gajacchāyāmāhātmyavarṇanam
ānarta uvāca
trayodaśyāṃ kṛte śrāddhe kasmādvaṃśakṣayo bhavet ||
etanme sarvamācakṣva vistarāttvaṃ mahā mune ||
bhartṛyajña uvāca ||
eṣā medhyatamā rājanyugādiḥ kalisaṃbhavā ||
snāne dāne jape home śrāddhe jñeyā tathā'kṣayā
||2||त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत् ॥
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्त्वं महा मुने ॥
भर्तृयज्ञ उवाच ॥
एषा मेध्यतमा राजन्युगादिः कलिसंभवा ॥
स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे ज्ञेया तथाऽक्षया
asyāṃ cettu gajacchāyā tithau rājanprajāyate ||
tadā'kṣayaṃ maghāyoge śrāddhaṃ saṃjāyate dhruvam
||3||अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते ॥
तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्
yaḥ kṣīraṃ madhunā yuktaṃ tasminnahani yacchati ||
pitṝnuddiśya yo māṃsaṃ dadyādvādhrīṇasaṃ ca yaḥ
||4||यः क्षीरं मधुना युक्तं तस्मिन्नहनि यच्छति ॥
पितॄनुद्दिश्य यो मांसं दद्याद्वाध्रीणसं च यः
vādhrīṇasasya māṃsena tṛptirdvādaśavārṣikī ||
triḥpibaṃtviṃdriyakṣīṇaṃ śvetaṃ vṛddhamajāpatim
||5||वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ॥
त्रिःपिबंत्विंद्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम्
taṃ tu vādhrīṇasaṃ vidyātsarvayūthādhipaṃ tathā ||
khaḍgamāṃsaṃ ca vā dadyāttṛptirdvādaśavārṣikī ||
saṃjāyate na saṃdehasteṣāṃ vākyaṃ na me mṛṣā
||6||तं तु वाध्रीणसं विद्यात्सर्वयूथाधिपं तथा ॥
खड्गमांसं च वा दद्यात्तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ॥
संजायते न संदेहस्तेषां वाक्यं न मे मृषा
āsīdrathaṃtare kalpe pūrvaṃ pārthivasattamaḥ ||
sitāśvo nāma pāṃcāladeśīyaḥpitṛbhaktimān
||7||आसीद्रथंतरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः ॥
सिताश्वो नाम पांचालदेशीयःपितृभक्तिमान्
madhunā kālaśākena khaḍgamāṃsena kevalam ||
sa hi śrāddhaṃ trayodaśyāṃ kuru te pāyasena ca
||8||मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् ॥
स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च
somavaṃśaṃ samuddiśya śrāddhaṃ yacchati bhaktitaḥ
||9||सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः
atha tairbāhmaṇaiḥ sarvaiḥ sa bhūyaḥ kautukānvitaiḥ ||
kasyacittvatha kālasya pṛṣṭo bhuktvā yathecchayā
||10||अथ तैर्बाह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया
śrāddhādanaṃtaraṃ rājandṛṣṭvā taṃ śraddhayā'nvitam ||
pādāvamarddanaparaṃ praṇipātapuraḥ saram
||11||श्राद्धादनंतरं राजन्दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् ॥
पादावमर्द्दनपरं प्रणिपातपुरः सरम्
brāhmaṇā ūcuḥ
kṛtvā śrāddhaṃ mahārāja pradātavyā'tha dakṣiṇā ||
brāhmaṇebhyastataḥ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ copatiṣṭhati
||12||कृत्वा श्राद्धं महाराज प्रदातव्याऽथ दक्षिणा ॥
ब्राह्मणेभ्यस्ततः श्राद्धं पितॄणां चोपतिष्ठति
sā tvayā kalpitā'smākaṃ vitīrṇādyāpi no nṛpa|
