śāpapradānavṛttāntavarṇanam
gālava uvāca
śakrādayastu deveśā duḥkhasaṃtaptamānasāḥ ||
īśvarādarśanabhrāṃtamanaḥ karmeṃdriyā ratim
||1||शक्रादयस्तु देवेशा दुःखसंतप्तमानसाः ॥
ईश्वरादर्शनभ्रांतमनः कर्मेंद्रिया रतिम्
na prāpurlokanāthaṃ te kṛtvā yaḥ pratimākṛtim ||
tapasārādhayāmāsuḥ sarvabhūtahṛdisthitam
||2||न प्रापुर्लोकनाथं ते कृत्वा यः प्रतिमाकृतिम् ॥
तपसाराधयामासुः सर्वभूतहृदिस्थितम्
kapardaśirasaṃ devaṃ śūlahastaṃ pinākinam ||
kapālakhaṭvāṃgadharaṃ daśahastaṃ kirīṭinam
||3||कपर्दशिरसं देवं शूलहस्तं पिनाकिनम् ॥
कपालखट्वांगधरं दशहस्तं किरीटिनम्
umāsahitamīśānaṃ paṃcavaktraṃ mahābhujam ||
karpūragauradehābhaṃ sitabhūtivibhūṣitam
||4||उमासहितमीशानं पंचवक्त्रं महाभुजम् ॥
कर्पूरगौरदेहाभं सितभूतिविभूषितम्
nāgayajñopavītena gajacarmasamanvitam ||
kṛṣṇasāratvacā cāpi kṛtaprāvaraṇaṃ vibhum
||5||नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितम् ॥
कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुम्
kṛtadhyānāḥ surāstatra vṛkṣādhāre samāśritāḥ ||
vratacaryāṃ samāśritya pracakrustapa uttamam
||6||कृतध्यानाः सुरास्तत्र वृक्षाधारे समाश्रिताः ॥
व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम्
ṣaḍakṣareṇa maṃtreṇa śaivena vihitāḥ surāḥ ||
śūdra uvāca ||
vratacaryā tvayā yā sā proktā saṃjā yate katham
||7||षडक्षरेण मंत्रेण शैवेन विहिताः सुराः ॥
शूद्र उवाच ॥
व्रतचर्या त्वया या सा प्रोक्ता संजा यते कथम्
brahmanvistarato brūhi na tṛpyete vaco'mṛtaiḥ
||8||ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि न तृप्येते वचोऽमृतैः
gālava uvāca
japanbhasma ca khaṭvāṃgaṃ kapālaṃ sphāṭikaṃ tathā ||
ruṃḍamālāṃ paṃcavaktramarddhacaṃdraṃ ca mūrddhani
||9||जपन्भस्म च खट्वांगं कपालं स्फाटिकं तथा ॥
रुंडमालां पंचवक्त्रमर्द्धचंद्रं च मूर्द्धनि
citrakṛttiparīdhānaṃ kaupīnakuṇḍaladvayam ||
ghaṃṭāyugmaṃ triśūlaṃ ca sūtraṃ caryāsvarūpakam
||10||चित्रकृत्तिपरीधानं कौपीनकुण्डलद्वयम् ॥
घंटायुग्मं त्रिशूलं च सूत्रं चर्यास्वरूपकम्
amībhirlakṣaṇairlakṣyaṃ mayoktaṃ tava śūdraja ||
anena vidhinā sarve devā vahnipurogamāḥ
||11||अमीभिर्लक्षणैर्लक्ष्यं मयोक्तं तव शूद्रज ॥
अनेन विधिना सर्वे देवा वह्निपुरोगमाः
sarva ārādhayāmāsuḥ sarvopāyairvarapradam ||
cāturmāsye ca saṃpūrṇe sapūrṇe kārtike'male
||12||सर्व आराधयामासुः सर्वोपायैर्वरप्रदम् ॥
चातुर्मास्ये च संपूर्णे सपूर्णे कार्तिकेऽमले
cīrṇavratānsurāndṛṣṭvā viśuddhāṃśca maheśvaraḥ ||
