tattadduritaprāpyaikaviṃśatinarakayātanātannivāraṇopāyavarṇanam
bhartṛyajña uvāca
yataḥ sapiṃḍatā proktā pitṛpiṇḍaiḥ samaṃtataḥ ||
yāvatsapiṇḍatā naiva tāvatpretaḥ sa tiṣṭhati
||1||यतः सपिंडता प्रोक्ता पितृपिण्डैः समंततः ॥
यावत्सपिण्डता नैव तावत्प्रेतः स तिष्ठति
api dharmasamopetastapasā'pi samanvitaḥ ||
etasmātkāraṇātproktā munibhistu sapiṃḍatā
||2||अपि धर्मसमोपेतस्तपसाऽपि समन्वितः ॥
एतस्मात्कारणात्प्रोक्ता मुनिभिस्तु सपिंडता
yasyayasya ca yo'nyatra yoniṃ prāpnoti mānavaḥ ||
tatrasthastṛptimāpnoti yaddattaṃ tasya vaṃśajaiḥ
||3||यस्ययस्य च योऽन्यत्र योनिं प्राप्नोति मानवः ॥
तत्रस्थस्तृप्तिमाप्नोति यद्दत्तं तस्य वंशजैः
ānarta uvāca
ye dṛśyaṃte nijāḥ svapne cirātpitṛpitāmahāḥ ||
prārthayaṃti nijānkāmāṃstataḥ kiṃ syānmahāmune
||4||ये दृश्यंते निजाः स्वप्ने चिरात्पितृपितामहाः ॥
प्रार्थयंति निजान्कामांस्ततः किं स्यान्महामुने
bhartṛyajña uvāca
yeṣāṃ gatirna saṃjātā pretatve ca vyavasthitāḥ ||
darśayaṃti ca te sarve svayamātmānameva hi
||5||येषां गतिर्न संजाता प्रेतत्वे च व्यवस्थिताः ॥
दर्शयंति च ते सर्वे स्वयमात्मानमेव हि
svavaṃśyānāṃ na cānye tu satyametanmayoditam ||
yathā loke'tra saṃjātā ye ca kṛtyaiḥ śubhāśubhaiḥ
||6||स्ववंश्यानां न चान्ये तु सत्यमेतन्मयोदितम् ॥
यथा लोकेऽत्र संजाता ये च कृत्यैः शुभाशुभैः
ānarta uvāca
yasya no vidyate putraḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ katham ||
tasya kāryaṃ bhavedatra tanme tvaṃ vaktumarhasi
||7||यस्य नो विद्यते पुत्रः सपिण्डीकरणं कथम् ॥
तस्य कार्यं भवेदत्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि
bhartṛyajña uvāca
yasya no vidyate putra aurasaśca mahīpate ||
caturṇāṃ svapitṝṇāṃ tu kathaṃ sa syāccaturthakaḥ
||8||यस्य नो विद्यते पुत्र औरसश्च महीपते ॥
चतुर्णां स्वपितॄणां तु कथं स स्याच्चतुर्थकः
prakarṣeṇa vrajedyasmāttasmātpretaḥ prakīrtitaḥ ||
putreṇa bhrātrā patnyā vā tasya kāryā sapiṃḍatā
||9||प्रकर्षेण व्रजेद्यस्मात्तस्मात्प्रेतः प्रकीर्तितः ॥
पुत्रेण भ्रात्रा पत्न्या वा तस्य कार्या सपिंडता
caturtho yadi rājeṃdra jāyate na kathaṃcana ||
kṣetrajādīnsutānetānekādaśa yathoditān
||10||चतुर्थो यदि राजेंद्र जायते न कथंचन ॥
क्षेत्रजादीन्सुतानेतानेकादश यथोदितान्
putrapratinidhīnāhuḥ kriyālopānmanīṣiṇaḥ ||
kāle yadi na rājeṃdra jāyate'syottarakriyā
||11||पुत्रप्रतिनिधीनाहुः क्रियालोपान्मनीषिणः ॥
काले यदि न राजेंद्र जायतेऽस्योत्तरक्रिया
nārāyaṇabaliḥ kāryaḥ pretatvasya vināśakaḥ ||
yathānyeṣāṃ manuṣyāṇāmapamṛtyumupeyuṣām ||
kāryaścaivātmahaṃtṝṇāṃ brāhmaṇānmṛtyumīyuṣām