kupyākupyaṃ parityajya tāṃ dehi nṛpa mā ciram
||13||सा त्वया कल्पिताऽस्माकं वितीर्णाद्यापि नो नृप।
कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि नृप मा चिरम्
bhartṛyajña uvāca
tacchrutvā ca nṛpaḥ prāha saṃprahṛṣṭena cetasā ||
dhanyo'smyanugṛhīto'smi viprairadya na saṃśayaḥ
||14||तच्छ्रुत्वा च नृपः प्राह संप्रहृष्टेन चेतसा ॥
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि विप्रैरद्य न संशयः
ye vāṃchaṃti mamābhīṣṭaṃ śrāddhe bhuktvā'tha paitṛke 1|
tasmādbrūta mahābhāgā yuṣmabhyaṃ kiṃ dadāmyaham
||15||ये वांछंति ममाभीष्टं श्राद्धे भुक्त्वाऽथ पैतृके १।
तस्माद्ब्रूत महाभागा युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्
vara nnāgānmadonmattānbhadrajātisamudbhavān ||
kiṃ vā saptipradhānāṃśca manomārutaraṃhasaḥ
||16||वर न्नागान्मदोन्मत्तान्भद्रजातिसमुद्भवान् ॥
किं वा सप्तिप्रधानांश्च मनोमारुतरंहसः
kiṃ vā sthānāni citrāṇi grāmāṇi nagarāṇi ca ||
pitṝnuddiśya yatkiṃcinnādeyaṃ vidyate yataḥ
||17||किं वा स्थानानि चित्राणि ग्रामाणि नगराणि च ॥
पितॄनुद्दिश्य यत्किंचिन्नादेयं विद्यते यतः
brāhmaṇā ūcuḥ
nāsmākaṃ vājibhiḥ kāryaṃ na ratnairna ca hastibhiḥ ||
na deśairgrāmamukhyairvā nānyenāpi ca kenacit
||18||नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः ॥
न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्
yadarthena mahārāja pṛṣṭosmābhiryato bhavān ||
tasmānno dakṣiṇāṃ dehi saṃdehaghnāṃ tapottama
||19||यदर्थेन महाराज पृष्टोस्माभिर्यतो भवान् ॥
तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम
yāṃ pṛcchāmo vayaṃ sarve kautūhalasamāhitāḥ
||20||यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः
rājovāca
upadeśādhikāro'sti brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||
dātuṃ naiva grahītuṃ ca nī cajātyasya vaidikāḥ
||21||उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः
so'haṃ rājā na sarvajño yo yacchāmi dvijottamāḥ ||
upadeśaṃ hi yuṣmabhyaṃ sarvajñebhyo vicakṣaṇāḥ
||22||सोऽहं राजा न सर्वज्ञो यो यच्छामि द्विजोत्तमाः ॥
उपदेशं हि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्यो विचक्षणाः
brāhmaṇā ūcuḥ
guruśiṣyasamuttho'yamupadeśo mahīpate ||
prārthayāmo vayaṃ kiṃcinmā bhayaṃ tvaṃ samāviśa
||23||गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते ॥
प्रार्थयामो वयं किंचिन्मा भयं त्वं समाविश
vayaṃ ca praśnamekaṃ hi pṛcchāmo yadi bhūpate ||
brūṣe kautukayuktānāṃ sarveṣāṃ ca dvijanmanām
||24||वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते ॥
ब्रूषे कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्
tasmādvada mahābhāga yadi jānāsi tattvataḥ ||
na cedguhyatamaṃ kiṃcitpṛcchāmastvāṃ kutūhalāt
||25||तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः ॥
न चेद्गुह्यतमं किंचित्पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्
rājovāca
