satyasandhanṛpativṛttāntavarṇanam
sūta uvāca
tataḥ karṇotpalātīrthaṃ vikhyātaṃ cāsti śobhanam ||
yatra snāto naraḥ samyaṅna viyogamavāpnuyāt
||1||ततः कर्णोत्पलातीर्थं विख्यातं चास्ति शोभनम् ॥
यत्र स्नातो नरः सम्यङ्न वियोगमवाप्नुयात्
kathaṃcidapi ceṣṭena dhanenālijanena ca ||
parākrameṇa dharmeṇa kalatreṇa viśeṣataḥ
||2||कथंचिदपि चेष्टेन धनेनालिजनेन च ॥
पराक्रमेण धर्मेण कलत्रेण विशेषतः
satyasaṃdha iti khyātaḥ purāsītpṛthivīpatiḥ ||
ikṣvākukulasaṃbhūtaḥ sarvarūpaguṇairyutaḥ
||3||सत्यसंध इति ख्यातः पुरासीत्पृथिवीपतिः ॥
इक्ष्वाकुकुलसंभूतः सर्वरूपगुणैर्युतः
tasya karṇotpalānāma jātā kanyā suśobhanā ||
bahuputrasya caikā sā sarvalakṣaṇalakṣitā
||4||तस्य कर्णोत्पलानाम जाता कन्या सुशोभना ॥
बहुपुत्रस्य चैका सा सर्वलक्षणलक्षिता
atha tasyāḥ pitā nāma cakre dvādaśame dine ||
saṃmaṃtrya brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ bhṛtyāmātyairmuhurmuhuḥ
||5||अथ तस्याः पिता नाम चक्रे द्वादशमे दिने ॥
संमंत्र्य ब्राह्मणैः सार्धं भृत्यामात्यैर्मुहुर्मुहुः
yasmātkarṇotpalā ceyaṃ jātā mama kumārikā ||
tasmātkarṇotpalānāma jātā kanyā suśobhanā
||6||यस्मात्कर्णोत्पला चेयं जाता मम कुमारिका ॥
तस्मात्कर्णोत्पलानाम जाता कन्या सुशोभना
bahu putrasya caikā sā sarvalakṣaṇalakṣitā ||
tasmātkarṇotpalānāma jāyatāṃ dvijasattamāḥ
||7||बहु पुत्रस्य चैका सा सर्वलक्षणलक्षिता ॥
तस्मात्कर्णोत्पलानाम जायतां द्विजसत्तमाः
kṛtanāmā'tha sā bālā vṛddhiṃ yāti dinedine ||
āhlādakāriṇī nityaṃ kalā cāṃdramasī yathā
||8||कृतनामाऽथ सा बाला वृद्धिं याति दिनेदिने ॥
आह्लादकारिणी नित्यं कला चांद्रमसी यथा
atha sā kramaśaḥ prāptā yauvanaṃ baṃdhulālitā ||
hastāddhastaṃ pragacchaṃtī sarveṣāṃ dvijasattamāḥ
||9||अथ सा क्रमशः प्राप्ता यौवनं बंधुलालिता ॥
हस्ताद्धस्तं प्रगच्छंती सर्वेषां द्विजसत्तमाः
atha tāṃ yauvanopetāṃ dṛṣṭvā sa pṛthivīpatiḥ |
ciṃtayāmāsa cittena kasyemāṃ pradadāmyaham
||10||अथ तां यौवनोपेतां दृष्ट्वा स पृथिवीपतिः ।
चिंतयामास चित्तेन कस्येमां प्रददाम्यहम्
na tasyāḥ sadṛśaḥ kaścidvaro'tra dharaṇītale ||
na svarge na ca pātāle kiṃ kṛtyaṃ me'dhunā bhavet
||11||न तस्याः सदृशः कश्चिद्वरोऽत्र धरणीतले ॥
न स्वर्गे न च पाताले किं कृत्यं मेऽधुना भवेत्
sa evaṃ bahudhā dhyātvā tadarthaṃ pṛthivīpatiḥ ||
niścayaṃ prākaroccitte praṣṭavyo'tra pitāmahaḥ ||
12 mayādya viṣaye cāsminsa devaḥ prerayiṣyati ||
tasmai putrīṃ pradāsyāmi nānyasmai vai kathaṃcana
||13||स एवं बहुधा ध्यात्वा तदर्थं पृथिवीपतिः ॥
निश्चयं प्राकरोच्चित्ते प्रष्टव्योऽत्र पितामहः ॥