||12||नारायणबलिः कार्यः प्रेतत्वस्य विनाशकः ॥
यथान्येषां मनुष्याणामपमृत्युमुपेयुषाम् ॥
कार्यश्चैवात्महंतॄणां ब्राह्मणान्मृत्युमीयुषाम्
ānarta uvāca
kathaṃ mṛtyumavāpnoti puruṣo'tra mahāmate
||13||कथं मृत्युमवाप्नोति पुरुषोऽत्र महामते
svargaṃ vā narakaṃ vāpi karmaṇā kena gacchati ||
mokṣaṃ vā'tha mahābhāga sarvaṃ me vista rādvada
||14||स्वर्गं वा नरकं वापि कर्मणा केन गच्छति ॥
मोक्षं वाऽथ महाभाग सर्वं मे विस्त राद्वद
bhartṛyajña uvāca
dharmī pāpī tathā jñānī tisro'tra gatayaḥ smṛtāḥ ||
dharmātsaṃprāpyate svargaḥ pāpānnaraka eva ca
||15||धर्मी पापी तथा ज्ञानी तिस्रोऽत्र गतयः स्मृताः ॥
धर्मात्संप्राप्यते स्वर्गः पापान्नरक एव च
jñānātsaṃprāpyate mokṣaḥ satyametanmayoditam ||
enamarthaṃ bhaviṣyaṃ tu bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ nṛpa
||16||ज्ञानात्संप्राप्यते मोक्षः सत्यमेतन्मयोदितम् ॥
एनमर्थं भविष्यं तु भीष्मं शांतनवं नृप
yudhiṣṭhiro mahārāja dharmaputro nṛpottamaḥ ||
kṛṣṇena saha rājeṃdra pitāmahamapṛcchata
||17||युधिष्ठिरो महाराज धर्मपुत्रो नृपोत्तमः ॥
कृष्णेन सह राजेंद्र पितामहमपृच्छत
yudhiṣṭhira uvāca
kiyaṃto narakāḥ khyātā yamaloke pitāmaha ||
kena pāpena gacchaṃti teṣu sarveṣu jaṃtavaḥ
||18||कियंतो नरकाः ख्याता यमलोके पितामह ॥
केन पापेन गच्छंति तेषु सर्वेषु जंतवः
śrībhīṣma uvāca
ekaviṃśatpramāṇāḥ syurnarakā yamamaṃdire ||
prāṇinasteṣu gacchaṃti nijakarmānusārataḥ
||19||एकविंशत्प्रमाणाः स्युर्नरका यममंदिरे ॥
प्राणिनस्तेषु गच्छंति निजकर्मानुसारतः
khyātau citravicitrau ca kāyasthau yamamaṃdire
||20||ख्यातौ चित्रविचित्रौ च कायस्थौ यममंदिरे
citro'tha likhate dharmaṃ sarvaṃ prāṇisamudbhavam ||
vicitraḥ pātakaṃ sarvaṃ paramaṃ yatnamāsthitaḥ
||21||चित्रोऽथ लिखते धर्मं सर्वं प्राणिसमुद्भवम् ॥
विचित्रः पातकं सर्वं परमं यत्नमास्थितः
yamadūtāḥ sadaivāṣṭau dharmarājasamudbhavāḥ ||
ye nayaṃti narānmṛtyulokātsvavaśagānsadā
||22||यमदूताः सदैवाष्टौ धर्मराजसमुद्भवाः ॥
ये नयंति नरान्मृत्युलोकात्स्ववशगान्सदा
karālo vikarālaśca vakranāso mahodaraḥ ||
saumyaḥ śāṃtastathā naṃdaḥ suvākyaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ
||23||करालो विकरालश्च वक्रनासो महोदरः ॥
सौम्यः शांतस्तथा नंदः सुवाक्यश्चाष्टमः स्मृतः
eteṣāṃ ye purā proktāścatvāro raudrarūpiṇaḥ ||
pāpaṃ janaṃ ca te sarve nayanti yamasādanam
||24||एतेषां ये पुरा प्रोक्ताश्चत्वारो रौद्ररूपिणः ॥
पापं जनं च ते सर्वे नयन्ति यमसादनम्
catvāro ye pare proktāḥ saumyarūpavapurddharāḥ ||
dharmiṇaṃ te janaṃ sarvaṃ nayaṃti yamasādanam
