुखतो मेध्या न मेध्याश्च स्त्रियः क्वचित्
kanyovāca
tasya ciṃtāmaṇirhaste tasya kalpadrumo gṛhe ||
kuberaḥ kiṃkarastasya yasya syātkāminī gṛhe
||135||तस्य चिंतामणिर्हस्ते तस्य कल्पद्रुमो गृहे ॥
कुबेरः किंकरस्तस्य यस्य स्यात्कामिनी गृहे
muniruvāca
tasyāpado'khilā duḥkhaṃ duḥkhaṃ tasyākhilaṃ gṛhe ||
narakaḥ sarvatastasya yasya syātkāminīgṛhe
||136||तस्यापदोऽखिला दुःखं दुःखं तस्याखिलं गृहे ॥
नरकः सर्वतस्तस्य यस्य स्यात्कामिनीगृहे
kanyovāca
yāni kānyatra saukhyāni bhogasthānāni yāni ca ||
dharmārthakāmajātāni tāni strībhyo bhavaṃti hi
||137||यानि कान्यत्र सौख्यानि भोगस्थानानि यानि च ॥
धर्मार्थकामजातानि तानि स्त्रीभ्यो भवंति हि
muniruvāca
yāni kāni suduḥkhāni kleśāni yāni dehinām ||
yāni kaṣṭānyaniṣṭāni strībhyastāni bhavaṃti ca
||138||यानि कानि सुदुःखानि क्लेशानि यानि देहिनाम् ॥
यानि कष्टान्यनिष्टानि स्त्रीभ्यस्तानि भवंति च
kanyovāca
dharmārthakāmamokṣānstrī caturo'pi catasṛbhiḥ ||
vahnipradakṣiṇābhistānvivāhe'pi pradarśayet
||139||धर्मार्थकाममोक्षान्स्त्री चतुरोऽपि चतसृभिः ॥
वह्निप्रदक्षिणाभिस्तान्विवाहेऽपि प्रदर्शयेत्
muniruvāca
saṃsārabhramaṇaṃ nārī prathame'pi samāgame ||
vahnipradakṣiṇānyāyavyājenaiva pradarśayet
||140||संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे ॥
वह्निप्रदक्षिणान्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्
kanyovāca
ke nāma na virajyaṃti jñānāḍhyā api mānavāḥ ||
karṇāṃtalagnanetrāṃtāṃ dṛṣṭvā pīna payodharām
||141||के नाम न विरज्यंति ज्ञानाढ्या अपि मानवाः ॥
कर्णांतलग्ननेत्रांतां दृष्ट्वा पीन पयोधराम्
muniruvāca
ke nāma na vinaśyaṃti mūḍhajñānā nitaṃbinīm ||
ramyabuddhyopasarpaṃti ye jvālāḥ śalabhā iva
||142||के नाम न विनश्यंति मूढज्ञाना नितंबिनीम् ॥
रम्यबुद्ध्योपसर्पंति ये ज्वालाः शलभा इव
kanyovāca
nirmukhau ca kaṭhorau ca proddhatau ca manoramau ||
strīstanau sevate dhanyo madhumāṃse viśeṣataḥ
||143||निर्मुखौ च कठोरौ च प्रोद्धतौ च मनोरमौ ॥
स्त्रीस्तनौ सेवते धन्यो मधुमांसे विशेषतः
muniruvāca
ābhoginau maṃḍalinau tatkṣaṇānmuktakaṃcukau ||
varamāśīviṣau spṛṣṭau na tu patnyāḥ payodharau
||144||आभोगिनौ मंडलिनौ तत्क्षणान्मुक्तकंचुकौ ॥
वरमाशीविषौ स्पृष्टौ न तु पत्न्याः पयोधरौ
kanyovāca
na cāsāṃ racanāmātraṃ kevalaṃ ramyamaṃgibhiḥ |
pariṣvaṃgo'pi rāmāṇāṃ saukhyāya pulakāya ca
||145||न चासां रचनामात्रं केवलं रम्यमंगिभिः ।
परिष्वंगोऽपि रामाणां सौख्याय पुलकाय च
muniruvāca
na cāsāṃ racanāmātraṃ ramyaṃ syātpāpadaṃ dṛśaḥ ||
vapuḥ spṛṣṭaṃ vināśāya strīṇāṃ pretya narakāya ca
||146||न चासां रचनामात्रं रम्यं स्यात्पापदं दृशः ॥
वपुः स्पृष्टं विनाशाय स्त्रीणां प्रेत्य नरकाय च
kanyovāca
ko nāma na sukhī loke ko nāma sukṛtī na ca ||
spṛhaṇīyatamaḥ ko na strījano yasya rajyate
||147||को नाम न सुखी लोके को नाम सुकृती न च ॥
स्पृहणीयतमः को न स्त्रीजनो यस्य रज्यते
muniruvāca
ko na muktiṃ vrajettatra ko na śasyataro bhavet ||
ko na syātkṣemasaṃyuktaḥ strījane yo na rajyate
||148||को न मुक्तिं व्रजेत्तत्र को न शस्यतरो भवेत् ॥
को न स्यात्क्षेमसंयुक्तः स्त्रीजने यो न रज्यते
kanyovāca
saṃsārāṃtaḥ prasuptasya kīṭasyāpi prarocate ||
strīśarīraṃ narasyātra kiṃ punarna vivekinaḥ
||149||संसारांतः प्रसुप्तस्य कीटस्यापि प्ररोचते ॥
स्त्रीशरीरं नरस्यात्र किं पुनर्न विवेकिनः
muniruvāca
amedhyajā tasya yathā tathā tadrocanaṃ kṛmeḥ ||
