kathaṃ nityā bhagavatī harapatnī yaśasvinī
nārada uvāca
kathaṃ nityā bhagavatī harapatnī yaśasvinī ||
yogasiddhiṃ sumahatīṃ prāpa māsacatuṣṭaye
||1||कथं नित्या भगवती हरपत्नी यशस्विनी ॥
योगसिद्धिं सुमहतीं प्राप मासचतुष्टये
mantrarājamimaṃ japtvā dvādaśākṣarasaṃbhavam ||
etanme vistareṇa tvaṃ kathayasva yathātatham
||2||मन्त्रराजमिमं जप्त्वा द्वादशाक्षरसंभवम् ॥
एतन्मे विस्तरेण त्वं कथयस्व यथातथम्
brahmovāca
cāturmāsye harau supte pārvatī niyatavratā ||
manasā karmaṇā vācā haribhaktiparāyaṇā
||3||चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते पार्वती नियतव्रता ॥
मनसा कर्मणा वाचा हरिभक्तिपरायणा
cāruśṛṃge piturnityaṃ tiṣṭhaṃtī tapasi sthitā ||
devadvijāgnigo'śvatthātithipūjāparāyaṇā
||4||चारुशृंगे पितुर्नित्यं तिष्ठंती तपसि स्थिता ॥
देवद्विजाग्निगोऽश्वत्थातिथिपूजापरायणा
cāturmāsye'tha saṃprāpte vimale harivāsare ||
jajāpa paramaṃ maṃtraṃ yathādiṣṭaṃ pinākinā
||5||चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते विमले हरिवासरे ॥
जजाप परमं मंत्रं यथादिष्टं पिनाकिना
śaṃkhacakradharo viṣṇuścaturhastaḥ kirīṭadhṛk ||
meghaśyāmoṃ'bujākṣaśca sūryakoṭisamaprabhaḥ
||6||शंखचक्रधरो विष्णुश्चतुर्हस्तः किरीटधृक् ॥
मेघश्यामोंऽबुजाक्षश्च सूर्यकोटिसमप्रभः
garuḍādhiṣṭhito hṛṣṭo vasanvyāpya jagattrayam ||
śrīvatsakaustubhayutaḥ pītakauśeyavastrakaḥ
||7||गरुडाधिष्ठितो हृष्टो वसन्व्याप्य जगत्त्रयम् ॥
श्रीवत्सकौस्तुभयुतः पीतकौशेयवस्त्रकः
sarvābharaṇaśobhābhirabhidīptamahāvapuḥ ||
babhāṣe pārvatīṃ viṣṇuḥ prasannavadanaḥ śubhām ||
devi tuṣṭo 'smi bhadraṃ te kathayasva tavepsitam
||8||सर्वाभरणशोभाभिरभिदीप्तमहावपुः ॥
बभाषे पार्वतीं विष्णुः प्रसन्नवदनः शुभाम् ॥
देवि तुष्टो ऽस्मि भद्रं ते कथयस्व तवेप्सितम्
pārvatyuvāca
tajjñānamamalaṃ dehi yena nāvarttanaṃ bhavet ||
ityuktaḥ sa mahāviṣṇuḥ pratyuvāca harapriyām
||9||तज्ज्ञानममलं देहि येन नावर्त्तनं भवेत् ॥
इत्युक्तः स महाविष्णुः प्रत्युवाच हरप्रियाम्
sa eva devadeveśastava vakṣyatyasaṃśayam ||
sa eva bhagavānsākṣī dehāṃtarabahiḥsthitaḥ
||10||स एव देवदेवेशस्तव वक्ष्यत्यसंशयम् ॥
स एव भगवान्साक्षी देहांतरबहिःस्थितः
viśvasraṣṭā ca goptā ca pavitrāṇāṃ ca pāvanaḥ ||
anādinidhano dharmo dharmādīnāṃ prabhurhi saḥ
||11||विश्वस्रष्टा च गोप्ता च पवित्राणां च पावनः ॥
अनादिनिधनो धर्मो धर्मादीनां प्रभुर्हि सः
akṣaratrayasevyaṃ yatsakalaṃ brahma eva saḥ ||
mūrttāmūrttasvarūpeṇa yo'jo janmadharo hi saḥ
||12||अक्षरत्रयसेव्यं यत्सकलं ब्रह्म एव सः ॥
मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण योऽजो जन्मधरो हि सः
