kaṃsāreśvarotpattimāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
dṛṣṭvā pratiṣṭhitaṃ liṃgaṃ yājñavalkyena dhīmatā ||
svamātuḥ śuddhihetoḥ sa tannāmnā liṃgamuttamam
||1||दृष्ट्वा प्रतिष्ठितं लिंगं याज्ञवल्क्येन धीमता ॥
स्वमातुः शुद्धिहेतोः स तन्नाम्ना लिंगमुत्तमम्
sthāpayāmāsa vipreṃdrāḥ śraddhayā parayā yutaḥ ||
tataścānīya vipreṃdraṃ madhyagaṃ nāgarodbhavam ||
gartātīrthasamudbhūtamāhitāgniṃ prayājinam ||
yathaitannagarasthānaṃ tathā tvamapi dīkṣitaḥ
||3||स्थापयामास विप्रेंद्राः श्रद्धया परया युतः ॥
ततश्चानीय विप्रेंद्रं मध्यगं नागरोद्भवम् ॥
गर्तातीर्थसमुद्भूतमाहिताग्निं प्रयाजिनम् ॥
यथैतन्नगरस्थानं तथा त्वमपि दीक्षितः
aṣṭaṣaṣṭiṣu gotrāṇāṃ nāyakatve vyavasthitaḥ ||
tava vākyena sarvāṇi gotrāṇi dvijasattama
||4||अष्टषष्टिषु गोत्राणां नायकत्वे व्यवस्थितः ॥
तव वाक्येन सर्वाणि गोत्राणि द्विजसत्तम
vartayiṣyaṃti kṛtyeṣu yāvaccandrārkatārakāḥ ||
govardhana tvayā ciṃtā kāryā cāsya samudbhavā
||5||वर्तयिष्यंति कृत्येषु यावच्चन्द्रार्कतारकाः ॥
गोवर्धन त्वया चिंता कार्या चास्य समुद्भवा
liṃgasya pūjanārthāya preraṇīyāśca nāgarāḥ ||
pūjayā tasya liṃgasya vṛddhiṃ yāsyati te'nvayaḥ
||6||लिंगस्य पूजनार्थाय प्रेरणीयाश्च नागराः ॥
पूजया तस्य लिंगस्य वृद्धिं यास्यति तेऽन्वयः
apūjayā vināśaṃ ca yāsyatyatra na saṃśayaḥ ||
tava vaṃśodbhavā ye ca pūjayitvā prabhaktitaḥ
||7||अपूजया विनाशं च यास्यत्यत्र न संशयः ॥
तव वंशोद्भवा ये च पूजयित्वा प्रभक्तितः
etalliṃgaṃ kariṣyaṃti kṛtyāni vividhānica ||
tāni siddhiṃ prayāsyaṃti prasādādasya dīkṣita
||8||एतल्लिंगं करिष्यंति कृत्यानि विविधानिच ॥
तानि सिद्धिं प्रयास्यंति प्रसादादस्य दीक्षित
govardhana uvāca
ahamarcāṃ kariṣyāmi liṃgasyāsya sadā dvija ||
bhaktiṃ ca prakariṣyāmi hetorasya hetorasya kṛte dvija ||
pūjārthaṃ caiva ye cānye mama vaṃśasamudravāḥ
||9||अहमर्चां करिष्यामि लिंगस्यास्य सदा द्विज ॥
भक्तिं च प्रकरिष्यामि हेतोरस्य हेतोरस्य कृते द्विज ॥
पूजार्थं चैव ये चान्ये मम वंशसमुद्रवाः
pippalāda uvāca
govardhana drutaṃ viprāṃstatra cānaya nāgarān ||
teṣāṃ matena devasya nāmamātraṃ karomyaham
||10||गोवर्धन द्रुतं विप्रांस्तत्र चानय नागरान् ॥
तेषां मतेन देवस्य नाममात्रं करोम्यहम्
tataścānāyayāmāsa viprāṃścaiva vicakṣaṇān ||
śrutādhyayanasaṃpannānyajñakarmaparāyaṇān
||11||ततश्चानाययामास विप्रांश्चैव विचक्षणान् ॥
