hāṭakeśvarakṣetramāhātmye'marakeśvarakṣetramāhātmyavarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
yattvayā kathitaṃ sūta na mṛtā sā kumārikā ||
hatā raudraprahāraiśca kautukaṃ tanmahattaram
||1||यत्त्वया कथितं सूत न मृता सा कुमारिका ॥
हता रौद्रप्रहारैश्च कौतुकं तन्महत्तरम्
yato bhūyaḥ prasaṃjātā yoginī haratuṣṭidā ||
yattvārthaṃ sarvamācakṣva kāraṇaṃ ca tadadbhutam
||2||यतो भूयः प्रसंजाता योगिनी हरतुष्टिदा ॥
यत्त्वार्थं सर्वमाचक्ष्व कारणं च तदद्भुतम्
sūta uvāca
sā praviṣṭā samaṃ tena supuṇyamamareśvaram ||
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ na mṛtyuryatra vidyate
||3||सा प्रविष्टा समं तेन सुपुण्यममरेश्वरम् ॥
माघकृष्णचतुर्दश्यां न मृत्युर्यत्र विद्यते
' api caivāyuṣaḥ śeṣe kimutākālato dvijāḥ ||
tena no nidhanaṃ prāptā hatāpi sudṛḍhaṃ tadā
||4||' अपि चैवायुषः शेषे किमुताकालतो द्विजाः ॥
तेन नो निधनं प्राप्ता हतापि सुदृढं तदा
ṛṣaya ūcuḥ
amareśvara ityukto yo devo hyamaratvadaḥ ||
kena saṃsthāpito hyatra kiṃprabhāvaśca kīrtaya
||5||अमरेश्वर इत्युक्तो यो देवो ह्यमरत्वदः ॥
केन संस्थापितो ह्यत्र किंप्रभावश्च कीर्तय
sūta uvāca
aditiśca ditiścaiva prajāpatisute śubhe ||
kṛte purātirūpāḍhye kaśyapena mahātmanā
||6||अदितिश्च दितिश्चैव प्रजापतिसुते शुभे ॥
कृते पुरातिरूपाढ्ये कश्यपेन महात्मना
adityāṃ vibudhā jātā diteścaiva tu daityapāḥ ||
teṣāṃ sāpatnyabhāvena mahadvairamupasthitam ||
atha daityaiḥ surā dhvastāḥ kṛtāścānye parāṅmukhāḥ ||
anye tu bhayasaṃtrastā diśo jagmuḥ kṣatāṃgakāḥ
||8||अदित्यां विबुधा जाता दितेश्चैव तु दैत्यपाः ॥
तेषां सापत्न्यभावेन महद्वैरमुपस्थितम् ॥
अथ दैत्यैः सुरा ध्वस्ताः कृताश्चान्ये पराङ्मुखाः ॥
अन्ये तु भयसंत्रस्ता दिशो जग्मुः क्षतांगकाः
tato duḥkhasamāyuktā devamātātra saṃsthitā ||
tapaścakre divānaktaṃ śivadhyānaparāyaṇā
||9||ततो दुःखसमायुक्ता देवमातात्र संस्थिता ॥
तपश्चक्रे दिवानक्तं शिवध्यानपरायणा
evaṃ tasyāstapaḥsthāyā gate yugacatuṣṭaye ||
nirbhidya dharaṇīpṛṣṭhaṃ śivaliṃgaṃ samutthitam
||10||एवं तस्यास्तपःस्थाया गते युगचतुष्टये ॥
निर्भिद्य धरणीपृष्ठं शिवलिंगं समुत्थितम्
tatastasmai kṛtānandā stutvā stotraiḥ pṛthagvidhaiḥ ||
aṣṭāṃgapraṇipātena namaścakre samāhitā
||11||ततस्तस्मै कृतानन्दा स्तुत्वा स्तोत्रैः पृथग्विधैः ॥
अष्टांगप्रणिपातेन नमश्चक्रे समाहिता
etasminnaṃtare vāṇī saṃjātā gaganāṃgaṇe ||
śarīrarahitā divyā meghagambhīraniḥsvanā
||12||एतस्मिन्नंतरे वाणी संजाता गगनांगणे ॥
शरीररहिता दिव्या मेघगम्भीरनिःस्वना
varaṃ prārthaya kalyāṇi yaste hṛdi vyavasthitaḥ ||
prasanno'haṃ pradāsyāmi tavādya śaśiśekharaḥ
||13||वरं प्रार्थय कल्याणि यस्ते हृदि व्यवस्थितः ॥
प्रसन्नोऽहं प्रदास्यामि तवाद्य शशिशेखरः
aditiruvāca