mamādhikāro naivāsti vaktuṃ tava na saṃśayaḥ ||
ityuktvā bhagavānīśo virarāma prahṛṣṭavān
||13||ममाधिकारो नैवास्ति वक्तुं तव न संशयः ॥
इत्युक्त्वा भगवानीशो विरराम प्रहृष्टवान्
etasminnaṃtare śaṃbhurgirijāśramamabhyagāt ||
sarvabhūta gaṇairyukto vimāne sārvakāmike
||14||एतस्मिन्नंतरे शंभुर्गिरिजाश्रममभ्यगात् ॥
सर्वभूत गणैर्युक्तो विमाने सार्वकामिके
tayā vai bhagavāndevaḥ pūjitaḥ parameśvaraḥ ||
sakhīnāmapi pratyakṣamāścaryaṃ samajāyata
||15||तया वै भगवान्देवः पूजितः परमेश्वरः ॥
सखीनामपि प्रत्यक्षमाश्चर्यं समजायत
stutvā'tha taṃ mahādevaṃ viṣṇurdehe layaṃ yayau ||
athovāca maheśānaḥ pārvatīṃ parameśvaraḥ
||16||स्तुत्वाऽथ तं महादेवं विष्णुर्देहे लयं ययौ ॥
अथोवाच महेशानः पार्वतीं परमेश्वरः
vimānavaramāruhya tuṣṭo'haṃ tava suvrate ||
gatvaikāṃtapradeśaṃ te kathaye paramaṃ mahaḥ
||17||विमानवरमारुह्य तुष्टोऽहं तव सुव्रते ॥
गत्वैकांतप्रदेशं ते कथये परमं महः
evamuktvā bhagavatīṃ kare gṛhya mudānvitaḥ ||
vimānavaramāropya līlayā prayayau tadā
||19||एवमुक्त्वा भगवतीं करे गृह्य मुदान्वितः ॥
विमानवरमारोप्य लीलया प्रययौ तदा
nānādhātumayānadrīnnānāratnavicitritān ||
nadīnirjharakuṃjāṃśca nadānkokilakūjitān
||19||नानाधातुमयानद्रीन्नानारत्नविचित्रितान् ॥
नदीनिर्झरकुंजांश्च नदान्कोकिलकूजितान्
akhātāndevakhātāṃśca gaṃgādyāḥ saritastathā ||
saugaṃdhikāṃśca kalhārānsahasradalapiṃjarān
||2||अखातान्देवखातांश्च गंगाद्याः सरितस्तथा ॥
सौगंधिकांश्च कल्हारान्सहस्रदलपिंजरान्
darśanyakarṇikārāṃśca kovidārānmahādrumān ||
tālāṃstamālānhiṃtālānpriyaṃgūnpanasānapi
||21||दर्शन्यकर्णिकारांश्च कोविदारान्महाद्रुमान् ॥
तालांस्तमालान्हिंतालान्प्रियंगून्पनसानपि
tilakānbakulāṃścaiva bahūnapi ca puṣpitān ||
kṣetrāṇi kalanābhāni piñjarāṇi vidarśayan
||22||तिलकान्बकुलांश्चैव बहूनपि च पुष्पितान् ॥
क्षेत्राणि कलनाभानि पिञ्जराणि विदर्शयन्
yayau devanadītīre gataṃ śaravaṇaṃ mahat ||
phullakāśaṃ svarṇamayaṃ śarastaṃbagaṇānvitam
||23||ययौ देवनदीतीरे गतं शरवणं महत् ॥
फुल्लकाशं स्वर्णमयं शरस्तंबगणान्वितम्
hema bhūmivibhāgasthaṃ vahnikāṃtimṛgadvijam ||
tatra tīragatānāṃ ca munīnāmūrdhvaretasām
||24||हेम भूमिविभागस्थं वह्निकांतिमृगद्विजम् ॥
तत्र तीरगतानां च मुनीनामूर्ध्वरेतसाम्
āśramānsa vimānāgre tiṣṭhanpatnyai pradarśayat ||
ṣaṭkṛttikāśca dadṛśe pārvatī vanasannidhau
||25||आश्रमान्स विमानाग्रे तिष्ठन्पत्न्यै प्रदर्शयत् ॥
षट्कृत्तिकाश्च ददृशे पार्वती वनसन्निधौ
snātāḥ svalaṃkṛtāścandrapatnyastā virajāṃbarāḥ ||
ūcustā yojitakarā ke'yaṃ putrāya gamyate
||26||स्नाताः स्वलंकृताश्चन्द्रपत्न्यस्ता विरजांबराः ॥
ऊचुस्ता योजितकरा केऽयं पुत्राय गम्यते