||25||चत्वारो ये परे प्रोक्ताः सौम्यरूपवपुर्द्धराः ॥
धर्मिणं ते जनं सर्वं नयंति यमसादनम्
vimānena samārūḍhamapsarogaṇasevitam
||26||विमानेन समारूढमप्सरोगणसेवितम्
likhitasyānurūpeṇa pāpadharmodbhavasya ca ||
eteṣāṃ kiṃkarā ye ca teṣāṃ saṃkhyā na jāyate
||27||लिखितस्यानुरूपेण पापधर्मोद्भवस्य च ॥
एतेषां किंकरा ये च तेषां संख्या न जायते
aṣṭottaraśataṃ teṣāṃ vyādhīnāṃ parikalpitam ||
sahāyārthaṃ yamenātra jvarayakṣmāṃtarasthitam
||28||अष्टोत्तरशतं तेषां व्याधीनां परिकल्पितम् ॥
सहायार्थं यमेनात्र ज्वरयक्ष्मांतरस्थितम्
te gatvā vyādhayaḥ pūrvaṃ vaśe kurvaṃti mānavam
||29||ते गत्वा व्याधयः पूर्वं वशे कुर्वंति मानवम्
yamadūtāstato gatvā nābhimūlavyavasthitam ||
vāyurūpaṃ samādāya janaiḥ sarvairalakṣitāḥ
||30||यमदूतास्ततो गत्वा नाभिमूलव्यवस्थितम् ॥
वायुरूपं समादाय जनैः सर्वैरलक्षिताः
gacchaṃti yamamārgeṇa dehaṃ saṃsthāpya bhūtale ||
ṣaḍaśītisahasrāṇi yamamārgaḥ prakīrtitaḥ
||31||गच्छंति यममार्गेण देहं संस्थाप्य भूतले ॥
षडशीतिसहस्राणि यममार्गः प्रकीर्तितः
tatra vaitaraṇīnāma nadī pūrvaṃ pariśrutā ||
srotobhyāṃ sā mahābhāga tatra saṃsthā sadaiva hi
||32||तत्र वैतरणीनाम नदी पूर्वं परिश्रुता ॥
स्रोतोभ्यां सा महाभाग तत्र संस्था सदैव हि
tatra śoṇitamekasminsrotasyasyā vaha tyalam ||
śastrāṇi ca sutīkṣṇāni tanmadhye bharatarṣabha
||33||तत्र शोणितमेकस्मिन्स्रोतस्यस्या वह त्यलम् ॥
शस्त्राणि च सुतीक्ष्णानि तन्मध्ये भरतर्षभ
mṛtyukāle prayacchaṃti ye dhenuṃ brāhmaṇāya vai ||
tasyāḥ pucchaṃ samāśritya te taraṃti ca tāṃ nṛpa
||34||मृत्युकाले प्रयच्छंति ये धेनुं ब्राह्मणाय वै ॥
तस्याः पुच्छं समाश्रित्य ते तरंति च तां नृप
svabāhubhistathaivānye śatayojanavistṛtam ||
dvitīyaṃ caiva tatsroto vaitaraṇyā vyavasthitam ||
tasyāstatsalilasrāvi gamyaṃ dharmavatāṃ sadā
||35||स्वबाहुभिस्तथैवान्ये शतयोजनविस्तृतम् ॥
द्वितीयं चैव तत्स्रोतो वैतरण्या व्यवस्थितम् ॥
तस्यास्तत्सलिलस्रावि गम्यं धर्मवतां सदा
ye narā gopradātāro mṛtyukāle vyavasthite ||
te gopucchaṃ samāśritya tāṃ taraṃti pṛthūdakām ||
anye svabāhubhiḥ kṛtvā gopradānavivarjitāḥ
||36||ये नरा गोप्रदातारो मृत्युकाले व्यवस्थिते ॥
ते गोपुच्छं समाश्रित्य तां तरंति पृथूदकाम् ॥
अन्ये स्वबाहुभिः कृत्वा गोप्रदानविवर्जिताः
gopradānaṃ prakartavyaṃ tasmāccaiva viśeṣataḥ|
. mṛtyukāle'tra saṃprāpte ya icchedgatimātmanaḥ
||37||गोप्रदानं प्रकर्तव्यं तस्माच्चैव विशेषतः।
. मृत्युकालेऽत्र संप्राप्ते य इच्छेद्गतिमात्मनः
tasyā anantaraṃ yāṃti pāpamārgeṇa pāpinaḥ ||
dharmiṣṭhā dharmamārgeṇa vimānavaramāśritāḥ
||38||तस्या अनन्तरं यांति पापमार्गेण पापिनः ॥