१२ मयाद्य विषये चास्मिन्स देवः प्रेरयिष्यति ॥
तस्मै पुत्रीं प्रदास्यामि नान्यस्मै वै कथंचन
sa evaṃ niścayaṃ kṛtvā tāmādāya tataḥ param ||
brahmalokaṃ jagāmātha praṣṭuṃ tasyāḥ kṛte varam
||14||स एवं निश्चयं कृत्वा तामादाय ततः परम् ॥
ब्रह्मलोकं जगामाथ प्रष्टुं तस्याः कृते वरम्
atha yāvatsa saṃprāpto brahmalokaṃ nareśvaraḥ ||
tāvatsaṃdhyā samutpannā brāhmī brāhmaṇasattamāḥ
||15||अथ यावत्स संप्राप्तो ब्रह्मलोकं नरेश्वरः ॥
तावत्संध्या समुत्पन्ना ब्राह्मी ब्राह्मणसत्तमाः
etasminnaṃtare brahmā sāyaṃtanakriyotsukaḥ ||
upaviṣṭaḥ samādhisthastatkālaṃ samapadyata
||16||एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा सायंतनक्रियोत्सुकः ॥
उपविष्टः समाधिस्थस्तत्कालं समपद्यत
satyasaṃdho'pi taṃ dṛṣṭvā samādhisthaṃ pitāmaham ||
samādhyaṃtaṃ pratīkṣansa upaviṣṭaḥ samīpataḥ
||17||सत्यसंधोऽपि तं दृष्ट्वा समाधिस्थं पितामहम् ॥
समाध्यंतं प्रतीक्षन्स उपविष्टः समीपतः
tato vilokya cātmānamātmani prapitāmahaḥ ||
padme pravartite samyagaṣṭapatre hṛdi sthite
||18||ततो विलोक्य चात्मानमात्मनि प्रपितामहः ॥
पद्मे प्रवर्तिते सम्यगष्टपत्रे हृदि स्थिते
karṇikāmadhyagaṃ dīptaṃ bahuvarṇamatisthiram ||
ānaṃdāśrupariklinnavadanaḥ pulakāṃkitaḥ
||19||कर्णिकामध्यगं दीप्तं बहुवर्णमतिस्थिरम् ॥
आनंदाश्रुपरिक्लिन्नवदनः पुलकांकितः
tata ācamya prakṣālya caraṇau sarvatodiśam ||
apaśyatpraṇataḥ sarvairbrahmalokanivāsibhiḥ
||20||तत आचम्य प्रक्षाल्य चरणौ सर्वतोदिशम् ॥
अपश्यत्प्रणतः सर्वैर्ब्रह्मलोकनिवासिभिः
etasminnaṃtare rājā tāmādāya śubhānanām ||
namaskṛtya tayā sārdhaṃ tataḥ provāca sādaram
||21||एतस्मिन्नंतरे राजा तामादाय शुभाननाम् ॥
नमस्कृत्य तया सार्धं ततः प्रोवाच सादरम्
ahaṃ deva samāyāto martyalokāttavāṃtikam ||
satyasaṃdho mahīpāla ānarta bhuvi viśrutaḥ
||22||अहं देव समायातो मर्त्यलोकात्तवांतिकम् ॥
सत्यसंधो महीपाल आनर्त भुवि विश्रुतः
iyaṃ karṇotpalānāma mama kanyā suśobhanā ||
asyā bhuvi mayā labdho na samo'tra patiḥ kvacit
||23||इयं कर्णोत्पलानाम मम कन्या सुशोभना ॥
अस्या भुवि मया लब्धो न समोऽत्र पतिः क्वचित्
sadṛśastena cāyātastava pārśve surottama ||
tasmānme brūhi bharttāramasyā yena dadāmyaham
||24||सदृशस्तेन चायातस्तव पार्श्वे सुरोत्तम ॥
तस्मान्मे ब्रूहि भर्त्तारमस्या येन ददाम्यहम्
sūta uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā tataḥ provāca padmajaḥ ||
vihasya sarvadevānāṃ samāje dvijasattamāḥ
||25||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः प्रोवाच पद्मजः ॥