tatkathyatāṃ mahābhāge sa ca te darśanaṃ gataḥ
||27||तत्कथ्यतां महाभागे स च ते दर्शनं गतः
pārvatyuvāca
mama bhāgyavaśātputraḥ kathamutsaṃgamāharet ||
na hyabhāgyavaśātpuṃsāṃ kvāpi saukhyaṃ nirantaram
||28||मम भाग्यवशात्पुत्रः कथमुत्संगमाहरेत् ॥
न ह्यभाग्यवशात्पुंसां क्वापि सौख्यं निरन्तरम्
sutanāmnāpyahaṃ dṛṣṭvā bhavatīnāṃ ca darśanāt ||
kimarthamiha saṃprāptāḥ kathyatāmavilaṃbitam
||29||सुतनाम्नाप्यहं दृष्ट्वा भवतीनां च दर्शनात् ॥
किमर्थमिह संप्राप्ताः कथ्यतामविलंबितम्
kṛttikā ūcuḥ
vayaṃ tava sutaṃ nyastaṃ pradātumiha sundari ||
cāturmāsye ravau snātumāgatā devanimnagām
||30||वयं तव सुतं न्यस्तं प्रदातुमिह सुन्दरि ॥
चातुर्मास्ये रवौ स्नातुमागता देवनिम्नगाम्
pārvatyuvāca
na hāsyāvasaraḥ sakhyaḥ satyameva hi kathyatām ||
ekāṃtāvasare hāsyaṃ jāyate cetaretaram
||31||न हास्यावसरः सख्यः सत्यमेव हि कथ्यताम् ॥
एकांतावसरे हास्यं जायते चेतरेतरम्
kṛttikā ūcuḥ
satyaṃ vadāmahe devi tava trailokyaśobhite ||
asya staṃbasamūhasya madhyasthaṃ bālakaṃ vṛṇu
||32||सत्यं वदामहे देवि तव त्रैलोक्यशोभिते ॥
अस्य स्तंबसमूहस्य मध्यस्थं बालकं वृणु
kṛttikānāṃ vacaḥ śrutvā śaṃkitā pārvatī tadā ||
dadarśa bālaṃ dīptābhaṃ ṣaṇmukhaṃ dīptavarcasam
||33||कृत्तिकानां वचः श्रुत्वा शंकिता पार्वती तदा ॥
ददर्श बालं दीप्ताभं षण्मुखं दीप्तवर्चसम्
taḍitkoṭipratīkāśaṃ rūpadivyaśriyā yutam ||
vahniputraṃ ca gāṃgeyaṃ kārtikeyaṃ mahābalam
||34||तडित्कोटिप्रतीकाशं रूपदिव्यश्रिया युतम् ॥
वह्निपुत्रं च गांगेयं कार्तिकेयं महाबलम्
sā vatseti gṛhītvā taṃ kumāraṃ pāṇinā mudā ||
vimānamadhyamādāya kṛtvotsaṃge hyuvāca ha
||35||सा वत्सेति गृहीत्वा तं कुमारं पाणिना मुदा ॥
विमानमध्यमादाय कृत्वोत्संगे ह्युवाच ह
ciraṃjīva ciraṃ nanda ciraṃ naṃdaya bādhavān ||
ityuktvā gāḍhamāliṃgya mūrdhni cāghrāya taṃ sutam
||36||चिरंजीव चिरं नन्द चिरं नंदय बाधवान् ॥
इत्युक्त्वा गाढमालिंग्य मूर्ध्नि चाघ्राय तं सुतम्
saṃhṛṣṭā paramodāraṃ bhāsvaraṃ hṛṣṭamānasam ||
kārtikeyo mahāpremṇā praṇipatya maheśvaram
||37||संहृष्टा परमोदारं भास्वरं हृष्टमानसम् ॥
कार्तिकेयो महाप्रेम्णा प्रणिपत्य महेश्वरम्
tataḥ prāṃjaliravyagraḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā ||
tadvimānaṃ yayau śīghraṃ tīrtvā nadanadīpatīn
||38||ततः प्रांजलिरव्यग्रः प्रहृष्टेनांतरात्मना ॥
तद्विमानं ययौ शीघ्रं तीर्त्वा नदनदीपतीन्
jaṃbudvīpamatikramya lakṣayojanamāyatam ||
tataḥ samudraṃ dviguṇaṃ lavaṇodaṃ tathaiva ca
||39||जंबुद्वीपमतिक्रम्य लक्षयोजनमायतम् ॥
ततः समुद्रं द्विगुणं लवणोदं तथैव च
uttarāṃśca kurūnnītvā vimānenārkatejasā ||