धर्मिष्ठा धर्ममार्गेण विमानवरमाश्रिताः
vaitaraṇyāḥ paraṃ pāre paṃcayojanamāyatam ||
asipatravanaṃnāma pāpalokasya duḥkhadam
||39||वैतरण्याः परं पारे पंचयोजनमायतम् ॥
असिपत्रवनंनाम पापलोकस्य दुःखदम्
tatra lohamayānyevāsipatrāṇāṃ śatāni ca ||
yāni kṛntaṃti martyānāṃ śarīrāṇi samaṃtataḥ
||40||तत्र लोहमयान्येवासिपत्राणां शतानि च ॥
यानि कृन्तंति मर्त्यानां शरीराणि समंततः
yairhṛtaṃ paravittaṃ ca kalatraṃ ca durātmabhiḥ ||
nava śrāddhāni teṣāṃ cettasmānmuktiḥ prajāyate
||41||यैर्हृतं परवित्तं च कलत्रं च दुरात्मभिः ॥
नव श्राद्धानि तेषां चेत्तस्मान्मुक्तिः प्रजायते
tasmātparataro jñeyo vikhyātaḥ kūṭaśālmaliḥ ||
adhomukhāḥ pralaṃbaṃte tasminkaṃṭakasaṃkule
||42||तस्मात्परतरो ज्ञेयो विख्यातः कूटशाल्मलिः ॥
अधोमुखाः प्रलंबंते तस्मिन्कंटकसंकुले
adhastādvahninā caiva dahyamānā divāniśam ||
viśvāsaghātakā ye ca sarvadaiva sunirdayāḥ ||
tasmānmuktiṃ prayāṃti sma śrāddhe hyekādaśe kṛte
||43||अधस्ताद्वह्निना चैव दह्यमाना दिवानिशम् ॥
विश्वासघातका ये च सर्वदैव सुनिर्दयाः ॥
तस्मान्मुक्तिं प्रयांति स्म श्राद्धे ह्येकादशे कृते
yaṃtrātmakastataḥ prokto narako dāruṇākṛtiḥ ||
brahmaghnāstatra pīḍyaṃte ye cā'nye pāpakarmiṇaḥ
||44||यंत्रात्मकस्ततः प्रोक्तो नरको दारुणाकृतिः ॥
ब्रह्मघ्नास्तत्र पीड्यंते ये चाऽन्ये पापकर्मिणः
śrāddhena dvādaśotthena tebhyo dattena pārthiva ||
tasmānmuktiṃ pragacchanti yantrākhyanarakātsphuṭam
||45||श्राद्धेन द्वादशोत्थेन तेभ्यो दत्तेन पार्थिव ॥
तस्मान्मुक्तिं प्रगच्छन्ति यन्त्राख्यनरकात्स्फुटम्
tato lohasamāḥ staṃbhā jvalamānā vyavasthitāḥ ||
āliṃgaṃti ca tānsarvānparadāraratāśca ye
||46||ततो लोहसमाः स्तंभा ज्वलमाना व्यवस्थिताः ॥
आलिंगंति च तान्सर्वान्परदाररताश्च ये
māsikotthe kṛte śrāddhe tebhyo muktimavāpnuyuḥ 47 ||
lohadaṃṣṭrāstato raudrāḥ sārameyā vyavasthitāḥ ||
bhakṣayaṃti ca te pāpānpṛṣṭhamāṃsā śino narān ||
traipakṣike kṛte śrāddhe tebhyo muktimavāpnuyuḥ
||48||मासिकोत्थे कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः ४७ ॥
लोहदंष्ट्रास्ततो रौद्राः सारमेया व्यवस्थिताः ॥
भक्षयंति च ते पापान्पृष्ठमांसा शिनो नरान् ॥
त्रैपक्षिके कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः
lohacaṃcumayāḥ kākāḥ saṃsthitāstadanaṃtaram ||
sarāgairlocenairyaiśca īkṣitāḥ para yoṣitaḥ
||49||लोहचंचुमयाः काकाः संस्थितास्तदनंतरम् ॥
सरागैर्लोचेनैर्यैश्च ईक्षिताः पर योषितः
teṣāṃ netrāṇi te ghnaṃti bhūyo jātāni bhūriśaḥ |
dvimāsikaṃ ca yacchrāddhaṃ tena muktiḥ prajāyate
||50||तेषां नेत्राणि ते घ्नंति भूयो जातानि भूरिशः ।