mama putrāḥ suraśreṣṭha hanyante yudhi dānavaiḥ ||
tatkuruṣva gatāyāsānavadhyānraṇamūrdhani
||14||मम पुत्राः सुरश्रेष्ठ हन्यन्ते युधि दानवैः ॥
तत्कुरुष्व गतायासानवध्यान्रणमूर्धनि
śrībhagavānuvāca
etalliṃgaṃ madīyaṃ ye spṛṣṭvā yāsyaṃti saṃyuge ||
avadhyāste bhaviṣyanti yāvatsaṃvatsaraṃ śubhe
||15||एतल्लिंगं मदीयं ये स्पृष्ट्वा यास्यंति संयुगे ॥
अवध्यास्ते भविष्यन्ति यावत्संवत्सरं शुभे
anyo'pi mānavo yo'tra caturdaśyāṃ samāhitaḥ ||
māghamāsasya kṛṣṇāyāṃ prakariṣyati jāgaram
||16||अन्योऽपि मानवो योऽत्र चतुर्दश्यां समाहितः ॥
माघमासस्य कृष्णायां प्रकरिष्यति जागरम्
so'pi saṃvatsaraṃ yāvadbhaviṣyati nirāmayaḥ ||
api mṛtyudine prāpte yo'sminnāyatane śubhe
||17||सोऽपि संवत्सरं यावद्भविष्यति निरामयः ॥
अपि मृत्युदिने प्राप्ते योऽस्मिन्नायतने शुभे
āgamiṣyati taṃ mṛtyurdūrātparihariṣyati ||
evamuktvātha sā vāṇī virarāma tataḥ param
||18||आगमिष्यति तं मृत्युर्दूरात्परिहरिष्यति ॥
एवमुक्त्वाथ सा वाणी विरराम ततः परम्
aditiścāpi santuṣṭā hataśeṣānsutāṃstataḥ ||
samānīyātha talliṃgaṃ teṣāmeva nyadarśayat ||
kathayāmāsa tatsarvaṃ māhātmyaṃ yadvaroditam
||19||अदितिश्चापि सन्तुष्टा हतशेषान्सुतांस्ततः ॥
समानीयाथ तल्लिंगं तेषामेव न्यदर्शयत् ॥
कथयामास तत्सर्वं माहात्म्यं यद्वरोदितम्
tataste vibudhāḥ sarve talliṃgaṃ praṇipatya ca ||
pratijagmustuṣṭiyuktāḥ śastrāṇyādāya tānprati
||20||ततस्ते विबुधाः सर्वे तल्लिंगं प्रणिपत्य च ॥
प्रतिजग्मुस्तुष्टियुक्ताः शस्त्राण्यादाय तान्प्रति
yatra te dānavā hṛṣṭāḥ sthitāḥ śakrapade śubhe ||
svargabhogasamāyuktā nandanāṃtarvyavasthitāḥ
||21||यत्र ते दानवा हृष्टाः स्थिताः शक्रपदे शुभे ॥
स्वर्गभोगसमायुक्ता नन्दनांतर्व्यवस्थिताः
atha te dānavā dṛṣṭvā saṃprāptāṃstridivaukasaḥ ||
sahasā saṃgarārthāya nānāśastradharānbahūn
||22||अथ ते दानवा दृष्ट्वा संप्राप्तांस्त्रिदिवौकसः ॥
सहसा संगरार्थाय नानाशस्त्रधरान्बहून्
rathavaryānsamāruhya dhṛtaśastrāstravarmaṇaḥ ||
yuddhārthaṃ sammukhā jagmurgarjamānā ghanā iva
||23||रथवर्यान्समारुह्य धृतशस्त्रास्त्रवर्मणः ॥
युद्धार्थं सम्मुखा जग्मुर्गर्जमाना घना इव
tataḥ samabhavadyuddhaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha ||
roṣapreritacittānāṃ mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
||24||ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह ॥
रोषप्रेरितचित्तानां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
tataste vibudhāḥ sarve haralabdhavarāstadā ||
jaghnurdaityānasaṃkhyātācchitaiḥ śastrairanekadhā
||25||ततस्ते विबुधाः सर्वे हरलब्धवरास्तदा ॥
जघ्नुर्दैत्यानसंख्याताच्छितैः शस्त्रैरनेकधा
hataśeṣāśca ye teṣāṃ te tyaktvā tridaśālayam ||
palāyanakṛtotsāhāḥ praviṣṭā makarālayam
||26||हतशेषाश्च ये तेषां ते त्यक्त्वा त्रिदशालयम् ॥