yadi vaḥ saṃśayo viprā yuṣmatpraśnamasaṃśayam ||
kathayiṣyābhi cedguhyaṃ tadvaddhvaṃ gapla? jvarāḥ
||26||यदि वः संशयो विप्रा युष्मत्प्रश्नमसंशयम् ॥
कथयिष्याभि चेद्गुह्यं तद्वद्ध्वं गप्ल? ज्वराः
brāhmaṇā ūcuḥ
anneṣu ca vicitreṣu lehyeṣu vividheṣu ca ||
amṛteṣveṣu sarveṣu tathā peyeṣu pārthiva
||27||अन्नेषु च विचित्रेषु लेह्येषु विविधेषु च ॥
अमृतेष्वेषु सर्वेषु तथा पेयेषु पार्थिव
tasmādadya dine brūhi madhu yacchasi garhitam ||
vartate ca yathā'bhakṣyaṃ brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ
||28||तस्मादद्य दिने ब्रूहि मधु यच्छसि गर्हितम् ॥
वर्तते च यथाऽभक्ष्यं ब्राह्मणानां विशेषतः
tathā vicitra māseṣu saṃsthiteṣu narādhipa ||
khaṅgamāṃsaṃ nirāsvādaṃ kasmādyacchasi kevalam
||29||तथा विचित्र मासेषु संस्थितेषु नराधिप ॥
खङ्गमांसं निरास्वादं कस्माद्यच्छसि केवलम्
saṃti śākāni rājendra pāvanīyāni sarvaśaḥ ||
suṣṭhu svādu karāṇyatra vyañjanārthaṃ mahīpate
||30||संति शाकानि राजेन्द्र पावनीयानि सर्वशः ॥
सुष्ठु स्वादु कराण्यत्र व्यञ्जनार्थं महीपते
kālaśākaṃ sakaṭukaṃ mukhā''dhijanakaṃ mahat ||
kasmādyacchasi cāsmākaṃ bhaktyā paramayā yutaḥ ||
na śrāddhe pratiṣedhaśca prakartavyaḥ kathaṃcana
||31||कालशाकं सकटुकं मुखाऽऽधिजनकं महत् ॥
कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः ॥
न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथंचन
na ca tyājyaṃ samucchiṣṭaṃ tena bhuṃjāmahe tataḥ ||
tadatra kāraṇenaiva guruṇā bhāvyameva hi ||
yena tvaṃ yacchasi prāya etatsiddhirbhavetsthitā
||32||न च त्याज्यं समुच्छिष्टं तेन भुंजामहे ततः ॥
तदत्र कारणेनैव गुरुणा भाव्यमेव हि ॥
येन त्वं यच्छसि प्राय एतत्सिद्धिर्भवेत्स्थिता
tasmātkathaya naḥ sarvaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ ||
niḥsvāditaṃ yathā dadyādīdṛkchrāddhe vigarhitam
||33||तस्मात्कथय नः सर्वं परं कौतूहलं हि नः ॥
निःस्वादितं यथा दद्यादीदृक्छ्राद्धे विगर्हितम्
yathā tvaṃ nṛpaśārdūla śraddhayā saṃprayacchasi
||34||यथा त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया संप्रयच्छसि
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||
sa vailakṣyasmitaṃ prāha salajjaṃ pṛthivīpatiḥ
||35||तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
स वैलक्ष्यस्मितं प्राह सलज्जं पृथिवीपतिः
guhyametanmahābhāgā asmākaṃ yadi saṃsthitam ||
avācyamapi vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ
||36||गुह्यमेतन्महाभागा अस्माकं यदि संस्थितम् ॥
अवाच्यमपि वक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
ahamāsaṃ purā pāpo lubdhakaścānya janmani ||
nihaṃtā sarvajaṃtūnāṃ tathā bhakṣayitā punaḥ
||37||अहमासं पुरा पापो लुब्धकश्चान्य जन्मनि ॥
निहंता सर्वजंतूनां तथा भक्षयिता पुनः
paryaṭāmi tadāraṇye dhanuṣā mṛgayārataḥ ||
siṃho vyāghro gajendro vā śarabho vā dvijo ttamāḥ
||38||पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः ॥