विहस्य सर्वदेवानां समाजे द्विजसत्तमाः
yadi pṛcchasi me bhūpa kanyādharmapatiṃ prati ||
tannaiṣā kasyaciddeyā sāṃprataṃ śṛṇu kāraṇam
||26||यदि पृच्छसि मे भूप कन्याधर्मपतिं प्रति ॥
तन्नैषा कस्यचिद्देया सांप्रतं शृणु कारणम्
ātmaśreṇiprasūtāya vayojyeṣṭhāya bhūpate ||
kanyā deyā ca dharmāya yaśase kulavṛddhaye
||27||आत्मश्रेणिप्रसूताय वयोज्येष्ठाय भूपते ॥
कन्या देया च धर्माय यशसे कुलवृद्धये
seyaṃ tava sutā martye jyeṣṭhabhāvaṃ samāśritā ||
sarveṣāṃ bhūmipālānāṃ yattattvaṃ kāraṇaṃ śṛṇu
||28||सेयं तव सुता मर्त्ये ज्येष्ठभावं समाश्रिता ॥
सर्वेषां भूमिपालानां यत्तत्त्वं कारणं शृणु
mamāṃtikaṃ prapannasya tava jātaṃ yugatrayam ||
atītā bhūtale martyā ye dṛṣṭāḥ prāktvayā nṛpa
||29||ममांतिकं प्रपन्नस्य तव जातं युगत्रयम् ॥
अतीता भूतले मर्त्या ये दृष्टाः प्राक्त्वया नृप
anyā sṛṣṭiḥ samutpannā sāṃprataṃ dharaṇītale ||
na tvaṃ jānāsi māhātmyānmama lokasamudbhavāt
||30||अन्या सृष्टिः समुत्पन्ना सांप्रतं धरणीतले ॥
न त्वं जानासि माहात्म्यान्मम लोकसमुद्भवात्
na devā mānuṣīṃ bhāryāṃ kurvanti ca kathaṃcana ||
śleṣmamūtrapurīṣāṇāṃ saṃsthānaṃ yā vigarhitā
||31||न देवा मानुषीं भार्यां कुर्वन्ति च कथंचन ॥
श्लेष्ममूत्रपुरीषाणां संस्थानं या विगर्हिता
tasmādatraiva tiṣṭha tvaṃ sutayā sahito nṛpa ||
hastyaśvādi ca yatkiṃcittatsarvaṃ te kṣayaṃ gatam
||32||तस्मादत्रैव तिष्ठ त्वं सुतया सहितो नृप ॥
हस्त्यश्वादि च यत्किंचित्तत्सर्वं ते क्षयं गतम्
putrāḥ pautrāstathā bhṛtyā ye cānye bāṃdhavāstava ||
te sarve nidhanaṃ prāptā ye cānye bhavatekṣitāḥ
||33||पुत्राः पौत्रास्तथा भृत्या ये चान्ये बांधवास्तव ॥
ते सर्वे निधनं प्राप्ता ये चान्ये भवतेक्षिताः
sa tatheti pratijñāya sthitaḥ pārthivasattamaḥ ||
yāvattāvatsuduḥkhārtā rudatīsā'bravītsutā
||34||स तथेति प्रतिज्ञाय स्थितः पार्थिवसत्तमः ॥
यावत्तावत्सुदुःखार्ता रुदतीसाऽब्रवीत्सुता
nāhaṃ tāta vasiṣyāmi sthānesminbrahmasaṃbhave ||
sakhījanaparityaktā baṃdhuvargavinākṛtā
||35||नाहं तात वसिष्यामि स्थानेस्मिन्ब्रह्मसंभवे ॥
सखीजनपरित्यक्ता बंधुवर्गविनाकृता
tasmādyāsyāmi tatraiva yatra sā jananī mama ||
tāśca sakhyaḥ kṛtānaṃdā yābhiḥ saṃkrīḍitaṃ mayā
||36||तस्माद्यास्यामि तत्रैव यत्र सा जननी मम ॥
ताश्च सख्यः कृतानंदा याभिः संक्रीडितं मया
bhartrā vinākṛtā nāhaṃ nayiṣye kālasaṃsthitim ||
tasmāttatra drutaṃ gaccha yatra me jananī sthitā
||37||भर्त्रा विनाकृता नाहं नयिष्ये कालसंस्थितिम् ॥
तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ यत्र मे जननी स्थिता
