andhako'pi parāṃ vidyāṃ jñātvā śukrārjitāṃ tadā
sūta uvāca
andhako'pi parāṃ vidyāṃ jñātvā śukrārjitāṃ tadā ||
kelīśvaryāḥ prasādaṃ ca bhaktijaṃ balavṛddhidam
||1||अन्धकोऽपि परां विद्यां ज्ञात्वा शुक्रार्जितां तदा ॥
केलीश्वर्याः प्रसादं च भक्तिजं बलवृद्धिदम्
avadhyatāmātmanaśca pitāmahavarodbhavam ||
maheśvaraṃ samuddiśya kopaṃ cakre tataḥ param
||2||अवध्यतामात्मनश्च पितामहवरोद्भवम् ॥
महेश्वरं समुद्दिश्य कोपं चक्रे ततः परम्
dūtaṃ ca preṣayāmāsa kailāsaṃ parvataṃ prati ||
gaccha dūta haraṃ brūhi mama vākyena sāṃpratam
||3||दूतं च प्रेषयामास कैलासं पर्वतं प्रति ॥
गच्छ दूत हरं ब्रूहि मम वाक्येन सांप्रतम्
śakramenaṃ parityajya sukhaṃ tiṣṭhātra parvate ||
no ceddrutaṃ samāgatya sakailāsaṃ sabhāryakam
||4||शक्रमेनं परित्यज्य सुखं तिष्ठात्र पर्वते ॥
नो चेद्द्रुतं समागत्य सकैलासं सभार्यकम्
sagaṇaṃ ca raṇe hatvā sukhī sthāsyāmi naṃdane ||
tvāmahaṃ nāśayiṣyāmi satyenātmānamālabhe
||5||सगणं च रणे हत्वा सुखी स्थास्यामि नंदने ॥
त्वामहं नाशयिष्यामि सत्येनात्मानमालभे
evamuktaḥ sa daityena dūto gatvā drutaṃ tataḥ ||
provāca śaṃkaraṃ vākyaiḥ paruṣaiḥ sa viśeṣataḥ
||6||एवमुक्तः स दैत्येन दूतो गत्वा द्रुतं ततः ॥
प्रोवाच शंकरं वाक्यैः परुषैः स विशेषतः
tataḥ kopaparītātmā bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ ||
gaṇānsaṃpreṣayāmāsa vadhārthaṃ tasya durmateḥ
||7||ततः कोपपरीतात्मा भगवान्वृषभध्वजः ॥
गणान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः
vīrabhadraṃ mahākālaṃ naṃdiṃ hastimukhaṃ tathā ||
aghoraṃ ghoranādaṃ ca ghoraghaṃṭaṃ mahābalam
||8||वीरभद्रं महाकालं नंदिं हस्तिमुखं तथा ॥
अघोरं घोरनादं च घोरघंटं महाबलम्
eteṣāmanugāścānye koṭirekā pṛthakpṛthak ||
sarvānsaṃpreṣayāmāsa vadhārthaṃ tasya durmateḥ
||9||एतेषामनुगाश्चान्ये कोटिरेका पृथक्पृथक् ॥
सर्वान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः
atha saṃpreṣitāstena gaṇāste vikṛtānanāḥ ||
harṣeṇa mahatāviṣṭā garjamānā yathā ghanāḥ
||10||अथ संप्रेषितास्तेन गणास्ते विकृताननाः ॥
हर्षेण महताविष्टा गर्जमाना यथा घनाः
dhṛtāyudhā gatāḥ sarve yuddhārthaṃ yatra sā purī ||
śakrasyāsāditā tena dānavena balīyasā
||11||धृतायुधा गताः सर्वे युद्धार्थं यत्र सा पुरी ॥
शक्रस्यासादिता तेन दानवेन बलीयसा
atha prāptāngaṇāndṛṣṭvā dānavāste dhṛtāyudhāḥ ||
niścakramurvai sahasā yuddhārthamatigarvitāḥ
||12||अथ प्राप्तान्गणान्दृष्ट्वा दानवास्ते धृतायुधाः ॥
निश्चक्रमुर्वै सहसा युद्धार्थमतिगर्विताः
tataḥ samabhavadyuddhaṃ gaṇānāṃ dānavaiḥ saha ||
parasparaṃ mahāraudraṃ mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