सिंहो व्याघ्रो गजेन्द्रो वा शरभो वा द्विजो त्तमाः
madbāṇagocaraṃ prāpto na jīvatyapi karhicit ||
kasyacittvatha kālasya bhramamāṇo mahītale
||39||मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले
saṃprāpto'haṃ mahābhāgā agni veśasya sanmuneḥ ||
āśrame samanuprāpto niśīthe kṣutpipāsitaḥ
||40||संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्नि वेशस्य सन्मुनेः ॥
आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः
tāvattatra saśiṣyāṇāṃ śrāddhakarmavidhiṃ vadan ||
saṃsthito veṣṭitaḥ śiṣyaiḥ samantāddvijasattamāḥ
||41||तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् ॥
संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः
agniveśa uvāca
ṛkṣe pitrye yadā candro haṃsaścāpi kare vrajet ||
trayodaśī tu sā cchāyā vijñeyā kuñjarodbhavā
||42||ऋक्षे पित्र्ये यदा चन्द्रो हंसश्चापि करे व्रजेत् ॥
त्रयोदशी तु सा च्छाया विज्ञेया कुञ्जरोद्भवा
pitrye yadāsthitaścendurhaṃsaścāpi kare sthitaḥ ||
tithirvaiśravaṇī yā ca sā cchāyā kuñjarasya ca
||43||पित्र्ये यदास्थितश्चेन्दुर्हंसश्चापि करे स्थितः ॥
तिथिर्वैश्रवणी या च सा च्छाया कुञ्जरस्य च
saiṃhikeyo yadā caṃdraṃ grasate parvasaṃdhiṣu ||
hasticchāyā tu sā jñeyā tasyāṃ śrāddhaṃ samācaret
||44||सैंहिकेयो यदा चंद्रं ग्रसते पर्वसंधिषु ॥
हस्तिच्छाया तु सा ज्ञेया तस्यां श्राद्धं समाचरेत्
tasyāṃ yaḥ kurute śrāddhaṃ jalairapi prabhaktitaḥ ||
yāvaddvādaśa varṣāṇi pitarastasya tarpitāḥ
||45||तस्यां यः कुरुते श्राद्धं जलैरपि प्रभक्तितः ॥
यावद्द्वादश वर्षाणि पितरस्तस्य तर्पिताः
vanaspatigate some yā cchāyā pūrvatomukhī ||
gajacchāyā tu sā jñeyā pitṝṇāṃ dattamakṣayam
||46||वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी ॥
गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्
sā bhavecca na sandehaḥ puṇyadā paitṛkī tithiḥ ||
tasyāṃ śrāddhaṃ prakartavyaṃ saṃbhārāḥ saṃbhṛtāśca ye
||47||सा भवेच्च न सन्देहः पुण्यदा पैतृकी तिथिः ॥
तस्यां श्राद्धं प्रकर्तव्यं संभाराः संभृताश्च ये
prabhāte tu na sandehaḥ pitṝṇāṃ paritṛptaye ||
śākaistathaiṃgudairbilvairbadaraiścirbhaṭairapi ||
yadannaṃ puruṣo'śnāti tadannāstasya devatāḥ ||
bāḍhamityeva te procya gatāḥ svaṃsvaṃ niketanam
||49||प्रभाते तु न सन्देहः पितॄणां परितृप्तये ॥
शाकैस्तथैंगुदैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि ॥
यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदन्नास्तस्य देवताः ॥
बाढमित्येव ते प्रोच्य गताः स्वंस्वं निकेतनम्
sarve śiṣyā mahābhāgāḥ nārāyaṇapurogamāḥ ||
agniveśyo'pi suṣvāpa samāmantrya dvijottamān
||50||सर्वे शिष्या महाभागाः नारायणपुरोगमाः ॥
अग्निवेश्योऽपि सुष्वाप समामन्त्र्य द्विजोत्तमान्
tena saṃkathyamānaṃ ca rātrau tacca śrutaṃ mayā ||
ahaṃ cāpi kariṣyāmi prātaḥ śrāddhamasaṃśayam
||51||तेन संकथ्यमानं च रात्रौ तच्च श्रुतं मया ॥
अहं चापि करिष्यामि प्रातः श्राद्धमसंशयम्