tasyāstadvacanaṃ śrutvā snehārdreṇa sa cetasā ||
tāmādāya tataḥ prāptaḥ svaṃ deśaṃ pārthivottamaḥ
||38||तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहार्द्रेण स चेतसा ॥
तामादाय ततः प्राप्तः स्वं देशं पार्थिवोत्तमः
yāvatpaśyati tāvatsa sthalasthāne jalāśayān ||
jalasthāneṣu saṃjātāḥ sthalasaṃghāḥ sudurgamāḥ
||39||यावत्पश्यति तावत्स स्थलस्थाने जलाशयान् ॥
जलस्थानेषु संजाताः स्थलसंघाः सुदुर्गमाः
anye lokāstathā dharmāsteṣāṃ madhye vyavasthitāḥ ||
pṛcchannapi na jānāti saṃbaṃdhaṃ kenacitsaha
||40||अन्ये लोकास्तथा धर्मास्तेषां मध्ये व्यवस्थिताः ॥
पृच्छन्नपि न जानाति संबंधं केनचित्सह
tathā martyānilaspṛṣṭandyatattkaṇātsa mahīpatiḥ ||
sā ca kanyā jarāgrastā saṃjātā śvetamūrddhajā
||41||तथा मर्त्यानिलस्पृष्टन्द्यतत्त्कणात्स महीपतिः ॥
सा च कन्या जराग्रस्ता संजाता श्वेतमूर्द्धजा
valibhiḥ pūrṇitāṃgī ca śīrṇadaṃtā kucacyutā ||
amanojñā virūpāṃgī cipiṭākṣī dvijottamāḥ
||42||वलिभिः पूर्णितांगी च शीर्णदंता कुचच्युता ॥
अमनोज्ञा विरूपांगी चिपिटाक्षी द्विजोत्तमाः
sopi rājā tathābhūto vepamānaḥ padepade ||
papraccha bhūpatiḥ kotra deśaḥ koyaṃ puraṃ ca kim
||43||सोपि राजा तथाभूतो वेपमानः पदेपदे ॥
पप्रच्छ भूपतिः कोत्र देशः कोयं पुरं च किम्
atha procurjanāstasya deśa ānarta ityayam ||
ayaṃ bhūpotra vikhyātaḥ sudharmajño bṛhadbalaḥ
||44||अथ प्रोचुर्जनास्तस्य देश आनर्त इत्ययम् ॥
अयं भूपोत्र विख्यातः सुधर्मज्ञो बृहद्बलः
etatprāptipuraṃnāma eṣā sābhramatī nadī ||
gartātīrthamidaṃ puṇyametasyāḥ parikīrtitam
||49||एतत्प्राप्तिपुरंनाम एषा साभ्रमती नदी ॥
गर्तातीर्थमिदं पुण्यमेतस्याः परिकीर्तितम्
yatraite munayaḥ śāṃtā dāṃtāścāṣṭaguṇe ratāḥ ||
taparatā mahābhāgāḥ snānajapyayaparāyaṇāḥ
||46||यत्रैते मुनयः शांता दांताश्चाष्टगुणे रताः ॥
तपरता महाभागाः स्नानजप्ययपरायणाः
tataḥ sa tu samākarṇya ruroda kṛtaniḥsvanaḥ ||
svasutāṃ tāṃ samāliṃgya duḥkhaśokasamanvitaḥ
||47||ततः स तु समाकर्ण्य रुरोद कृतनिःस्वनः ॥
स्वसुतां तां समालिंग्य दुःखशोकसमन्वितः
tau ca vṛddhatamau dṛṣṭvā rudatau kṛpayānvitāḥ ||
sarve lokāḥ samājagmuḥ papracchuśca suduḥkhitāḥ
||48||तौ च वृद्धतमौ दृष्ट्वा रुदतौ कृपयान्विताः ॥
सर्वे लोकाः समाजग्मुः पप्रच्छुश्च सुदुःखिताः
kiṃ tvaṃ vṛddha suduḥkhārtaḥ prarodiṣi nirargalam ||
anayā vṛddhayā sārdhaṃ tasmānnaḥ kāraṇaṃ vada
||49||किं त्वं वृद्ध सुदुःखार्तः प्ररोदिषि निरर्गलम् ॥
अनया वृद्धया सार्धं तस्मान्नः कारणं वद
kiṃ te naṣṭaḥ priyaḥ kaścitkiṃ vā jāto dhanakṣayaḥ ||
parābhūtosi vā kiṃ tvaṃ kenāpi vada mā ciram