samudradviguṇaṃ dvīpaṃ kuśanābheti kīrtitam
||4||उत्तरांश्च कुरून्नीत्वा विमानेनार्कतेजसा ॥
समुद्रद्विगुणं द्वीपं कुशनाभेति कीर्तितम्
divyalokasamākrāṃtaṃ divyaparvatasaṃkulam ||
ikṣūdādviguṇaṃ dvīpaṃ taddvīpāddviguṇaḥ punaḥ
||41||दिव्यलोकसमाक्रांतं दिव्यपर्वतसंकुलम् ॥
इक्षूदाद्विगुणं द्वीपं तद्द्वीपाद्द्विगुणः पुनः
tamatikramya tatsindhordaviguṇaṃ krauṃcasaṃjñitam ||
tato'pi dviguṇaḥ sindhuḥ surodo yakṣasevitaḥ
||42||तमतिक्रम्य तत्सिन्धोर्दविगुणं क्रौंचसंज्ञितम् ॥
ततोऽपि द्विगुणः सिन्धुः सुरोदो यक्षसेवितः
tato'pi dviguṇaṃ dvīpaṃ śākadvīpetisaṃjñitam ||
arṇavadviguṇaṃ tasmādājyarūpaṃ sunirmitaṃ
||43||ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं शाकद्वीपेतिसंज्ञितम् ॥
अर्णवद्विगुणं तस्मादाज्यरूपं सुनिर्मितं
paramasvādasaṃpūrṇaṃ yatra siddhāḥ samaṃtataḥ ||
tasmācca dviguṇaṃ dvīpaṃ śālmalīvṛkṣasaṃjñitam
||44||परमस्वादसंपूर्णं यत्र सिद्धाः समंततः ॥
तस्माच्च द्विगुणं द्वीपं शाल्मलीवृक्षसंज्ञितम्
samudro dviguṇastatra dadhimaṃḍodasaṃbhavaḥ ||
sādhyā vasaṃti niyataṃ mahattapasi saṃsthitāḥ
||45||समुद्रो द्विगुणस्तत्र दधिमंडोदसंभवः ॥
साध्या वसंति नियतं महत्तपसि संस्थिताः
tato'pi dviguṇaṃ dvīpaṃ plakṣanāmeti viśrutam ||
kṣīrodo dviguṇastatra yatrayatramaharṣayaḥ ||
ṣaḍimāni sudivyāni bhaumaḥ svarga udāhṛtaḥ ||
tatra svarṇamayī bhūmistathā rajatasaṃyutā
||47||ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं प्लक्षनामेति विश्रुतम् ॥
क्षीरोदो द्विगुणस्तत्र यत्रयत्रमहर्षयः ॥
षडिमानि सुदिव्यानि भौमः स्वर्ग उदाहृतः ॥
तत्र स्वर्णमयी भूमिस्तथा रजतसंयुता
dṛṣṭavā madhūpalasvādaiḥ sarvakāmapradāyakā ||
yatra strīpuruṣāṇāṃ ca kalpavṛkṣā gṛhe sthitāḥ
||48||दृष्टवा मधूपलस्वादैः सर्वकामप्रदायका ॥
यत्र स्त्रीपुरुषाणां च कल्पवृक्षा गृहे स्थिताः
vāsāṃsi bhūṣaṇānāṃ ca samūhānharṣayaṃti ca ||
etāni dakṣacihnāni dvīpāni munisattama
||49||वासांसि भूषणानां च समूहान्हर्षयंति च ॥
एतानि दक्षचिह्नानि द्वीपानि मुनिसत्तम
maheśvaro vimānena vyatikrāmadvihāyasā ||
plakṣadvīpasya ca prāṃte dviguṇaḥ kṣīrasāgaraḥ
||5||महेश्वरो विमानेन व्यतिक्रामद्विहायसा ॥
प्लक्षद्वीपस्य च प्रांते द्विगुणः क्षीरसागरः
tanmadhye sumahdvīpaṃ śvetaṃ nāma suniścitam ||
ramyakaḥ parvatastatra śataśṛṃgomitadrumaḥ
||51||तन्मध्ये सुमह्द्वीपं श्वेतं नाम सुनिश्चितम् ॥
रम्यकः पर्वतस्तत्र शतशृंगोमितद्रुमः
tasya śṛṃge mahaddivye vimānaṃ sthāpitaṃ tadā ||
tadā'mṛtaphalairvṛkṣaiḥ sevite hemavāluke
||52||तस्य शृंगे महद्दिव्ये विमानं स्थापितं तदा ॥
तदाऽमृतफलैर्वृक्षैः सेविते हेमवालुके
kṣīracchedena vihṛte śilātalasusaṃvṛte ||