पलायनकृतोत्साहाः प्रविष्टा मकरालयम्
tataḥ śakraḥ samāpede svarājyaṃ dānavairhṛtam ||
yadāsītpūrvakāle tatsamagraṃ hatakaṇṭakam
||27||ततः शक्रः समापेदे स्वराज्यं दानवैर्हृतम् ॥
यदासीत्पूर्वकाले तत्समग्रं हतकण्टकम्
tataste dānavāḥ śeṣā jñātvā talliṃgasaṃbhavam ||
māhātmyaṃ vṛṣanāthasya kṣetrasyāsyodbhavasya ca
||28||ततस्ते दानवाः शेषा ज्ञात्वा तल्लिंगसंभवम् ॥
माहात्म्यं वृषनाथस्य क्षेत्रस्यास्योद्भवस्य च
śukreṇa kathitaṃ sarvaṃ māghakṛṣṇe niśāgame ||
caturdaśyāṃ śucirbhūtvā yastalliṃgaṃ prapūjayet ||
kālāghrāto'pi na prāṇaiḥ sa pumāṃstyajyate kvacit
||29||शुक्रेण कथितं सर्वं माघकृष्णे निशागमे ॥
चतुर्दश्यां शुचिर्भूत्वा यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् ॥
कालाघ्रातोऽपि न प्राणैः स पुमांस्त्यज्यते क्वचित्
tasmādyūyaṃ samāsādya talliṃgaṃ taddine niśi ||
pūjayadhvaṃ mahābhāgā yena syurmṛtyuvarjitāḥ
||30||तस्माद्यूयं समासाद्य तल्लिंगं तद्दिने निशि ॥
पूजयध्वं महाभागा येन स्युर्मृत्युवर्जिताः
yāvatsaṃvatsarasyātaṃ satyametanmayoditam ||
yathā te devasaṃghāśca tatprabhāvādasaṃśayam
||31||यावत्संवत्सरस्यातं सत्यमेतन्मयोदितम् ॥
यथा ते देवसंघाश्च तत्प्रभावादसंशयम्
atha taṃ dānavendrāṇāṃ maṃtraṃ jñātvā sureśvaraḥ ||
nāradādbrāhmaṇaḥ putrādbhayatrastamanāstataḥ
||32||अथ तं दानवेन्द्राणां मंत्रं ज्ञात्वा सुरेश्वरः ॥
नारदाद्ब्राह्मणः पुत्राद्भयत्रस्तमनास्ततः
maṃtraṃ cakre samaṃ devaistatra devasya rakṣaṇe ||
yathā syādudyamaḥ samyaktasminnahani sarvadā
||33||मंत्रं चक्रे समं देवैस्तत्र देवस्य रक्षणे ॥
यथा स्यादुद्यमः सम्यक्तस्मिन्नहनि सर्वदा
koṭayastu trayastriṃśaddevānāṃ sāyudhāstataḥ ||
rakṣārthaṃ tasya liṃgasya tasminkṣetre vyavasthitāḥ ||
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ susaṃnaddhāḥ prahāriṇaḥ
||34||कोटयस्तु त्रयस्त्रिंशद्देवानां सायुधास्ततः ॥
रक्षार्थं तस्य लिंगस्य तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः ॥
माघकृष्णचतुर्दश्यां सुसंनद्धाः प्रहारिणः
atha te dānavā dṛṣṭvā tāndevāṃstatra saṃsthitān ||
bhayasaṃtrastamanaso dudruvuḥ sarvato diśam
||35||अथ ते दानवा दृष्ट्वा तान्देवांस्तत्र संस्थितान् ॥
भयसंत्रस्तमनसो दुद्रुवुः सर्वतो दिशम्
atha prabhāte vimale prodgate ravimaṇḍale ||
bhūya eva surāḥ sarve maṃtraṃ cakruḥ parasparam
||36||अथ प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले ॥
भूय एव सुराः सर्वे मंत्रं चक्रुः परस्परम्
yadyetatkṣetramutsṛjya gamiṣyāmaḥ surālayam ||
liṃgametatsamabhyetya pūjayiṣyaṃti dānavāḥ
||37||यद्येतत्क्षेत्रमुत्सृज्य गमिष्यामः सुरालयम् ॥
लिंगमेतत्समभ्येत्य पूजयिष्यंति दानवाः
tato'vadhyā bhaviṣyaṃti te'pi sarve yathā vayam ||
tasmādatraiva tiṣṭhāmastrayastriṃśatpranāyakāḥ