||50||किं ते नष्टः प्रियः कश्चित्किं वा जातो धनक्षयः ॥
पराभूतोसि वा किं त्वं केनापि वद मा चिरम्
dharmajño duṣṭahaṃtā ca sādhūnāṃ pālane rataḥ ||
rājā bṛhadbalosmākaṃ yena te kurute sukham
||51||धर्मज्ञो दुष्टहंता च साधूनां पालने रतः ॥
राजा बृहद्बलोस्माकं येन ते कुरुते सुखम्
satyasaṃdha uvāca
ānarttādhipatiścāhaṃ satyasaṃdha iti smṛtaḥ ||
mama karṇotpalānāma suteyaṃ dayitā sadā ||
sohamasyāḥ pradānārthaṃ brahmalokamito gataḥ ||
praṣṭuṃ pitāmahaṃ devaṃ sthitastatra muhūrtavat
||93||आनर्त्ताधिपतिश्चाहं सत्यसंध इति स्मृतः ॥
मम कर्णोत्पलानाम सुतेयं दयिता सदा ॥
सोहमस्याः प्रदानार्थं ब्रह्मलोकमितो गतः ॥
प्रष्टुं पितामहं देवं स्थितस्तत्र मुहूर्तवत्
tato bhūyaḥ samāyāto yāvatpaśyāmi bhūtalam ||
tāvadvilomatāṃ prāptaṃ sarvaṃ no vedmi kiñcana
||54||ततो भूयः समायातो यावत्पश्यामि भूतलम् ॥
तावद्विलोमतां प्राप्तं सर्वं नो वेद्मि किञ्चन
tacchrutvā te janā gatvā vismayotphullalocanāḥ ||
bṛhadbalāya tatsarvamācakhyustuṣṭisaṃyutāḥ
||55||तच्छ्रुत्वा ते जना गत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥
बृहद्बलाय तत्सर्वमाचख्युस्तुष्टिसंयुताः
so'pi tatsarvamākarṇya tataḥ śīghrataraṃ gataḥ ||
padbhyāmeva sthito yatra satyasandho mahīpatiḥ
||56||सोऽपि तत्सर्वमाकर्ण्य ततः शीघ्रतरं गतः ॥
पद्भ्यामेव स्थितो यत्र सत्यसन्धो महीपतिः
tatastaṃ praṇipatyoccaiḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ ||
svāgataṃ te mahīpāla bhūyaḥ susvāgataṃ ca te
||57||ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः कृतांजलिपुटः स्थितः ॥
स्वागतं ते महीपाल भूयः सुस्वागतं च ते
idaṃ rājyaṃ nijaṃ bhūyo mayā bhṛtyena sādaram ||
kuruṣva svecchayā dehi dānāni vividhāni ca
||58||इदं राज्यं निजं भूयो मया भृत्येन सादरम् ॥
कुरुष्व स्वेच्छया देहि दानानि विविधानि च
tatastaṃ ca samāliṃgya śirasyādhāya cāsakṛt ||
uvācāśrupariklinnavadano gadgadākṣaram
||59||ततस्तं च समालिंग्य शिरस्याधाय चासकृत् ॥
उवाचाश्रुपरिक्लिन्नवदनो गद्गदाक्षरम्
vatsa cīrṇaṃ mayā rājyaṃ dānaṃ dattaṃ pṛthagvidham ||
vājimedhamukhairyajñairiṣṭaṃ saṃpūrṇadakṣiṇaiḥ
||6||वत्स चीर्णं मया राज्यं दानं दत्तं पृथग्विधम् ॥
वाजिमेधमुखैर्यज्ञैरिष्टं संपूर्णदक्षिणैः
tasmāttapaścariṣyāmi sutayā cānayā saha ||
yathaiṣā labhate bhūyastāruṇyaṃ prāktanaṃ śubham
||6||तस्मात्तपश्चरिष्यामि सुतया चानया सह ॥
यथैषा लभते भूयस्तारुण्यं प्राक्तनं शुभम्
bṛhadbala uvāca
pāraṃparyeṇa rājeṃdra mayaitatsakalaṃ śrutam ||
satyasaṃdho mahīpālaḥ kanyāmādāya nirgataḥ
||62||पारंपर्येण राजेंद्र मयैतत्सकलं श्रुतम् ॥