||13||ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह ॥
परस्परं महारौद्रं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
tato haragaṇāḥ sarve dānavaistai raṇājire ||
jitā jagmurdiśo bhītā haravīkṣaṇatatparāḥ
||14||ततो हरगणाः सर्वे दानवैस्तै रणाजिरे ॥
जिता जग्मुर्दिशो भीता हरवीक्षणतत्पराः
haro'pi tāngaṇānbhagnāndṛṣṭvā kopādviniryayau ||
haraṃ dṛṣṭvā tato daityā duddruvuste diśo daśa ||
andhako'pi haraṃ dṛṣṭvā yuddhārthaṃ saṃmukho yayau |
tato yuddhaṃ samabhavadaṃdhakasya hareṇa tu ||
vṛtravāsavayoḥ pūrvaṃ yathā yuddhamabhūnmahat
||16||हरोऽपि तान्गणान्भग्नान्दृष्ट्वा कोपाद्विनिर्ययौ ॥
हरं दृष्ट्वा ततो दैत्या दुद्द्रुवुस्ते दिशो दश ॥
अन्धकोऽपि हरं दृष्ट्वा युद्धार्थं संमुखो ययौ ।
ततो युद्धं समभवदंधकस्य हरेण तु ॥
वृत्रवासवयोः पूर्वं यथा युद्धमभून्महत्
cakranālīkanārācaistomaraiḥ khaḍgamudgaraiḥ ||
evaṃ na śakyate haṃtuṃ dānavo vividhāyudhaiḥ
||17||चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः ॥
एवं न शक्यते हंतुं दानवो विविधायुधैः
astrayuddhaṃ parityajya bāhu yuddhamupāgatau ||
karaṃ kareṇa saṃgṛhya muṣṭipraharaṇau tadā ||
dānavenātha deveśo baṃdhenākramya pīḍitaḥ |
niṣpaṃdabhāvamāpannastato mūrcchāmupāgataḥ
||19||अस्त्रयुद्धं परित्यज्य बाहु युद्धमुपागतौ ॥
करं करेण संगृह्य मुष्टिप्रहरणौ तदा ॥
दानवेनाथ देवेशो बंधेनाक्रम्य पीडितः ।
निष्पंदभावमापन्नस्ततो मूर्च्छामुपागतः
mūrchāgataṃ tu tajjñātvā hyandhako niryayau gṛhāt ||
tāvatsthāṇuḥ kṣaṇāllabdhvā cetanāmāttakārmukaḥ
||20||मूर्छागतं तु तज्ज्ञात्वा ह्यन्धको निर्ययौ गृहात् ॥
तावत्स्थाणुः क्षणाल्लब्ध्वा चेतनामात्तकार्मुकः
āyasīṃ lakuṭīṃ gṛhya prabhurbhārasahasi kām ||
dānavendraṃ tataḥ prāpya tāḍayāmāsa mūrdhani
||21||आयसीं लकुटीं गृह्य प्रभुर्भारसहसि काम् ॥
दानवेन्द्रं ततः प्राप्य ताडयामास मूर्धनि
so'pi khaḍgena deveśaṃ tāḍayāmāsa vegataḥ ||
atha devo'pi sasmāra kauberāstraṃ mahāhave
||22||सोऽपि खड्गेन देवेशं ताडयामास वेगतः ॥
अथ देवोऽपि सस्मार कौबेरास्त्रं महाहवे
astreṇa tena hṛdaye tāḍayāmāsa dānavam ||
tataḥ sa tāḍitastena rudhirodgāramudvaman
||23||अस्त्रेण तेन हृदये ताडयामास दानवम् ॥
ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्
patito'dhomukho bhūtvā tataḥ śūlena bheditaḥ ||
śūlāgrasaṃsthitaḥ pāpaścakravadbhramate tataḥ
||24||पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः ॥
शूलाग्रसंस्थितः पापश्चक्रवद्भ्रमते ततः
andhako'pi tadātmānaṃ tathāvasthamavekṣya ca ||
tato vāgbhiḥ supuṣṭābhirastauddevaṃ maheśvaram
||25||अन्धकोऽपि तदात्मानं तथावस्थमवेक्ष्य च ॥
ततो वाग्भिः सुपुष्टाभिरस्तौद्देवं महेश्वरम्