matiṃ teṣāṃ dadau tuṣṭo jīvātmā sarvabhūtadṛk
||13||चीर्णव्रतान्सुरान्दृष्ट्वा विशुद्धांश्च महेश्वरः ॥
मतिं तेषां ददौ तुष्टो जीवात्मा सर्वभूतदृक्
śatarudrīyajāpyena vidhānasahitena ca ||
dhyānena dīpadānena cāturmāsye tutoṣa saḥ
||14||शतरुद्रीयजाप्येन विधानसहितेन च ॥
ध्यानेन दीपदानेन चातुर्मास्ये तुतोष सः
pūjanaiḥ ṣoḍaśavidhairyathā viṣṇostathā hare ||
kurvāṇānbhaktibhāvena jñātvā devānsamāgatān
||15||पूजनैः षोडशविधैर्यथा विष्णोस्तथा हरे ॥
कुर्वाणान्भक्तिभावेन ज्ञात्वा देवान्समागतान्
prahṛṣṭo bhagavānrudro dadau teṣāṃ śubhā matim ||
tataḥ saṃmaṃtrya te devā vahniṃ stutvā yathārthataḥ
||16||प्रहृष्टो भगवान्रुद्रो ददौ तेषां शुभा मतिम् ॥
ततः संमंत्र्य ते देवा वह्निं स्तुत्वा यथार्थतः
prasannavadanaṃ cakruḥ kāryasādhanatatparam ||
karmasākṣī mahātejāḥ kṛtvā pārāvataṃ vapu
||17||प्रसन्नवदनं चक्रुः कार्यसाधनतत्परम् ॥
कर्मसाक्षी महातेजाः कृत्वा पारावतं वपु
praviveśa tato madhye draṣṭuṃ devaṃ maheśvaram ||
cakāra gativikṣepaṃ guṃṭhanairavaguṃṭhanaiḥ
||18||प्रविवेश ततो मध्ये द्रष्टुं देवं महेश्वरम् ॥
चकार गतिविक्षेपं गुंठनैरवगुंठनैः
luṃṭhanaiḥ sarpaṇaiścaiva cārurūpo'dbhutāṃ gatim ||
taṃ dṛṣṭvā bhagavāṃstatra kāraṇaṃ samabuddhyata
||19||लुंठनैः सर्पणैश्चैव चारुरूपोऽद्भुतां गतिम् ॥
तं दृष्ट्वा भगवांस्तत्र कारणं समबुद्ध्यत
ūrdhvaretāstatastasminsasarjādau dadhāra tat ||
vīryaṃ vahnimukhe caiva sotpapāta gṛhādbahiḥ
||20||ऊर्ध्वरेतास्ततस्तस्मिन्ससर्जादौ दधार तत् ॥
वीर्यं वह्निमुखे चैव सोत्पपात गृहाद्बहिः
gate tasminpataṃge'tha pārvatī viphalaśramā ||
saṃkruddhā sarvadevānāṃ sā śaśāpa maheśvarī
||21||गते तस्मिन्पतंगेऽथ पार्वती विफलश्रमा ॥
संक्रुद्धा सर्वदेवानां सा शशाप महेश्वरी
yasmānmamecchā vihatā bhavadbhirduṣṭabuddhibhiḥ ||
tasmātpāṣāṇatāmāśu vrajaṃtu tridivaukasaḥ
||22||यस्मान्ममेच्छा विहता भवद्भिर्दुष्टबुद्धिभिः ॥
तस्मात्पाषाणतामाशु व्रजंतु त्रिदिवौकसः
nirapatyā nirdayāśca sarve devā bhaviṣyatha ||
tataḥ prasādayāmāsuḥ praṇatāḥ śāpayaṃtritāḥ
||23||निरपत्या निर्दयाश्च सर्वे देवा भविष्यथ ॥
ततः प्रसादयामासुः प्रणताः शापयंत्रिताः
mahadduḥkhaṃ saṃpraviṣṭāḥ punaḥ punarathābruvan
||24||महद्दुःखं संप्रविष्टाः पुनः पुनरथाब्रुवन्
devā ūcuḥ
tvaṃ mātā sarvadevānāṃ sarvasākṣī sanātanī ||
utpattisthitisaṃhārakāraṇaṃ jagatāṃ sadā
||25||त्वं माता सर्वदेवानां सर्वसाक्षी सनातनी ॥
उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं जगतां सदा
bhūtaprakṛtirūpā tvaṃ mahābhūtasamāśritā ||