सत्यसंधो महीपालः कन्यामादाय निर्गतः
kutracinna samāyātaḥ sa bhūyo'pi purottame ||
tatastatsacivai rājyaṃ pratipālya ciraṃ nṛpa ||
abhiṣiktastataḥ putraḥ suhayonāma viśrutaḥ
||63||कुत्रचिन्न समायातः स भूयोऽपि पुरोत्तमे ॥
ततस्तत्सचिवै राज्यं प्रतिपाल्य चिरं नृप ॥
अभिषिक्तस्ततः पुत्रः सुहयोनाम विश्रुतः
tasyāhaṃ kramaśo jātaḥ saptasaptatimo vibho ||
puruṣastava vaṃśasya samudbhūto mahāpatiḥ
||64||तस्याहं क्रमशो जातः सप्तसप्ततिमो विभो ॥
पुरुषस्तव वंशस्य समुद्भूतो महापतिः
tasmādatraiva kalyāṇe sthāne'sminmedhyatāṃ gate ||
gartātīrthe kuru vibho tapastvamanayā saha
||65||तस्मादत्रैव कल्याणे स्थानेऽस्मिन्मेध्यतां गते ॥
गर्तातीर्थे कुरु विभो तपस्त्वमनया सह
yena te caraṇau nityaṃ praṇipatya trisaṃdhijam ||
śreyaḥ prāpnomyasaṃdigdhaṃ prasādaḥ kriyatāmiti
||66||येन ते चरणौ नित्यं प्रणिपत्य त्रिसंधिजम् ॥
श्रेयः प्राप्नोम्यसंदिग्धं प्रसादः क्रियतामिति
satyasaṃdha uvāca
hāṭakeśvaraje kṣetre mayāsītsthāpitaṃ purā ||
liṃgaṃ vṛṣabhanāthasya tāvadasti suputraka
||67||हाटकेश्वरजे क्षेत्रे मयासीत्स्थापितं पुरा ॥
लिंगं वृषभनाथस्य तावदस्ति सुपुत्रक
tattasyārādhanaṃ nityaṃ kariṣyāmi divāniśam ||
tasmātprāpaya māṃ tatra anayā sutayā saha
||68||तत्तस्याराधनं नित्यं करिष्यामि दिवानिशम् ॥
तस्मात्प्रापय मां तत्र अनया सुतया सह
evaṃ tayoḥ pravadatoranyonyaṃ bhūmipālayoḥ ||
garttātīrthātsamāyātā brāhmaṇāḥ kautukānvitāḥ ||
śrutvā bhūmipatiṃ prāptaṃ ciraṃtanaguruṃ śubham
||69||एवं तयोः प्रवदतोरन्योन्यं भूमिपालयोः ॥
गर्त्तातीर्थात्समायाता ब्राह्मणाः कौतुकान्विताः ॥
श्रुत्वा भूमिपतिं प्राप्तं चिरंतनगुरुं शुभम्
tataḥ sa pārthivasteṣāṃ dattvārghaṃ prāṃjaliḥ sthitaḥ ||
provāca svargavṛttāṃtamāsyatāmiti sādaram
||70||ततः स पार्थिवस्तेषां दत्त्वार्घं प्रांजलिः स्थितः ॥
प्रोवाच स्वर्गवृत्तांतमास्यतामिति सादरम्
atha te brāhmaṇāḥ sarve yathājyeṣṭhaṃ yathāsukham ||
upaviṣṭā nareṃdrasya caturdikṣu suvismitāḥ ||
papracchustaṃ ca bhūpālaṃ vārtāṃ brahmagṛhodbhavām
||71||अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे यथाज्येष्ठं यथासुखम् ॥
उपविष्टा नरेंद्रस्य चतुर्दिक्षु सुविस्मिताः ॥
पप्रच्छुस्तं च भूपालं वार्तां ब्रह्मगृहोद्भवाम्
yathā sa tatra niryāta āgataśca yathā purā ||
ālāpāḥ padmayoneśca yathā jātāstvanekaśaḥ
||72||यथा स तत्र निर्यात आगतश्च यथा पुरा ॥
आलापाः पद्मयोनेश्च यथा जातास्त्वनेकशः
tataḥ kathāṃtamāsādya satyasaṃdho mahīpatiḥ ||
kiṃcidāsādya taṃ prāha samīpasthaṃ bṛhadbalam
