dhṛtarāṣṭrādikṛtahāṭakeśvarakṣetradarśanavarṇanam
sūta uvāca
tatraiva sthāpitaṃ liṃgaṃ dhṛtarāṣṭreṇa bhūbhujā ||
duryodhanena cālokya sarvapāpaiḥ pramucyate
||1||तत्रैव स्थापितं लिंगं धृतराष्ट्रेण भूभुजा ॥
दुर्योधनेन चालोक्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
ṛṣaya ūcuḥ
kasminkāle narendreṇa dhṛtarāṣṭreṇa bhūbhujā ||
tatra saṃsthāpitaṃ ligaṃ vada tvaṃ raumaharṣaṇe
||2||कस्मिन्काले नरेन्द्रेण धृतराष्ट्रेण भूभुजा ॥
तत्र संस्थापितं लिगं वद त्वं रौमहर्षणे
sūta uvāca
āsīdbhānumatīnāma balabhadrasutā purā ||
sarvalakṣaṇasaṃpannā rūpau dāryaguṇānvitā
||3||आसीद्भानुमतीनाम बलभद्रसुता पुरा ॥
सर्वलक्षणसंपन्ना रूपौ दार्यगुणान्विता
tāṃ dadāvatha patnyarthe dhārtarāṣṭrāya dhīmate ||
duryodhanāya saṃmantrya viṣṇunā saha yādavaḥ
||4||तां ददावथ पत्न्यर्थे धार्तराष्ट्राय धीमते ॥
दुर्योधनाय संमन्त्र्य विष्णुना सह यादवः
atha nāgapurātsarve bhīṣma droṇādayaśca ye ||
kauravāḥ prasthitāstūrṇaṃ purīṃ dvāravatīṃ prati
||5||अथ नागपुरात्सर्वे भीष्म द्रोणादयश्च ये ॥
कौरवाः प्रस्थितास्तूर्णं पुरीं द्वारवतीं प्रति
tathā pāṃḍusutāḥ paṃca parivārasamanvitāḥ ||
saubhrātraṃ manyamānāste duryodhanasamanvi tāḥ ||
jagmurdvāravatīṃ hṛṣṭāḥ sainyena mahatānvitāḥ
||6||तथा पांडुसुताः पंच परिवारसमन्विताः ॥
सौभ्रात्रं मन्यमानास्ते दुर्योधनसमन्वि ताः ॥
जग्मुर्द्वारवतीं हृष्टाः सैन्येन महतान्विताः
atha krameṇa gacchaṃtaste sarve kurupāṇḍavāḥ ||
ānartaviṣayaṃ prāptā dhanadhānyasamākulam
||7||अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः ॥
आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ yatra tatkṣetramuttamam ||
hāṭakeśvaradevasya vikhyātaṃ bhuvanatraye
||8||सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् ॥
हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये
atha prāha viśuddhātmā vṛddhaḥ kurupitāmahaḥ ||
dhṛtarāṣṭraṃ mahīpālaṃ saputraṃ prahasanniva
||9||अथ प्राह विशुद्धात्मा वृद्धः कुरुपितामहः ॥
धृतराष्ट्रं महीपालं सपुत्रं प्रहसन्निव
bhīṣma uvāca
etadvatsa purā dṛṣṭaṃ mayā kṣetramanuttamam ||
hāṭakeśvaradevasya sarvapātakanāśanam
||10||एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् ॥
हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्
atrāhaṃ caiva ni rmuktaḥ strīhatyodbhavapātakāt ||
tasmādatraiva rājeṃdra tiṣṭhāmaḥ paṃcavāsarān
||11||अत्राहं चैव नि र्मुक्तः स्त्रीहत्योद्भवपातकात् ॥
तस्मादत्रैव राजेंद्र तिष्ठामः पंचवासरान्
yena sarvāṇi paśyāmastīrthānyāyatanāni ca ||
yānyatra saṃti puṇyāni munīnāṃ bhāvitātmanām
||12||येन सर्वाणि पश्यामस्तीर्थान्यायतनानि च ॥
यान्यत्र संति पुण्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्
atha tadvacanādrājā dhṛtarāṣṭroṃ'bikāsutaḥ ||
śatasaṃkhyaiḥ sutaiḥ sārdhaṃ kautūhalasamanvitaḥ
||13||अथ तद्वचनाद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ॥
शतसंख्यैः सुतैः सार्धं कौतूहलसमन्वितः
jagāma satvaraṃ tatra yatra tatkṣetramuttamam ||
tapasvigaṇasaṃkīrṇaṃ yuktaṃ caivāśramaiḥ śubhaiḥ
||14||जगाम सत्वरं तत्र यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् ॥
तपस्विगणसंकीर्णं युक्तं चैवाश्रमैः शुभैः
brahmaghoṣeṇa mahatā nāditaṃ sarvatodiśam ||
vahnipūjotthadhūmreṇa kaluṣīkṛtapāda pam ||