aparṇā tapasāṃ dhātrī bhūtadhātrī vasundharā
||26||भूतप्रकृतिरूपा त्वं महाभूतसमाश्रिता ॥
अपर्णा तपसां धात्री भूतधात्री वसुन्धरा
maṃtrārādhyā mantrabījaṃ viśvabījalayasthitiḥ ||
yajñādiphaladātrī ca svāhārūpeṇa sarvadā
||27||मंत्राराध्या मन्त्रबीजं विश्वबीजलयस्थितिः ॥
यज्ञादिफलदात्री च स्वाहारूपेण सर्वदा
mantrayantrasamopetā brahmaviṣṇuśivādiṣu ||
nityarūpā mahārūpā sarvarūpā nirañjanā
||298||मन्त्रयन्त्रसमोपेता ब्रह्मविष्णुशिवादिषु ॥
नित्यरूपा महारूपा सर्वरूपा निरञ्जना
doṣatrayasamākrānta jananaiḥ śreyasapradā ||
mahālakṣmīrmahākālīmahādevī maheśvarī
||29||दोषत्रयसमाक्रान्त जननैः श्रेयसप्रदा ॥
महालक्ष्मीर्महाकालीमहादेवी महेश्वरी
viśveśvarī mahāmāyā māyābījavarapradā ||
vararūpā vareṇyā tvaṃ varadātrī varāsutā
||30||विश्वेश्वरी महामाया मायाबीजवरप्रदा ॥
वररूपा वरेण्या त्वं वरदात्री वरासुता
bilvapatraiḥ śubhairye tvāṃ pūjayanti narāḥ sadā ||
teṣāṃ rājyapradātrī ca kāmadā siddhidā sadā
||31||बिल्वपत्रैः शुभैर्ये त्वां पूजयन्ति नराः सदा ॥
तेषां राज्यप्रदात्री च कामदा सिद्धिदा सदा
cāturmāsye'rcitā yaistvaṃ bilvapatrairviśeṣataḥ ||
teṣāṃ vāṃchitasiddhyarthaṃ jātā kāmadughā svayam
||32||चातुर्मास्येऽर्चिता यैस्त्वं बिल्वपत्रैर्विशेषतः ॥
तेषां वांछितसिद्ध्यर्थं जाता कामदुघा स्वयम्
ye'rcayaṃti sadā loke maheśvarasamanvitām ||
bilvapatrairmahābhaktyā na teṣāṃ duḥkhaduṣkṛtī
||33||येऽर्चयंति सदा लोके महेश्वरसमन्विताम् ॥
बिल्वपत्रैर्महाभक्त्या न तेषां दुःखदुष्कृती
cāturmāsye viśeṣeṇa tava pūjā mahāphalā ||
adyaprabhṛti yairlokairbilvapatraistu pūjitā
||34||चातुर्मास्ये विशेषेण तव पूजा महाफला ॥
अद्यप्रभृति यैर्लोकैर्बिल्वपत्रैस्तु पूजिता
vidhāsyasi maheśāni teṣāṃ jñānamanuttamam ||
cāturmāsye'dhikaphalaṃ bilvapatraṃ varānane
||35||विधास्यसि महेशानि तेषां ज्ञानमनुत्तमम् ॥
चातुर्मास्येऽधिकफलं बिल्वपत्रं वरानने
umāmaheśvaraprītyai dattaṃ vidhivadakṣayam ||
yathā śrīstulasīvṛkṣe tathā bilve ca pārvatī
||36||उमामहेश्वरप्रीत्यै दत्तं विधिवदक्षयम् ॥
यथा श्रीस्तुलसीवृक्षे तथा बिल्वे च पार्वती
tvaṃ mūrtyā dṛśyase viśvaṃ sakalābhīṣṭadāyinī ||
cāturmāsye viśeṣeṇa sevitau dvau mahāphalau
||37||त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी ॥
चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsya māhātmye paijavanopākhyāne pārvatyendrādīnāṃ śāpapradānavṛttāntavarṇanaṃnāma ṣaṭcatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 246 ||