||73||ततः कथांतमासाद्य सत्यसंधो महीपतिः ॥
किंचिदासाद्य तं प्राह समीपस्थं बृहद्बलम्
mayā iṣṭaṃ makhaiścitrairanekairbhūridakṣiṇaiḥ ||
dānāni ca vicitrāṇi yeṣāṃ saṃkhyā na vidyate
||74||मया इष्टं मखैश्चित्रैरनेकैर्भूरिदक्षिणैः ॥
दानानि च विचित्राणि येषां संख्या न विद्यते
ekadāhaṃ gataḥ putra camatkārapurottame ||
dṛṣṭaṃ mayā puraṃ tacca samaṃtādbrāhmaṇaivṛtam
||75||एकदाहं गतः पुत्र चमत्कारपुरोत्तमे ॥
दृष्टं मया पुरं तच्च समंताद्ब्राह्मणैवृतम्
japasvādhyāyasaṃpannairagnihotraparāyaṇaiḥ ||
gṛhasthadharmasaṃpannairlokadvayaphalānvitaiḥ
||76||जपस्वाध्यायसंपन्नैरग्निहोत्रपरायणैः ॥
गृहस्थधर्मसंपन्नैर्लोकद्वयफलान्वितैः
tataśca ciṃtitaṃ citte sa vanyo mama pūrvajaḥ ||
yenaiṣopārjitā kīrtiḥ śāśvatī kṣayavarjitā
||77||ततश्च चिंतितं चित्ते स वन्यो मम पूर्वजः ॥
येनैषोपार्जिता कीर्तिः शाश्वती क्षयवर्जिता
tasmādahamapi sthāpya puramīdṛksamucchritam ||
brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tatkīrtiparivṛddhaye
||78||तस्मादहमपि स्थाप्य पुरमीदृक्समुच्छ्रितम् ॥
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तत्कीर्तिपरिवृद्धये
evaṃ citayamānasya mama nityaṃ mahīpate ||
avāṃtareṇa saṃjātaṃ brahmalokaprayāṇakam
||79||एवं चितयमानस्य मम नित्यं महीपते ॥
अवांतरेण संजातं ब्रह्मलोकप्रयाणकम्
etadekaṃ hi me citte paścāttāpakaraṃ sthitam ||
nānyatkiṃcinmahīpāla kṛtakṛtyasya sarvataḥ
||80||एतदेकं हि मे चित्ते पश्चात्तापकरं स्थितम् ॥
नान्यत्किंचिन्महीपाल कृतकृत्यस्य सर्वतः
tasmātprārthaya vipreṃdrānkāṃścideṣāṃ mahātmanām ||
yena yacchāmi susthānaṃ kṛtvā tebhyastavājñayā
||81||तस्मात्प्रार्थय विप्रेंद्रान्कांश्चिदेषां महात्मनाम् ॥
येन यच्छामि सुस्थानं कृत्वा तेभ्यस्तवाज्ञया
tataḥ sa prārthayāmāsa tadarthaṃ brāhmaṇottamān ||
mamopari dayāṃ kṛtvā kriyatāṃ bhoḥ parigrahaḥ
||82||ततः स प्रार्थयामास तदर्थं ब्राह्मणोत्तमान् ॥
ममोपरि दयां कृत्वा क्रियतां भोः परिग्रहः
asya bhūpasya sadbhaktyā yacchataḥ puramuttamam ||
ahaṃ vaḥ pālayiṣyāmi sarve madvaṃśajāśca te
||83||अस्य भूपस्य सद्भक्त्या यच्छतः पुरमुत्तमम् ॥
अहं वः पालयिष्यामि सर्वे मद्वंशजाश्च ते
tataḥ kāṃścitsukṛcchreṇa samānīya bṛhadbalaḥ ||
rājñe nivedayāmāsa etebhyo dīyatāmiti
||84||ततः कांश्चित्सुकृच्छ्रेण समानीय बृहद्बलः ॥
राज्ञे निवेदयामास एतेभ्यो दीयतामिति
tataḥ prakṣālya sarveṣāṃ pādānsa pṛthivīpatiḥ ||
satyasaṃdho dadau tebhyaḥ purārthaṃ bhūmimuttamām
||85||ततः प्रक्षाल्य सर्वेषां पादान्स पृथिवीपतिः ॥
सत्यसंधो ददौ तेभ्यः पुरार्थं भूमिमुत्तमाम्