andhaka uvāca
namaste jagatāṃ dhātre śarvāya triguṇātmane ||
vṛṣabhāsanasaṃsthāya śaśāṃkakṛtabhūṣaṇa
||26||नमस्ते जगतां धात्रे शर्वाय त्रिगुणात्मने ॥
वृषभासनसंस्थाय शशांककृतभूषण
namaḥ khaṭvāṃgahastāya namaḥ śūladharāya ca ||
namo ḍamarukodaṇḍakapālānaladhāriṇe
||27||नमः खट्वांगहस्ताय नमः शूलधराय च ॥
नमो डमरुकोदण्डकपालानलधारिणे
smaradehavināśāya mūrtyaṣṭakamayātmane ||
namaḥ svarūpadehāya hyarūpabahurū piṇe
||28||स्मरदेहविनाशाय मूर्त्यष्टकमयात्मने ॥
नमः स्वरूपदेहाय ह्यरूपबहुरू पिणे
uttamāṃgavināśāya viriṃceḥ sṛṣṭikāriṇe ||
smaśānavāsine nityaṃ namo bhairavarūpiṇe
||29||उत्तमांगविनाशाय विरिंचेः सृष्टिकारिणे ॥
स्मशानवासिने नित्यं नमो भैरवरूपिणे
sarvagaḥ sarvakartā ca tvaṃ hartā nānya eva hi ||
tvaṃ bhūmistvaṃ rajaścaiva tvaṃ jyotistvaṃ tamastathā
||30||सर्वगः सर्वकर्ता च त्वं हर्ता नान्य एव हि ॥
त्वं भूमिस्त्वं रजश्चैव त्वं ज्योतिस्त्वं तमस्तथा
tvaṃ vapuḥ sarvabhūtānāṃ jīvabhūto maheśvara ||
astaudevaṃ dānavendro devaśūlāgra saṃsthitaḥ
||31||त्वं वपुः सर्वभूतानां जीवभूतो महेश्वर ॥
अस्तौदेवं दानवेन्द्रो देवशूलाग्र संस्थितः
sūta uvāca
evaṃ tasya stutiṃ śrutvā parituṣṭo maheśvaraḥ ||
tataḥ provāca taṃ harṣācchūlāgrasthaṃ danūttamam
||32||एवं तस्य स्तुतिं श्रुत्वा परितुष्टो महेश्वरः ॥
ततः प्रोवाच तं हर्षाच्छूलाग्रस्थं दनूत्तमम्
śrībhagavānuvāca
nedaṃ vīravrataṃ daitya yacchatrukarapīḍanāt ||
procyante sāmavākyāni viśeṣāddaityajanmanā
||33||नेदं वीरव्रतं दैत्य यच्छत्रुकरपीडनात् ॥
प्रोच्यन्ते सामवाक्यानि विशेषाद्दैत्यजन्मना
andhaka uvāca
nirviṇṇo'smi suraśreṣṭha triśūlā'graṃ samāśritaḥ ||
tasmātsūdaya māṃ yena drutaṃ syānme vyathākṣayaḥ
||34||निर्विण्णोऽस्मि सुरश्रेष्ठ त्रिशूलाऽग्रं समाश्रितः ॥
तस्मात्सूदय मां येन द्रुतं स्यान्मे व्यथाक्षयः
śrībhagavānuvāca
na te'sti maraṇaṃ daitya kathaṃcicciṃtitaṃ mayā ||
tenetthaṃ vidhṛtaṃ vyomni bhittvā śūlena vakṣasi
||35||न तेऽस्ति मरणं दैत्य कथंचिच्चिंतितं मया ॥
तेनेत्थं विधृतं व्योम्नि भित्त्वा शूलेन वक्षसि
tasmāttvaṃ gaṇatāṃ gaccha sāṃprataṃ pāpavarjitaḥ ||
tyaktvā dānavajaṃ bhāvaṃ śraddhayā parayā yutaḥ
||36||तस्मात्त्वं गणतां गच्छ सांप्रतं पापवर्जितः ॥
त्यक्त्वा दानवजं भावं श्रद्धया परया युतः
andhaka uvāca
gato me dānavo bhāvaḥ sāṃprataṃ tava kiṃkaraḥ ||
bhaviṣyāmi na sandehaḥ satyenātmānamālabhe
||37||गतो मे दानवो भावः सांप्रतं तव किंकरः ॥
भविष्यामि न सन्देहः सत्येनात्मानमालभे
śaṃkara uvāca
parituṣṭo'smi te vatsa brūhi yatte'bhivāṃchitam ||
prārthayasva prayacchāmi yadyapi syātsudurlabham
||38||परितुष्टोऽस्मि ते वत्स ब्रूहि यत्तेऽभिवांछितम् ॥
