tato niḥkṣatriye loke kṣattriṇyo vaṃśakāraṇāt
sūta uvāca
tato niḥkṣatriye loke kṣattriṇyo vaṃśakāraṇāt ||
kṣetrajānbrāhmaṇebhyaśca suṣuvustanayā nvarān ||
te vṛddhiṃ ca samāsādya kṣetrajāḥ kṣatriyopamāḥ ||
jagṛhurmedinīṃ vīryātsaṃnirasya dvijottamān
||2||ततो निःक्षत्रिये लोके क्षत्त्रिण्यो वंशकारणात् ॥
क्षेत्रजान्ब्राह्मणेभ्यश्च सुषुवुस्तनया न्वरान् ॥
ते वृद्धिं च समासाद्य क्षेत्रजाः क्षत्रियोपमाः ॥
जगृहुर्मेदिनीं वीर्यात्संनिरस्य द्विजोत्तमान्
tataste brāhmaṇāḥ sarve paribhūtipadaṃ gatāḥ ||
procurbhārgavamabhyetya duḥkhena mahatānvitāḥ
||3||ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे परिभूतिपदं गताः ॥
प्रोचुर्भार्गवमभ्येत्य दुःखेन महतान्विताः
rāmarāma mahābāho yā tvayā vasudhā ca naḥ ||
vājimedhe makhe dattā kṣatriyaiḥ sā hatā balāt ||
tasmānno dehi tāṃ bhūyo hatvā tānkṣatriyādhamān ||
kuru śreyo'bhivṛddhiṃ tāṃ yadyasti tava pauruṣam
||5||रामराम महाबाहो या त्वया वसुधा च नः ॥
वाजिमेधे मखे दत्ता क्षत्रियैः सा हता बलात् ॥
तस्मान्नो देहि तां भूयो हत्वा तान्क्षत्रियाधमान् ॥
कुरु श्रेयोऽभिवृद्धिं तां यद्यस्ति तव पौरुषम्
tato rāmaḥ krudhāviṣṭo bhūyastaiḥ śavaraiḥ saha ||
pulindairmedakaiścaiva kṣatriyāṃtāya niryayau
||6||ततो रामः क्रुधाविष्टो भूयस्तैः शवरैः सह ॥
पुलिन्दैर्मेदकैश्चैव क्षत्रियांताय निर्ययौ
tatraiva kṣatriyānhatvā raktamādāya tadbahu ||
tāṃ gartāṃ pūrayāmāsa cakāra pitṛtarpaṇam
||7||तत्रैव क्षत्रियान्हत्वा रक्तमादाय तद्बहु ॥
तां गर्तां पूरयामास चकार पितृतर्पणम्
pradadau brāhmaṇebhyaśca vājimedhe dharāṃ punaḥ ||
taiśca nirvāsitastatra jagāmodadhisaṃnidhau
||8||प्रददौ ब्राह्मणेभ्यश्च वाजिमेधे धरां पुनः ॥
तैश्च निर्वासितस्तत्र जगामोदधिसंनिधौ
evaṃ tena kṛtā pṛthvī sarvakṣattravivarjitā ||
triḥsaptavāraṃ vipreṃdrā dvijebhyaśca niveditā
||9||एवं तेन कृता पृथ्वी सर्वक्षत्त्रविवर्जिता ॥
त्रिःसप्तवारं विप्रेंद्रा द्विजेभ्यश्च निवेदिता
tarpitāḥ pitaraścaiva rudhireṇa mahātmanā ||
pratijñā pālitā tasmādvikopaśca babhūva saḥ
||10||तर्पिताः पितरश्चैव रुधिरेण महात्मना ॥
प्रतिज्ञा पालिता तस्माद्विकोपश्च बभूव सः
ekaviṃśatime prāpte tataśca pitṛtarpaṇe ||
aśarīrā'bhavadvāṇī khasthā pitṛsamudbhavā
||11||एकविंशतिमे प्राप्ते ततश्च पितृतर्पणे ॥
अशरीराऽभवद्वाणी खस्था पितृसमुद्भवा
rāmarāma mahābhāga tyajaitatkarma garhitam ||
vayaṃ te tuṣṭimāpannāḥ svavākyaparipāla nāt
||12||रामराम महाभाग त्यजैतत्कर्म गर्हितम् ॥
वयं ते तुष्टिमापन्नाः स्ववाक्यपरिपाल नात्
yattvayā vihitaṃ karma naitadanyaḥ kariṣyati ||
na kṛtaṃ kenacitpūrvaṃ pitṛvairasamudbhavam
||13||यत्त्वया विहितं कर्म नैतदन्यः करिष्यति ॥
न कृतं केनचित्पूर्वं पितृवैरसमुद्भवम्
tasmāttuṣṭā vayaṃ vatsa dāsyāmaścitta vāṃchitam|
prārthayasva drutaṃ tasmāddurlabhaṃ tridaśairapi
||14||तस्मात्तुष्टा वयं वत्स दास्यामश्चित्त वांछितम्।
प्रार्थयस्व द्रुतं तस्माद्दुर्लभं त्रिदशैरपि
rāma uvāca
pitaro yadi tuṣṭā me yacchaṃti yadi vāṃchitam|
tasmāttīrthamidaṃ puṇyaṃ mannāmnā lokaviśrutam|
