sāṃbādityamāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
tasyāpi nātidūrasthaṃ sāṃbādityaṃ sureśvaram ||
dṛṣṭvā kāmānavāpnoti sarvānmartyo hṛdi sthitān
||1||तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् ॥
दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्
yastu māghasya śuklāyāṃ saptamyāṃ ravivāsare ||
bhaktyā saṃpaśyate martyo narakānna sa paśyati
||2||यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे ॥
भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति
āsītpūrvaṃ dvijo nāma gālavaḥ sa mahāmuniḥ ||
svādhyāyanirato nityaṃ vedavedāṃgapāragaḥ
||3||आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः ॥
स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः
śucivrataparaḥ śāṃto devadvijaparāyaṇaḥ ||
kṛtajñaśca suśīlaśca yajñakarmavicakṣaṇaḥ
||4||शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः ॥
कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः
tasyaivaṃ vartamānasya saṃprāptaṃ paścimaṃ vayaḥ ||
aputrasya dvijaśreṣṭhāstato duḥkhaṃ vyajāyata
||5||तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः ॥
अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत
tataḥ sarvaṃ parityajya gṛhakṛtyaṃ sa bhaktimān ||
sūryamārādhayāmāsa kṣetre'traiva samāhitaḥ
||6||ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् ॥
सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः
vaṭavṛkṣaṃ samāśritya śraddhayā parayā yutaḥ ||
sthāpayitvā raverarcāṃ yathoktāṃ paṃcarātrike
||7||वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः ॥
स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके
varṣāsvākāśaśāyī ca hemaṃte jalasaṃśrayaḥ ||
paṃcāgnisādhako grīṣme nirāhāro jitendriyaḥ
||8||वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः ॥
पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः
tataḥ paṃcadaśe varṣe saṃprāpte bhagavānraviḥ ||
vaṭavṛkṣaṃ samāśritya samīpasthamuvāca tam
||9||ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः ॥
वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्
śrīsūrya uvāca
varadosmyadya bhadraṃ te varaṃ prārthaya gālava ||
atidurlabhamapyāśu tava dāsyāmyasaṃśayam
||10||वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव ॥
अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्
gālava uvāca
aputro'haṃ suraśreṣṭha paścime vayasi sthitaḥ ||
tasmāddehi sutaṃ mahyaṃ vaṃśavṛddhikaraṃ param
||11||अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः ॥
तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्
śrīsūrya uvāca
vaṃśavṛddhikaro vipra putrastava bhaviṣyati ||
tejasvī ca yaśasvī ca śāstrajño veda pāragaḥ
||2||वंशवृद्धिकरो विप्र पुत्रस्तव भविष्यति ॥
तेजस्वी च यशस्वी च शास्त्रज्ञो वेद पारगः
yeyaṃ tvayā kṛtā me'rcā sāṃbasūryasya saṃnidhau ||
sāṃbasūryābhidhāno'yaṃ bhaviṣyati dharātale
||3||येयं त्वया कृता मेऽर्चा सांबसूर्यस्य संनिधौ ॥
सांबसूर्याभिधानोऽयं भविष्यति धरातले
anyo'pi śradrayopeto ya enaṃ pūjayiṣyati ||
saptamyāṃ sūryavāreṇa yāvaddvādaśa bhāskarāḥ
||4||अन्योऽपि श्रद्रयोपेतो य एनं पूजयिष्यति ॥
सप्तम्यां सूर्यवारेण यावद्द्वादश भास्कराः
saptamyaśca dvijaśreṣṭha nirāhārastu bhaktitaḥ yā ||
sa prāpsyati na saṃdehaḥ putraṃ vaṃśavivardhanam
||15||सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या ॥
स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्
evamuktvā ca saptāśvo virarāma divākaraḥ ||
gālavo'pi prahṛṣṭātmā jagāma nijamaṃdiram
||16||एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः ॥
गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्
nātidīrgheṇa kālena tatastasyābhava tatsutaḥ ||
yathoktastena devena sarvalakṣaṇalakṣitaḥ
||17||नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः ॥
यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः
tataścakre pitā nāma vaṭeśvara iti svayam ||
vaṭasthena yato dattaḥ saṃtuṣṭenāṃśumālinā
||18||ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् ॥
वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना
vaṭeśvarasutāndṛṣṭvā pautrāṃśca dvijasattamāḥ ||
gālavaḥ sūryamāpannaḥ kṛtvā suvipulaṃ tapaḥ
||19||वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः ॥
गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः
vaṭeśvaro'pi saṃjñāya pitrā saṃsthāpitaṃ ravim ||
tadarthaṃ kārayāmāsa prāsādaṃ sumanoharam
||20||वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् ॥
तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्
tataḥprabhṛti loke ca sa vaṭādityasaṃjñitaḥ ||
putraprado hyaputrāṇāṃ vikhyāto bhuvanatraye
||21||ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः ॥
पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये
saptamyāṃ sūryavāreṇa upavāsaparāyaṇaḥ ||
yastaṃ pūjayate bhaktyā saptamīrdvādaśa kramāt ||
sa prāpnoti sutaṃ śreṣṭhaṃ svavaṃśasya vivardhanam
||22||सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः ॥
यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तमीर्द्वादश क्रमात् ॥
स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्
niṣkāmo vā naro yastu taṃ pūjayati mānavaḥ ||
sa mokṣamāpnuyānnūnaṃ durlabhaṃ tridaśairapi
||23||निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः ॥
स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि
atha gāthā purā gītā nāradena surarṣiṇā ||
dṛṣṭvā putrapradaṃ devaṃ vaṭādityaṃ sureśvaram
||24||अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा ॥
दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्
api varṣaśatā nārī vaṃdhyā vā durbhagāpi vā ||
sāṃbasūryaprasādena sadyo garbhavatī bhavet
||25||अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा ॥
सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्
kiṃ dānaiḥ kiṃ vratairdhyānaiḥ kiṃ japaiḥ sopavāsakaiḥ ||
putrārthaṃ vidyamāne'tha sāṃbasūrye sureśvare
||26||किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः ॥
पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे
varṣamekaṃ naro bhaktyā yaḥ paśyetsūryavāsare ||
kṛtakṣaṇo'tra putraṃ sa labhate cottamaṃ sukham
||27||वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे ॥
कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्
tasmātsarvaprayatnena taṃ devaṃ yatnato dvijāḥ ||
paśyedātmahitārthāya svavaṃśaparivṛddhaye
||28||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः ॥
पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye sāṃbādityamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭpañcāśattamo'dhyāyaḥ || 56 ||