nihatya khaḍgamādāya tasya māṃsaṃ supuṣkalam ||
tathā madhu samādāya kālaśākaṃ viśeṣataḥ
||52||निहत्य खड्गमादाय तस्य मांसं सुपुष्कलम् ॥
तथा मधु समादाय कालशाकं विशेषतः
svajātīyebhya ādāya tarpayiṣyāmi tānpitṝn
||53||स्वजातीयेभ्य आदाय तर्पयिष्यामि तान्पितॄन्
evaṃ niścitya manasā prasupto'haṃ dvijottamāḥ ||
tataḥ prabhāte vimale prodgate ravimaṇḍale
||54||एवं निश्चित्य मनसा प्रसुप्तोऽहं द्विजोत्तमाः ॥
ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले
madhujālāni bhūrīṇi gṛhītāni mayā tataḥ ||
kālaśākaṃ tathā labdhaṃ svecchayā dvijasattamāḥ
||55||मधुजालानि भूरीणि गृहीतानि मया ततः ॥
कालशाकं तथा लब्धं स्वेच्छया द्विजसत्तमाः
tataḥ sarvaṃ samādāya śrapitaṃ tatkṣaṇānmayā ||
snātvā ca nijavargāṇāṃ pitṝnuddiśya cātmanaḥ ||
pradattaṃ lubdhakānāṃ ca bhaktipūrvaṃ dvijottamāḥ
||56||ततः सर्वं समादाय श्रपितं तत्क्षणान्मया ॥
स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄनुद्दिश्य चात्मनः ॥
प्रदत्तं लुब्धकानां च भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः
evaṃ mayā purā dattaṃ pitṝ nuddiśya tānnijān ||
nānyatkiṃcinmayā dattaṃ kadācitkasyacidvijāḥ
||57||एवं मया पुरा दत्तं पितॄ नुद्दिश्य तान्निजान् ॥
नान्यत्किंचिन्मया दत्तं कदाचित्कस्यचिद्विजाः
tataḥ kālena mahatā mṛtyuṃ prāpto'smyahaṃ dvijāḥ ||
taddānasya prabhāvena pārthivīṃ yonimāśritaḥ
||58||ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽस्म्यहं द्विजाः ॥
तद्दानस्य प्रभावेन पार्थिवीं योनिमाश्रितः
evaṃ jātismaratvaṃ ca sañjātaṃ me dvijottamāḥ ||
te ca me tarpitāstena khaḍgamāṃsena mākṣikaiḥ
||59||एवं जातिस्मरत्वं च सञ्जातं मे द्विजोत्तमाः ॥
ते च मे तर्पितास्तेन खड्गमांसेन माक्षिकैः
saṃprāptāḥ paramāṃ prītiṃ tato dvāśavārṣikīm ||
etasmātkāraṇācchrāddhaṃ prakaromi dvijottamāḥ
||60||संप्राप्ताः परमां प्रीतिं ततो द्वाशवार्षिकीम् ॥
एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं प्रकरोमि द्विजोत्तमाः
khaḍgamāṃsena madhunā kālaśākena bhūriśaḥ ||
vidhihīnaṃ dvijairhīnaṃ tiladarbhairvivarjitam
||61||खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन भूरिशः ॥
विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्
mayā tadvihitaṃ śrāddhaṃ tasyaitatphalamāgatam ||
sāṃprataṃ vidhinā samyagbrāhmaṇairvedapāragaiḥ
||62||मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम् ॥
सांप्रतं विधिना सम्यग्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः
upaviṣṭaiḥ karomyeva yacchrāddhaṃ śraddhayānvitaḥ ||
darbhaistilaiḥ samopetaṃ mantravacca dvijottamāḥ
||63||उपविष्टैः करोम्येव यच्छ्राद्धं श्रद्धयान्वितः ॥
दर्भैस्तिलैः समोपेतं मन्त्रवच्च द्विजोत्तमाः
no jānāmi phalaṃ kiṃ vā sāṃprataṃ ca bhaviṣyati ||
tasmādevaṃ parijñāya yūyaṃ caiva dvijottamāḥ
||64||नो जानामि फलं किं वा सांप्रतं च भविष्यति ॥
तस्मादेवं परिज्ञाय यूयं चैव द्विजोत्तमाः