raktadoṣavinirmuktaṃ sevitaṃ varatāpasaiḥ
||15||पितरो यदि तुष्टा मे यच्छंति यदि वांछितम्।
तस्मात्तीर्थमिदं पुण्यं मन्नाम्ना लोकविश्रुतम्।
रक्तदोषविनिर्मुक्तं सेवितं वरतापसैः
pitara ūcuḥ
pitṛtarpaṇajā gartā tvayā yeyaṃ vinirmitā|
rāmahrada iti khyātiṃ prayāsyati jagattraye
||16||पितृतर्पणजा गर्ता त्वया येयं विनिर्मिता।
रामह्रद इति ख्यातिं प्रयास्यति जगत्त्रये
yatra bhaktiyutā lokāstarpayiṣyaṃti vai pitṝn ||
te'śvamedhaphalaṃ prāpya prayāsyaṃti parāṃ gatim
||17||यत्र भक्तियुता लोकास्तर्पयिष्यंति वै पितॄन् ॥
तेऽश्वमेधफलं प्राप्य प्रयास्यंति परां गतिम्
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ māsi bhādrapade naraḥ ||
kariṣyati ca yaḥ śrāddhaṃ bhaktyā śastrahatasya ca
||18||कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां मासि भाद्रपदे नरः ॥
करिष्यति च यः श्राद्धं भक्त्या शस्त्रहतस्य च
api pretatvamāpannaṃ narake vā samāśritam ||
uddhariṣyati sa pretamapi pāpasamanvitam
||19||अपि प्रेतत्वमापन्नं नरके वा समाश्रितम् ॥
उद्धरिष्यति स प्रेतमपि पापसमन्वितम्
sūta uvāca
evamuktvā tu rāmaṃ te viremustadanaṃtaram ||
rāmo'pi ca tapastepe tatraiva krodhavarjitaḥ
||20||एवमुक्त्वा तु रामं ते विरेमुस्तदनंतरम् ॥
रामोऽपि च तपस्तेपे तत्रैव क्रोधवर्जितः
tasmātsarvaprayatnena tatra śastrahatasya ca ||
tasmindine prakartavyaṃ śrāddhaṃ śraddhāsamanvitaiḥ
||21||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र शस्त्रहतस्य च ॥
तस्मिन्दिने प्रकर्तव्यं श्राद्धं श्रद्धासमन्वितैः
upasarga mṛtānāṃ ca sarpāgniviṣabandhanaiḥ ||
tatra muktipradaṃ śrāddhaṃ dine tasminnudāhṛtam
||22||उपसर्ग मृतानां च सर्पाग्निविषबन्धनैः ॥
तत्र मुक्तिप्रदं श्राद्धं दिने तस्मिन्नुदाहृतम्
yaḥ pitṝṃstarpayettatra pretapakṣe jalairapi ||
sa teṣāmanṛṇo bhūtvā pitṛloke mahīyate
||23||यः पितॄंस्तर्पयेत्तत्र प्रेतपक्षे जलैरपि ॥
स तेषामनृणो भूत्वा पितृलोके महीयते
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ rāmahradasamudbhavam ||
māhātmyaṃ brāhmaṇaśreṣṭhāḥ sarvapātakanāśanam
||24||एतद्वः सर्वमाख्यातं रामह्रदसमुद्भवम् ॥
माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्
śrāddhakāle naro bhaktyā yaścaitatpaṭhati svayam ||
sa gayāśrāddhajaṃ kṛtsnaṃ phalamāpnotyasaṃśayam
||25||श्राद्धकाले नरो भक्त्या यश्चैतत्पठति स्वयम् ॥
स गयाश्राद्धजं कृत्स्नं फलमाप्नोत्यसंशयम्
parvakāle 'thavā prāpte paṭhedbrāhmaṇasaṃnidhau ||
pitṛmedhasya yajñasya sa phalaṃ labhate 'khilam
||26||पर्वकाले ऽथवा प्राप्ते पठेद्ब्राह्मणसंनिधौ ॥
पितृमेधस्य यज्ञस्य स फलं लभते ऽखिलम्
śṛṇuyādvāpi yo bhaktyā kīrtyamānamidaṃ naraḥ ||
sautrāmaṇau kṛte kṛtsnaṃ phalamāpnotyasaṃśayam
||27||शृणुयाद्वापि यो भक्त्या कीर्त्यमानमिदं नरः ॥
सौत्रामणौ कृते कृत्स्नं फलमाप्नोत्यसंशयम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryā saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye rāmahradotpattivṛttāntavarṇanaṃnāmaikonasaptatitamo' dhyāyaḥ || 69 ||