tathā saṃsārasūtasya strīśarīraṃ ca kāminaḥ
||150||अमेध्यजा तस्य यथा तथा तद्रोचनं कृमेः ॥
तथा संसारसूतस्य स्त्रीशरीरं च कामिनः
kanyovāca
saukhyasthānaṃ nṛṇāṃ kiṃcidvedhasā 'nyadapaśyatā ||
śāśvataṃ ciṃtayitvātha strīratnamidamāhṛtam
||151||सौख्यस्थानं नृणां किंचिद्वेधसा ऽन्यदपश्यता ॥
शाश्वतं चिंतयित्वाथ स्त्रीरत्नमिदमाहृतम्
muniruvāca
baṃdhanaṃ jagataḥ kiṃcidvedhasā'nyadapaśyatā ||
strīrūpeṇa tataḥ kopi pāśo'yaṃ strīmayaḥ kṛtaḥ ||
sūta uvāca ||
evaṃ sa muniśārdūlastayātīva samāgame ||
niruttarīkṛto yāvattataḥ prāha nijāṃ sutām
||153||बंधनं जगतः किंचिद्वेधसाऽन्यदपश्यता ॥
स्त्रीरूपेण ततः कोपि पाशोऽयं स्त्रीमयः कृतः ॥
सूत उवाच ॥
एवं स मुनिशार्दूलस्तयातीव समागमे ॥
निरुत्तरीकृतो यावत्ततः प्राह निजां सुताम्
muniruvāca
tvayā saha na saṃvādo mayā kāryo'dhunā kvacit ||
yā tvaṃ bālāpi māmevaṃ niṣedhayasi sarvataḥ
||154||त्वया सह न संवादो मया कार्योऽधुना क्वचित् ॥
या त्वं बालापि मामेवं निषेधयसि सर्वतः
tasmāddhanyataraṃ manye ahamātmānamadya vai ||
yasya me tvaṃ sutā īdṛgīdṛkchāstravicakṣaṇā
||155||तस्माद्धन्यतरं मन्ये अहमात्मानमद्य वै ॥
यस्य मे त्वं सुता ईदृगीदृक्छास्त्रविचक्षणा
tasmānna me mahābhāge kopaḥ svalpo'pi vidyate ||
tasmādyathecchayā krīḍāṃ kuru yoginimadhyagā
||156||तस्मान्न मे महाभागे कोपः स्वल्पोऽपि विद्यते ॥
तस्माद्यथेच्छया क्रीडां कुरु योगिनिमध्यगा
tataḥ sā lajjitā dṛṣṭvā pitaraṃ snehavatsalam |
praṇipatya punaḥprāha yoginīmadhyasaṃsthitā
||157||ततः सा लज्जिता दृष्ट्वा पितरं स्नेहवत्सलम् ।
प्रणिपत्य पुनःप्राह योगिनीमध्यसंस्थिता
ajñānādyadi vā jñānāttvaṃ niṣiddho mayā prabho ||
kṣaṃtavyaṃ sakalaṃ me'dya vālikāyā viśeṣataḥ
||158||अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानात्त्वं निषिद्धो मया प्रभो ॥
क्षंतव्यं सकलं मेऽद्य वालिकाया विशेषतः
atra pīṭhe samāgatya prathamaṃ te dvijottamāḥ ||
pūjāṃ sarve kariṣyaṃti mānavā bhaktitatparāḥ ||
paścācca sarvapīṭhasya yāsyaṃti ca parāṃ gatim
||159||अत्र पीठे समागत्य प्रथमं ते द्विजोत्तमाः ॥
पूजां सर्वे करिष्यंति मानवा भक्तितत्पराः ॥
पश्चाच्च सर्वपीठस्य यास्यंति च परां गतिम्
evaṃ sā tatra saṃjātā jābālimunisaṃbhavā ||
jābāliśca muniśreṣṭhastathā citrāṃgadeśvaraḥ
||160||एवं सा तत्र संजाता जाबालिमुनिसंभवा ॥
जाबालिश्च मुनिश्रेष्ठस्तथा चित्रांगदेश्वरः
trayāṇāmapi yasteṣāṃ pūjāṃ martyaḥ samācaret ||
divasedivase tatra sa siddhiṃ samavāpnuyāt
||161||त्रयाणामपि यस्तेषां पूजां मर्त्यः समाचरेत् ॥
दिवसेदिवसे तत्र स सिद्धिं समवाप्नुयात्
nāsādhyaṃ vidyate kiṃcittāvadatra dharātale ||
pūjyate bhūmipālādyairbhogāndivyāṃstathā labhet
||162||नासाध्यं विद्यते किंचित्तावदत्र धरातले ॥
पूज्यते भूमिपालाद्यैर्भोगान्दिव्यांस्तथा लभेत्
tasmātsarvaprayatnena sa muniḥ sā ca kanyakā ||
pūjanīyā viśeṣeṇa sa devo'tha maheśvaraḥ
||163||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स मुनिः सा च कन्यका ॥
पूजनीया विशेषेण स देवोऽथ महेश्वरः
etadvaḥ sarvamākhyātamākhyānaṃ sarvakāmadam ||
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva ihaloke paratra ca
||164||एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं सर्वकामदम् ॥
पठतां शृण्वतां चैव इहलोके परत्र च
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye citrāṃgadeśvaraphalavatījābālyākhyānavarṇanaṃnāma catuścatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 144 ||