प्रार्थयस्व प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
andhaka uvāca
anenaiva tu rūpeṇa śṛlāgrasthitamattanum ||
yo martyorccāṃ prakṛtvā te sthāpayiṣyati bhūtale
||39||अनेनैव तु रूपेण शृलाग्रस्थितमत्तनुम् ॥
यो मर्त्योर्च्चां प्रकृत्वा ते स्थापयिष्यति भूतले
tasya mokṣastvayā deyo madvākyātsurasattama ||
tathetyuktvā maheśastaṃ śūlāgrātpramumoca ha ||
asthiśeṣaṃ kṛśāṃgaṃ ca cāmuṇḍāsadṛśaṃ dvijāḥ
||40||तस्य मोक्षस्त्वया देयो मद्वाक्यात्सुरसत्तम ॥
तथेत्युक्त्वा महेशस्तं शूलाग्रात्प्रमुमोच ह ॥
अस्थिशेषं कृशांगं च चामुण्डासदृशं द्विजाः
tataḥ sa gaṇatāṃ prāpto gītaṃ cakre manoharam ||
purato devadevasya pārvatyāśca viśeṣataḥ
||41||ततः स गणतां प्राप्तो गीतं चक्रे मनोहरम् ॥
पुरतो देवदेवस्य पार्वत्याश्च विशेषतः
bhṛṃgavadraṭanaṃ yasmāttasya śrotrasukhā vaham ||
bhṛṃgīriṭi iti proktastataḥ sa tripurāriṇā
||42||भृंगवद्रटनं यस्मात्तस्य श्रोत्रसुखा वहम् ॥
भृंगीरिटि इति प्रोक्तस्ततः स त्रिपुरारिणा
evaṃ sa gaṇatāṃ prāpto devadevasya śūlinaḥ ||
viśvāsyaḥ sarvakṛtyeṣu tatparaṃ samapadyata
||43||एवं स गणतां प्राप्तो देवदेवस्य शूलिनः ॥
विश्वास्यः सर्वकृत्येषु तत्परं समपद्यत
tataḥprabhṛti loke'tra devadevo maheśvaraḥ ||
tādṛśenaiva rūpeṇa sthāpyate bhūtale janaiḥ
||44||ततःप्रभृति लोकेऽत्र देवदेवो महेश्वरः ॥
तादृशेनैव रूपेण स्थाप्यते भूतले जनैः
prāpyate'tra parā siddhistatprasādādalau kikī ||
kasyacittvatha kālasya rājyādbhraṣṭo mahīpatiḥ
||45||प्राप्यतेऽत्र परा सिद्धिस्तत्प्रसादादलौ किकी ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य राज्याद्भ्रष्टो महीपतिः
surathākhyaḥ prasiddho'tra sūryavaṃśasamudbhavaḥ ||
tato vasiṣṭhamāsādya sa cātmīyaṃ puro hitam ||
provāca praṇato bhūtvā bāṣpavyākulalocanaḥ
||46||सुरथाख्यः प्रसिद्धोऽत्र सूर्यवंशसमुद्भवः ॥
ततो वसिष्ठमासाद्य स चात्मीयं पुरो हितम् ॥
प्रोवाच प्रणतो भूत्वा बाष्पव्याकुललोचनः
tvayā nāthena me brahmansaṃsthitenā'pi śatrubhiḥ ||
balācca yaddhṛtaṃ rājyaṃ manda bhāgyasya sāṃpratam
||47||त्वया नाथेन मे ब्रह्मन्संस्थितेनाऽपि शत्रुभिः ॥
बलाच्च यद्धृतं राज्यं मन्द भाग्यस्य सांप्रतम्
tasmātkuru prasādaṃ me yena me rājyasaṃsthitiḥ ||
bhūyo'pi tvatprasādena nānyā me vidyate gatiḥ
||48||तस्मात्कुरु प्रसादं मे येन मे राज्यसंस्थितिः ॥
भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन नान्या मे विद्यते गतिः
vasiṣṭha uvāca
yadyevaṃ te mahārāja madvākyātsatvaraṃ vraja ||
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ sarvasiddhipradāyakam
||49||यद्येवं ते महाराज मद्वाक्यात्सत्वरं व्रज ॥
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