bṛhadbalasya cādeśaṃ dadau saṃprasthitaḥ svayam ||
tvayaitadyogyatāṃ neyaṃ puraṃ parapuraṃjaya
||86||बृहद्बलस्य चादेशं ददौ संप्रस्थितः स्वयम् ॥
त्वयैतद्योग्यतां नेयं पुरं परपुरंजय
gatvā ca sa tayā sārdhaṃ tatkṣetraṃ hāṭakeśvaram ||
talliṃgaṃ prāpya saṃhṛṣṭaściraṃ tepe tapastataḥ
||87||गत्वा च स तया सार्धं तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरम् ॥
तल्लिंगं प्राप्य संहृष्टश्चिरं तेपे तपस्ततः
sāpi karṇotpalā prāpya kiṃcitpuṇyaṃ jalāśayam ||
tapastepe pratiṣṭhāpya gaurīṃ śraddhāsamanvitā
||88||सापि कर्णोत्पला प्राप्य किंचित्पुण्यं जलाशयम् ॥
तपस्तेपे प्रतिष्ठाप्य गौरीं श्रद्धासमन्विता
etasminnaṃtare rājā kāladharmamupāgataḥ ||
ānartādhipatiryuddhe hataḥ putraiḥ samanvitaḥ
||89||एतस्मिन्नंतरे राजा कालधर्ममुपागतः ॥
आनर्ताधिपतिर्युद्धे हतः पुत्रैः समन्वितः
tataste brāhmaṇāḥ sarve gartātīrthasamudbhavāḥ ||
satyasaṃdhaṃ samabhyetya procurduḥkhasamanvitāḥ
||90||ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे गर्तातीर्थसमुद्भवाः ॥
सत्यसंधं समभ्येत्य प्रोचुर्दुःखसमन्विताः
parigrahaḥ kṛto'smābhiḥ kevalaṃ pṛthivīpate ||
na ca kiṃcitphalaṃ jātaṃ vṛttijaṃ naḥ purodbhavam
||91||परिग्रहः कृतोऽस्माभिः केवलं पृथिवीपते ॥
न च किंचित्फलं जातं वृत्तिजं नः पुरोद्भवम्
tasmātkuru sthitiṃ tvaṃ ca svadharmaparivṛddhaye ||
?|
yena tadvartanopāyo hyasmākaṃ nṛpasattama
||92||तस्मात्कुरु स्थितिं त्वं च स्वधर्मपरिवृद्धये ॥
?।
येन तद्वर्तनोपायो ह्यस्माकं नृपसत्तम
rājā bṛhadbalo yuddhe kāladharmamupāgataḥ ||
yastvayā darśito'smākaṃ vṛttyarthaṃ nṛpasattama
||93||राजा बृहद्बलो युद्धे कालधर्ममुपागतः ॥
यस्त्वया दर्शितोऽस्माकं वृत्त्यर्थं नृपसत्तम
satyasandha uvāca
saṃnyasto'haṃ dvijaśreṣṭhā vṛttiṃ kartuṃ na ca kṣamaḥ ||
yadi me syātpumānkaścidanvaye'pi na saṃśayaḥ
||94||संन्यस्तोऽहं द्विजश्रेष्ठा वृत्तिं कर्तुं न च क्षमः ॥
यदि मे स्यात्पुमान्कश्चिदन्वयेऽपि न संशयः
tasmādvrajatha harmyaṃ svaṃ prasādaḥ kriyatāṃ mama ||
abhāgyairbhavadīyaiśca hato rājā bṛhadbalaḥ
||95||तस्माद्व्रजथ हर्म्यं स्वं प्रसादः क्रियतां मम ॥
अभाग्यैर्भवदीयैश्च हतो राजा बृहद्बलः
evamuktāśca te viprā matvā tathyaṃ ca tadvacaḥ ||
svasthānaṃ tvaritā jagmuḥ so'pi cakre tapaściram
||96||एवमुक्ताश्च ते विप्रा मत्वा तथ्यं च तद्वचः ॥
स्वस्थानं त्वरिता जग्मुः सोऽपि चक्रे तपश्चिरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye satyasandhanṛpativṛttāntavarṇanaṃnāma paṃcaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 125 ||