द्विमासिकं च यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते
tataḥ śālmalikūṭastu tathānye lohakaṇṭakāḥ ||
teṣāṃ madhyena nīyaṃte paiśunyaniratā narāḥ ||
trimāsikaṃ tu yacchrāddhaṃ tena muktiḥ prajāyate
||51||ततः शाल्मलिकूटस्तु तथान्ये लोहकण्टकाः ॥
तेषां मध्येन नीयंते पैशुन्यनिरता नराः ॥
त्रिमासिकं तु यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते
rauravo'tha suvikhyāto dāruṇo narako mahān ||
brahmaghnānāṃ samādiṣṭaḥ sa mahākleśakārakaḥ
||52||रौरवोऽथ सुविख्यातो दारुणो नरको महान् ॥
ब्रह्मघ्नानां समादिष्टः स महाक्लेशकारकः
chidyaṃte vividhaiḥ śastraistatrasthā ye muhurmuhuḥ ||
caturmāsikaśrāddhena muktisteṣāṃ prajāyate
||53||छिद्यंते विविधैः शस्त्रैस्तत्रस्था ये मुहुर्मुहुः ॥
चतुर्मासिकश्राद्धेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते
aparastu samākhyātaḥ kṣārodastu sudāruṇaḥ ||
kṛtaghnānāṃ samādiṣṭaḥ sadaiva bahuvedanaḥ
||54||अपरस्तु समाख्यातः क्षारोदस्तु सुदारुणः ॥
कृतघ्नानां समादिष्टः सदैव बहुवेदनः
adhomukhā ūrdhva pādāḥ pīḍyaṃte yatra laṃbitāḥ ||
pañcamāsikadānena muktisteṣāṃ prajāyate
||55||अधोमुखा ऊर्ध्व पादाः पीड्यंते यत्र लंबिताः ॥
पञ्चमासिकदानेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते
kumbhīpākastato jñeyo narako dāruṇākṛtiḥ ||
tailena kṣipyamāṇāstu yatra daṇḍābhisaṃdhitāḥ ||
dṛśyaṃte janahaṃtāro bālahaṃtāra eva ca
||56||कुम्भीपाकस्ततो ज्ञेयो नरको दारुणाकृतिः ॥
तैलेन क्षिप्यमाणास्तु यत्र दण्डाभिसंधिताः ॥
दृश्यंते जनहंतारो बालहंतार एव च
pataṃti narake raudre narā viśvāsaghātakāḥ ||
ṣaṇmāsikapradānena mucyaṃte tatra saṃkaṭāt
||57||पतंति नरके रौद्रे नरा विश्वासघातकाः ॥
षण्मासिकप्रदानेन मुच्यंते तत्र संकटात्
sarpavṛścikasaṃyuktastathā'nyo narakaḥ śrutaḥ ||
tatra ye dāṃbhikā loke te gacchanti narādhamāḥ ||
saptamāsikadānena teṣāṃ muktiḥ prajāyate
||58||सर्पवृश्चिकसंयुक्तस्तथाऽन्यो नरकः श्रुतः ॥
तत्र ये दांभिका लोके ते गच्छन्ति नराधमाः ॥
सप्तमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते
tathā saṃvartakonāma narako'nyaḥ prakīrtitaḥ ||
vedaviplāvakāḥ sādhuniṃdakāśca durātmakāḥ
||59||तथा संवर्तकोनाम नरकोऽन्यः प्रकीर्तितः ॥
वेदविप्लावकाः साधुनिंदकाश्च दुरात्मकाः
utpāṭyate tato jihvā sandaṃśairva hnisambhavaiḥ ||
svakārye ye'nṛtaṃ brūyustadgātraṃ khādyate śvabhiḥ
||60||उत्पाट्यते ततो जिह्वा सन्दंशैर्व ह्निसम्भवैः ॥
स्वकार्ये येऽनृतं ब्रूयुस्तद्गात्रं खाद्यते श्वभिः
parārthe'pi ca ye brūyusteṣāṃ gātrāṇi kṛtsnaśaḥ ||
aṣṭamāsikadānena teṣāṃ muktiḥ prajāyate