tatra bhairavarūpeṇa sthāpayitvā maheśvaram ||
bhujodyatograśūlāgraviddhāndhakakalevaram
||50||तत्र भैरवरूपेण स्थापयित्वा महेश्वरम् ॥
भुजोद्यतोग्रशूलाग्रविद्धान्धककलेवरम्
nārasiṃhena maṃtreṇa tataḥ pūjaya taṃ nṛpa ||
raktapuṣpaistathā dhūpai raktaiścaivānulepanaiḥ
||51||नारसिंहेन मंत्रेण ततः पूजय तं नृप ॥
रक्तपुष्पैस्तथा धूपै रक्तैश्चैवानुलेपनैः
tataḥ sadvīrya māsādya tejovīryasamanvitaḥ ||
haniṣyasyakhilāñchatrūṃstatprasādādasaṃśayam
||52||ततः सद्वीर्य मासाद्य तेजोवीर्यसमन्वितः ॥
हनिष्यस्यखिलाञ्छत्रूंस्तत्प्रसादादसंशयम्
paraṃ śaucasametena saṃpūjyo bhagavāṃstvayā ||
anyathā prāpsyase vighnānsatyametanmayoditam
||53||परं शौचसमेतेन संपूज्यो भगवांस्त्वया ॥
अन्यथा प्राप्स्यसे विघ्नान्सत्यमेतन्मयोदितम्
atha tasya vacaḥ śrutvā sa rājā satvaraṃ yayau ||
tatra kṣetre tato devaṃ sthāpayāmāsa bhairavam
||54||अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ ॥
तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम्
tataḥ saṃpūjayāmāsa nārasiṃhena bhaktitaḥ ||
mantreṇa prayato bhūtvā brahmacaryaparāyaṇaḥ
||55||ततः संपूजयामास नारसिंहेन भक्तितः ॥
मन्त्रेण प्रयतो भूत्वा ब्रह्मचर्यपरायणः
tato daśasahasrāṃte tasya maṃtrasya saṃkhyayā ||
bhairavastuṣṭimāpannaḥ provā ca tadanantaram
||56||ततो दशसहस्रांते तस्य मंत्रस्य संख्यया ॥
भैरवस्तुष्टिमापन्नः प्रोवा च तदनन्तरम्
śrībhairava uvāca
parituṣṭo'smi te rājanmaṃtreṇānena pūjitaḥ ||
tasmātprārthaya yacceṣṭaṃ yena sarvaṃ dadāmyaham
||57||परितुष्टोऽस्मि ते राजन्मंत्रेणानेन पूजितः ॥
तस्मात्प्रार्थय यच्चेष्टं येन सर्वं ददाम्यहम्
suratha uvāca
śatrubhirme hṛtaṃ rājyaṃ tvatprasādātsureśvara ||
tanme bhavatu bhūyo'pi śatrubhiḥ parivarjjitam
||58||शत्रुभिर्मे हृतं राज्यं त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर ॥
तन्मे भवतु भूयोऽपि शत्रुभिः परिवर्ज्जितम्
anyo'pi yaḥ pumānitthaṃ tvāmihāgatya pūjayet ||
anenaiva tu maṃtreṇa tasya siddhistvayā vibho
||59||अन्योऽपि यः पुमानित्थं त्वामिहागत्य पूजयेत् ॥
अनेनैव तु मंत्रेण तस्य सिद्धिस्त्वया विभो
deyā deva sahasrāṃte yathā mama sureśvara ||
tatheti taṃ pratijñāya gataścādarśanaṃ haraḥ
||60||देया देव सहस्रांते यथा मम सुरेश्वर ॥
तथेति तं प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं हरः
suratho'pi nijaṃ rājyaṃ prāpa hatvā raṇe ripūn
||61||सुरथोऽपि निजं राज्यं प्राप हत्वा रणे रिपून्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭake śvarakṣetramāhātmye bhairavakṣetramāhātmyavarṇanaṃnāmaikapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 151 ||