||38||ततोऽवध्या भविष्यंति तेऽपि सर्वे यथा वयम् ॥
तस्मादत्रैव तिष्ठामस्त्रयस्त्रिंशत्प्रनायकाः
koṭīnāmeva sarveṣāṃ śeṣā gacchantu tatra ca ||
sahasrākṣeṇa saṃyuktāḥ svarge svapararakṣakāḥ
||39||कोटीनामेव सर्वेषां शेषा गच्छन्तु तत्र च ॥
सहस्राक्षेण संयुक्ताः स्वर्गे स्वपररक्षकाः
tato'ṣṭau vasavastatra dvādaśārkāstathaiva ca ||
ekādaśāpare rudrā nāsatyau dvau ca sundarau
||4||ततोऽष्टौ वसवस्तत्र द्वादशार्कास्तथैव च ॥
एकादशापरे रुद्रा नासत्यौ द्वौ च सुन्दरौ
ete talliṃgarakṣārthaṃ tasminkṣetre vyavasthitāḥ ||
śeṣāḥ śakrasamāyuktāḥ prajagmustridaśālayam
||41||एते तल्लिंगरक्षार्थं तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः ॥
शेषाः शक्रसमायुक्ताः प्रजग्मुस्त्रिदशालयम्
sūta uvāca
evaṃ prabhāvaṃ liṃgaṃ tu devadevasya śūlinaḥ ||
bhavadbhiḥ paripṛṣṭaṃ yadadityā sthāpitaṃ purā
||42||एवं प्रभावं लिंगं तु देवदेवस्य शूलिनः ॥
भवद्भिः परिपृष्टं यददित्या स्थापितं पुरा
yasmānna vidyate mṛtyustena dṛṣṭena dehinām ||
amarākhyaṃ tato liṃgaṃ vikhyātaṃ bhuvanatraye
||43||यस्मान्न विद्यते मृत्युस्तेन दृष्टेन देहिनाम् ॥
अमराख्यं ततो लिंगं विख्यातं भुवनत्रये
yasmindeśe'pi sā kanyā hatā tena dvijanmanā ||
jābālinā sukruddhena tasya devasya maṃdire
||44||यस्मिन्देशेऽपि सा कन्या हता तेन द्विजन्मना ॥
जाबालिना सुक्रुद्धेन तस्य देवस्य मंदिरे
āsīttatra dine kṛṣṇā māghamāsa caturdaśī ||
tena no nidhanaṃ prāptā suhatā'pi tapasvinī
||45||आसीत्तत्र दिने कृष्णा माघमास चतुर्दशी ॥
तेन नो निधनं प्राप्ता सुहताऽपि तपस्विनी
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ tasya liṃgasya sambhavam ||
māhātmyaṃ brāhmaṇaśreṣṭhāḥ sarvapātakanāśanam
||46||एतद्वः सर्वमाख्यातं तस्य लिंगस्य सम्भवम् ॥
माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्
yaścaitatpaṭhate bhaktyā tasya liṃgasya saṃnidhau ||
apamṛtyubhayaṃ tasya kathaṃcinnaiva jāyate
||47||यश्चैतत्पठते भक्त्या तस्य लिंगस्य संनिधौ ॥
अपमृत्युभयं तस्य कथंचिन्नैव जायते
tasyāgre'sti śubhaṃ kuṇḍaṃ pūritaṃ svacchavāriṇā |
adityā nirmitaṃ devyā snānārthaṃ cātmanaḥ kṛte
||48||तस्याग्रेऽस्ति शुभं कुण्डं पूरितं स्वच्छवारिणा ।
अदित्या निर्मितं देव्या स्नानार्थं चात्मनः कृते
snānaṃ kṛtvā narastasminyastalliṃgaṃ prapaśyati ||
karoti jāgaraṃ rātrau tasminneva dinedine ||
so'dyāpi vatsaraṃ yāvannāpamṛtyumavāpnuyāt
||49||स्नानं कृत्वा नरस्तस्मिन्यस्तल्लिंगं प्रपश्यति ॥
करोति जागरं रात्रौ तस्मिन्नेव दिनेदिने ॥
सोऽद्यापि वत्सरं यावन्नापमृत्युमवाप्नुयात्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye'marakeśvarakṣetramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcacatvāriṃśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || 145 ||