krīḍāmṛgaiśca saṃkīrṇaṃ dhāvadbhirbahubhistathā
||15||ब्रह्मघोषेण महता नादितं सर्वतोदिशम् ॥
वह्निपूजोत्थधूम्रेण कलुषीकृतपाद पम् ॥
क्रीडामृगैश्च संकीर्णं धावद्भिर्बहुभिस्तथा
tato nivārya sainyaṃ svamupadravabhayānnṛpaḥ ||
pañcabhiḥ pāṃḍavaiḥ sārdhaṃ śatasaṃkhyaistathā sutaiḥ
||16||ततो निवार्य सैन्यं स्वमुपद्रवभयान्नृपः ॥
पञ्चभिः पांडवैः सार्धं शतसंख्यैस्तथा सुतैः
bhīṣmeṇa somadattena bāhlīkena samanvitaḥ ||
droṇācāryeṇa vīreṇa tatputreṇa kṛpeṇa ca
||17||भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन समन्वितः ॥
द्रोणाचार्येण वीरेण तत्पुत्रेण कृपेण च
saubalena ca karṇena tathānyairapi pārthivaiḥ ||
parivāraparityaktaistasminkṣetre cacāra saḥ
||18||सौबलेन च कर्णेन तथान्यैरपि पार्थिवैः ॥
परिवारपरित्यक्तैस्तस्मिन्क्षेत्रे चचार सः
te'pi sarve mahātmānaḥ kṣatriyāstatra saṃsthitāḥ ||
cakrurdharmakriyāḥ sarvāḥ śraddhāpūtena cetasā
||19||तेऽपि सर्वे महात्मानः क्षत्रियास्तत्र संस्थिताः ॥
चक्रुर्धर्मक्रियाः सर्वाः श्रद्धापूतेन चेतसा
snānaṃ cakrurvidhānena tīrtheṣu dvijasattamāḥ ||
bhrāṃtvābhrāṃtvā supuṇyeṣu śrutvāśrutvā dvijanmanām
||20||स्नानं चक्रुर्विधानेन तीर्थेषु द्विजसत्तमाः ॥
भ्रांत्वाभ्रांत्वा सुपुण्येषु श्रुत्वाश्रुत्वा द्विजन्मनाम्
dānāni ca viśiṣṭāni daduriṣṭāni cāpare ||
dīnebhyaḥ kṛpaṇebhyaśca tapasvibhyo viśeṣataḥ
||21||दानानि च विशिष्टानि ददुरिष्टानि चापरे ॥
दीनेभ्यः कृपणेभ्यश्च तपस्विभ्यो विशेषतः
cakruḥ śrāddhakriyāścānye pitṝnuddiśya bhaktitaḥ ||
pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ cānye tilamiśra jalena ca
||22||चक्रुः श्राद्धक्रियाश्चान्ये पितॄनुद्दिश्य भक्तितः ॥
पितॄणां तर्पणं चान्ये तिलमिश्र जलेन च
anye homakriyā bhūpā japamanye nirargalam ||
svādhyāyamapare śāntāḥ samyakchraddhāsamanvitāḥ
||23||अन्ये होमक्रिया भूपा जपमन्ये निरर्गलम् ॥
स्वाध्यायमपरे शान्ताः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः
devatāyatanānyanye māhātmyasahitāni ca ||
śrutvā pūrvanṛpāṇāṃ ca pūjayaṃti viśeṣataḥ
||24||देवतायतनान्यन्ये माहात्म्यसहितानि च ॥
श्रुत्वा पूर्वनृपाणां च पूजयंति विशेषतः
balidānaiḥ suvastraiśca gandhapuṣpopalepanaiḥ ||
mārjanaidhvajadānaiśca tathā prekṣaṇakaiḥ śubhaiḥ
||25||बलिदानैः सुवस्त्रैश्च गन्धपुष्पोपलेपनैः ॥
मार्जनैध्वजदानैश्च तथा प्रेक्षणकैः शुभैः
maṃḍanaiḥ puṣpamālābhiḥ samaṃtāddvijasattamāḥ ||
hastyaśvarathadānaiśca gorbhirvastraiśca kāṃcanaiḥ ||
kṛtārthā brāhmaṇāḥ sarve kṛtāstai statra bhaktitaḥ
||26||मंडनैः पुष्पमालाभिः समंताद्द्विजसत्तमाः ॥
हस्त्यश्वरथदानैश्च गोर्भिर्वस्त्रैश्च कांचनैः ॥
कृतार्था ब्राह्मणाः सर्वे कृतास्तै स्तत्र भक्तितः
evaṃ snātvā tathā'bhyarcya devānviprānnṛpottamāḥ ||
dhṛtarāṣṭrasamāyuktā jagmuḥ svaśibiraṃ tataḥ
||27||एवं स्नात्वा तथाऽभ्यर्च्य देवान्विप्रान्नृपोत्तमाः ॥
धृतराष्ट्रसमायुक्ता जग्मुः स्वशिबिरं ततः
śaṃsanto vismayā viṣṭāstīrthānyāyatanāni ca ||
tasminkṣetre dvijāṃścaiva tāpasānsaṃśitavratān
||28||शंसन्तो विस्मया विष्टास्तीर्थान्यायतनानि च ॥
तस्मिन्क्षेत्रे द्विजांश्चैव तापसान्संशितव्रतान्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye dhṛtarāṣṭrādikṛtahāṭakeśvarakṣetradarśanavarṇanaṃnāma dvisaptatitamo'dhyāyaḥ || 72 ||