vivikte sarvasubhage maṇiratnasamanvite
||53||क्षीरच्छेदेन विहृते शिलातलसुसंवृते ॥
विविक्ते सर्वसुभगे मणिरत्नसमन्विते
umāyai kathayāmāsa devadevaḥ pinākadhṛk ||
kārtikeyo'pi śuśrāva guhyādguhyataraṃ mahat ||
dhyānayogaṃ maṃtrarūpaṃ dvādaśākṣarasaṃjñitam |
1 praṇavena yutaṃ sāgraṃ sarahasyaṃ śruteḥ param
||55||उमायै कथयामास देवदेवः पिनाकधृक् ॥
कार्तिकेयोऽपि शुश्राव गुह्याद्गुह्यतरं महत् ॥
ध्यानयोगं मंत्ररूपं द्वादशाक्षरसंज्ञितम् ।
१ प्रणवेन युतं साग्रं सरहस्यं श्रुतेः परम्
īśvara uvāca
akṣaratrayasaṃyukto mantro'yaṃ sakṛdakṣaraḥ ||
māghamāsahitaścāyamamākṣohenaścāyamamāyo viśvapāvanaḥ ||
viṣṇugamyo viṣṇu madhyo mantratrayasamanvitaḥ ||
turīyakalayā'śeṣabrahmāṃḍagaṇasevitaḥ 57 ||
niṣkāmairmunibhiḥ sevyo mahāvidyādisevitaḥ ||
nābhitaḥ śirasi vyāpta akhaṇḍasukhadāyakaḥ
||988||अक्षरत्रयसंयुक्तो मन्त्रोऽयं सकृदक्षरः ॥
माघमासहितश्चायममाक्षोहेनश्चायममायो विश्वपावनः ॥
विष्णुगम्यो विष्णु मध्यो मन्त्रत्रयसमन्वितः ॥
तुरीयकलयाऽशेषब्रह्मांडगणसेवितः ५७ ॥
निष्कामैर्मुनिभिः सेव्यो महाविद्यादिसेवितः ॥
नाभितः शिरसि व्याप्त अखण्डसुखदायकः
oṃkāreti priyoktiste mahāduḥkhavināśanaḥ ||
taṃ pūrvaṃ praṇavaṃ dhyātvā jñānarūpaṃ sukhāśrayam
||59||ओंकारेति प्रियोक्तिस्ते महादुःखविनाशनः ॥
तं पूर्वं प्रणवं ध्यात्वा ज्ञानरूपं सुखाश्रयम्
jñātvā sarvagataṃ brahma dehaśodhanatatparaḥ 1|
padmāsanaparo bhūtvā saṃpūjya jñānalocanaḥ
||60||ज्ञात्वा सर्वगतं ब्रह्म देहशोधनतत्परः १।
पद्मासनपरो भूत्वा संपूज्य ज्ञानलोचनः
netre mukulite kṛtvā śuro karau kṛtvā tu saṃhatau ||
cetasi dhyānarūpeṇa ciṃtayecchivamaṃgalam
||61||नेत्रे मुकुलिते कृत्वा शुरो करौ कृत्वा तु संहतौ ॥
चेतसि ध्यानरूपेण चिंतयेच्छिवमंगलम्
taḍitkoṭipratīkāśaṃ sūryakoṭisamacchavim ||
candralakṣasamacchannaṃ puruṣaṃ dyotitākhilam 1
||62||तडित्कोटिप्रतीकाशं सूर्यकोटिसमच्छविम् ॥
चन्द्रलक्षसमच्छन्नं पुरुषं द्योतिताखिलम् १
mūrttāmūrttavairājaṃ taṃ sadasadrūpa mavyam ||
ciṃtayitvā virāḍrūpaṃ na bhūyaḥstanapo bhavet ||
cāturmāsye sakṛdapi dhyānātkalmaṣasaṃkṣayaḥ ||
1 evaṃ ca madrūpamidaṃ murāreramoghavīryaṃ guṇa topyapāram 1|
vilokayedyo'ghavināśanāya kṣaṇaṃ prabhurjanmaśatodbhavāya
||64||मूर्त्तामूर्त्तवैराजं तं सदसद्रूप मव्यम् ॥
चिंतयित्वा विराड्रूपं न भूयःस्तनपो भवेत् ॥
चातुर्मास्ये सकृदपि ध्यानात्कल्मषसंक्षयः ॥
१ एवं च मद्रूपमिदं मुरारेरमोघवीर्यं गुण तोप्यपारम् १।
विलोकयेद्योऽघविनाशनाय क्षणं प्रभुर्जन्मशतोद्भवाय
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye dhyānayogonāmaikaṣaṣṭyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 261 ||