saṃtarpayadhvaṃ ca pitṝnnijāngajadine sthite ||
chāyāyāṃ caiva jātāyāṃ kuñjarasya dvijottamāḥ
||65||संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान्गजदिने स्थिते ॥
छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य द्विजोत्तमाः
yena saṃjāyate tṛptiḥ pitṝṇāṃ dvādaśābdikī ||
yuṣmākaṃ ca gatiḥ śreṣṭhā yathā jātā mamādhunā
||66||येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी ॥
युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना
bhartṛyajña uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te brāhmaṇottamāḥ ||
saṃtuṣṭāḥ sādhuvādāṃśca dadustasya mahīpateḥ
||67||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः ॥
संतुष्टाः साधुवादांश्च ददुस्तस्य महीपतेः
tataḥprabhṛti cakruste śrāddhāni dvijasattamāḥ ||
trayodaśyāṃ nabhasyasya kṛṣṇāyāṃ bhaktitatparāḥ
||68||ततःप्रभृति चक्रुस्ते श्राद्धानि द्विजसत्तमाः ॥
त्रयोदश्यां नभस्यस्य कृष्णायां भक्तितत्पराः
madhunā kālaśākena khaḍgamāṃsena tarpitāḥ ||
prāpnuvaṃti parāṃ siddhiṃ vimānavaramāsthitāḥ
||69||मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन तर्पिताः ॥
प्राप्नुवंति परां सिद्धिं विमानवरमास्थिताः
spardhaṃte sahitā daivaiḥ pitaraśca viśeṣataḥ ||
vaṃśajena pradattasya prabhāvātsurasattamāḥ
||70||स्पर्धंते सहिता दैवैः पितरश्च विशेषतः ॥
वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात्सुरसत्तमाः
śrāddhārthaṃ saṃparijñāya mantraṃ cakruḥ parasparam ||
ādityā vasavo rudrā nāsatyāvapi pārthiva
||71||श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय मन्त्रं चक्रुः परस्परम् ॥
आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावपि पार्थिव
yathā na bhavati śrāddhaṃ tasminnahani bhūtale ||
yatprabhāvādvayaṃ sarve mānuṣaiḥ śrāddhamāśritaiḥ ||
na yāmo'bhibhavasthānaṃ tasmācchapsyāmahe ca tān ||
1 adyaprabhṛti yaḥ śrāddhaṃ trayodaśyāṃ kariṣyati ||
kanyāsaṃsthe sahasrāṃśau tasya syādvaṃśasaṃkṣayaḥ
||73||यथा न भवति श्राद्धं तस्मिन्नहनि भूतले ॥
यत्प्रभावाद्वयं सर्वे मानुषैः श्राद्धमाश्रितैः ॥
न यामोऽभिभवस्थानं तस्माच्छप्स्यामहे च तान् ॥
१ अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति ॥
कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः
iti śāpena devānāṃ nirdagdheyaṃ mahātithiḥ
||74||इति शापेन देवानां निर्दग्धेयं महातिथिः
tataḥprabhṛti naitasyā kriyate śrāddhamuttamam ||
yaḥ pramādena kurute tasya syādvaṃśa saṃkṣayaḥ
||76||ततःप्रभृति नैतस्या क्रियते श्राद्धमुत्तमम् ॥
यः प्रमादेन कुरुते तस्य स्याद्वंश संक्षयः
yena bhītā na kurvaṃti cchāyāyāṃ kuñjarasya ca ||
viśeṣeṇa gajacchāye tatra piṇḍo'yamāhṛtaḥ
||73||येन भीता न कुर्वंति च्छायायां कुञ्जरस्य च ॥
विशेषेण गजच्छाये तत्र पिण्डोऽयमाहृतः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śrāddhakalpe gajacchāyāmāhātmyavarṇanaṃnāma viṃśatyuttaradviśata tamo'dhyāyaḥ || 220 ||