||61||परार्थेऽपि च ये ब्रूयुस्तेषां गात्राणि कृत्स्नशः ॥
अष्टमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते
agnikūṭo mahāplāvo dāruṇo narako mahān ||
tatra te yāṃti vai mūḍhāḥ kūṭasākṣyipradā narāḥ
||62||अग्निकूटो महाप्लावो दारुणो नरको महान् ॥
तत्र ते यांति वै मूढाः कूटसाक्ष्यिप्रदा नराः
tatrasthā yātanāṃ raudrāṃ sahaṃ te'tīva duḥkhitāḥ ||
navamāsikadānaṃ ca teṣāmāhlādanaṃ param
||63||तत्रस्था यातनां रौद्रां सहं तेऽतीव दुःखिताः ॥
नवमासिकदानं च तेषामाह्लादनं परम्
tato lohamayaiḥ kīlaiḥ saṃcito'nyaḥ samaṃtataḥ ||
tatra cāgnipradātāraḥ strīṇāṃ hantāra eva ca
||64||ततो लोहमयैः कीलैः संचितोऽन्यः समंततः ॥
तत्र चाग्निप्रदातारः स्त्रीणां हन्तार एव च
tatra dhāvaṃti duḥkhārtāstāḍyamānāśca kiṃkaraiḥ ||
daśamāsikajaṃ dānaṃ tatra teṣāṃ pramuktaye
||685||तत्र धावंति दुःखार्तास्ताड्यमानाश्च किंकरैः ॥
दशमासिकजं दानं तत्र तेषां प्रमुक्तये
tatoṃ'gāramayaiḥ puṃjairāvṛtābhūḥ samaṃtataḥ ||
svāmidroharatāstatra bhrāmyaṃte sarvato diśaḥ
||66||ततोंऽगारमयैः पुंजैरावृताभूः समंततः ॥
स्वामिद्रोहरतास्तत्र भ्राम्यंते सर्वतो दिशः
ekādaśodbhavaṃ dānaṃ tatra muktyai prajāyate ||
saṃtaptasikatāpūrṇo narako dāruṇākṛtiḥ
||67||एकादशोद्भवं दानं तत्र मुक्त्यै प्रजायते ॥
संतप्तसिकतापूर्णो नरको दारुणाकृतिः
svāminaṃ cāgataṃ dṛṣṭvā palāyanaparāyaṇāḥ ||
ye bhavanti narāstatra pacyaṃte te'pi duḥkhitāḥ ||
teṣāṃ dvādaśamāsīyaṃ śrāddhaṃ caivopatiṣṭhati
||68||स्वामिनं चागतं दृष्ट्वा पलायनपरायणाः ॥
ये भवन्ति नरास्तत्र पच्यंते तेऽपि दुःखिताः ॥
तेषां द्वादशमासीयं श्राद्धं चैवोपतिष्ठति
yatkiṃciddīyate toyamannaṃ vā vatsarāṃtare ||
prabhuṃjate ca tanmārge pradattaṃ nijabāndhavaiḥ
||69||यत्किंचिद्दीयते तोयमन्नं वा वत्सरांतरे ॥
प्रभुंजते च तन्मार्गे प्रदत्तं निजबान्धवैः
tataḥ saṃvatsarādūrdhvaṃ nijakarmasamudbhavam ||
śubhāśubhaṃ prapadyaṃte dharmarājasamīpagāḥ
||70||ततः संवत्सरादूर्ध्वं निजकर्मसमुद्भवम् ॥
शुभाशुभं प्रपद्यंते धर्मराजसमीपगाः
evaṃ paṃcadaśaitāni saṃsevya narakāṇi te ||
prāpnuvaṃti tato janma martyaloke punarnarāḥ
||71||एवं पंचदशैतानि संसेव्य नरकाणि ते ॥
प्राप्नुवंति ततो जन्म मर्त्यलोके पुनर्नराः
prāpnuvaṃti videśe ca janma ye hetuvādakāḥ ||
nityaṃ tarpaṇadānena teṣāṃ tṛptiḥ prajāyate
||72||प्राप्नुवंति विदेशे च जन्म ये हेतुवादकाः ॥
नित्यं तर्पणदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते
svāmidroharatā ye ca kurājye janma cāpnuyuḥ ||
haṃtakārapradānena teṣāṃ tṛptiḥ prajāyate
||73||स्वामिद्रोहरता ये च कुराज्ये जन्म चाप्नुयुः ॥
हंतकारप्रदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते
adattvā ye naro'śnaṃti pitṛdevadvijātiṣu ||
durbhikṣe janma teṣāṃ tu tena pāpena jāyate
||74||अदत्त्वा ये नरोऽश्नंति पितृदेवद्विजातिषु ॥
दुर्भिक्षे जन्म तेषां तु तेन पापेन जायते
kṣayāhe śrāddhasaṃprāptau tata stṛptiḥ prajāyate
||758||क्षयाहे श्राद्धसंप्राप्तौ तत स्तृप्तिः प्रजायते
ye prakurvaṃti dampatyorbhedaṃ vai sānurāgayoḥ ||
parasparamasatyāni teṣāṃ bhāryā'satī bhavet
||76||ये प्रकुर्वंति दम्पत्योर्भेदं वै सानुरागयोः ॥
परस्परमसत्यानि तेषां भार्याऽसती भवेत्
ekasminvacane prokte daśa brūte krudhānvitā ||
virūpā bhramamāṇā ca sarvalokavigarhitā ||
kanyādānaphalaisteṣāṃ tatrāsāṃ ca sukhaṃ bhavet
||77||एकस्मिन्वचने प्रोक्ते दश ब्रूते क्रुधान्विता ॥
विरूपा भ्रममाणा च सर्वलोकविगर्हिता ॥
कन्यादानफलैस्तेषां तत्रासां च सुखं भवेत्
kanyakādānavighnaṃ hi vikrayaṃ vā karoti yaḥ ||
sa kanyāḥ kevalāḥ sūte na putraṃ kevalaṃ kvacit
||78||कन्यकादानविघ्नं हि विक्रयं वा करोति यः ॥
स कन्याः केवलाः सूते न पुत्रं केवलं क्वचित्
jāyaṃte tāśca baṃdhakyo vidhavā durbhagāstathā ||
kanyādānaphala prāptyā tāsāṃ saukhyaṃ prajāyate
||79||जायंते ताश्च बंधक्यो विधवा दुर्भगास्तथा ॥
कन्यादानफल प्राप्त्या तासां सौख्यं प्रजायते
yairhṛtāni ca ratnāni tathā śāstrāṃtarāṇi ca ||
te daridrāḥ prajāyaṃte mūkāḥ khaṃjā vicakṣuṣaḥ ||
teṣāṃ śāstra pradānena iha saukhyaṃ prajāyate
||80||यैर्हृतानि च रत्नानि तथा शास्त्रांतराणि च ॥
ते दरिद्राः प्रजायंते मूकाः खंजा विचक्षुषः ॥
तेषां शास्त्र प्रदानेन इह सौख्यं प्रजायते
ete tu narakāḥ proktā martyalokasamudbhavāḥ ||
etairvijñāyate sarvaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham
||81||एते तु नरकाः प्रोक्ता मर्त्यलोकसमुद्भवाः ॥
एतैर्विज्ञायते सर्वं कृतं कर्म शुभाशुभम्
tīrthayātrāphalaistasya tataḥ śuddhiḥ prajāyate
||82||तीर्थयात्राफलैस्तस्य ततः शुद्धिः प्रजायते
bhīṣma uvāca
etatte sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭosmi narādhipa ||
ekaviṃśatpramāṇaṃ ca narakāṇāṃ yathā sthitam
||83||एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि नराधिप ॥
एकविंशत्प्रमाणं च नरकाणां यथा स्थितम्
bhūyaśca pṛccha rājeṃdra saṃdeho yo hṛdi sthitaḥ
||84||भूयश्च पृच्छ राजेंद्र संदेहो यो हृदि स्थितः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgara khaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śrāddhakalpe bhīṣmayudhiṣṭhirasaṃvāde tattadduritaprāpyaikaviṃśatinarakayātanātannivāraṇopāyavarṇanaṃnāma ṣaḍviṃśatyuttaradviśata tamo'dhyāyaḥ || 226 ||