श्रुताध्ययनसंपन्नान्यज्ञकर्मपरायणान्
tānabravītpraṇamyoccaiḥ pippalādo mahāmuniḥ ||
mama mātā mṛtā pūrvaṃ kaṃsārīti ca nāmataḥ
||12||तानब्रवीत्प्रणम्योच्चैः पिप्पलादो महामुनिः ॥
मम माता मृता पूर्वं कंसारीति च नामतः
tasyā uddeśato liṃgaṃ mayaitatsaṃpratiṣṭhitam ||
yuṣmadvākyātprasiddhiṃ ca prayātu dvijasattamāḥ
||13||तस्या उद्देशतो लिंगं मयैतत्संप्रतिष्ठितम् ॥
युष्मद्वाक्यात्प्रसिद्धिं च प्रयातु द्विजसत्तमाः
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ yaścaitatsnāpayiṣyati ||
yājñavalkyeśvarotthaṃ ca sa vai śreyo hyavāpsyati
||14||अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यश्चैतत्स्नापयिष्यति ॥
याज्ञवल्क्येश्वरोत्थं च स वै श्रेयो ह्यवाप्स्यति
sūta uvāca
atha tairbrāhmaṇaiḥ sarvaistasya nāma pratiṣṭhitam ||
kaṃsārīśvara ityevaṃ gauravāttasya sanmu neḥ
||15||अथ तैर्ब्राह्मणैः सर्वैस्तस्य नाम प्रतिष्ठितम् ॥
कंसारीश्वर इत्येवं गौरवात्तस्य सन्मु नेः
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭho'smi dvijottamāḥ ||
kaṃsārīśvarasaṃjñastu yathā jātastu pāpahā ||
sthāpitaḥ pippalādena svayaṃ caiva mahātmanā
||16||एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्ठोऽस्मि द्विजोत्तमाः ॥
कंसारीश्वरसंज्ञस्तु यथा जातस्तु पापहा ॥
स्थापितः पिप्पलादेन स्वयं चैव महात्मना
yaścaitatpuṇyamākhyānaṃ tasya devasya saṃnidhau ||
saṃpaṭhecchṛṇuyādvāpi samyakchaktisamanvitaḥ
||17||यश्चैतत्पुण्यमाख्यानं तस्य देवस्य संनिधौ ॥
संपठेच्छृणुयाद्वापि सम्यक्छक्तिसमन्वितः
manasā ciṃtitaṃ pāpaṃ paradārakṛtaṃ ca yat ||
tasya tannāśamāyāti pippalāda vaco yathā
||18||मनसा चिंतितं पापं परदारकृतं च यत् ॥
तस्य तन्नाशमायाति पिप्पलाद वचो यथा
yastasya purato bhaktyā nīlarudrā nsadā japet ||
prāṇarudrānviśeṣeṇa bhavarudrasamanvitān
||19||यस्तस्य पुरतो भक्त्या नीलरुद्रा न्सदा जपेत् ॥
प्राणरुद्रान्विशेषेण भवरुद्रसमन्वितान्
brahmahatyodbhavaṃ caiva api tasya praṇaśyati ||
paracakrabhaye jāte hyanā vṛṣṭibhaye tathā
||20||ब्रह्महत्योद्भवं चैव अपि तस्य प्रणश्यति ॥
परचक्रभये जाते ह्यना वृष्टिभये तथा
atharvavede sādyaṃte paṭhite tasya cāgrataḥ ||
śatrurvilayamabhyeti vṛṣṭiḥ sañjāyate drutam
||21||अथर्ववेदे साद्यंते पठिते तस्य चाग्रतः ॥
शत्रुर्विलयमभ्येति वृष्टिः सञ्जायते द्रुतम्
rājadauḥsthye samutpanne rājā bhavati dhārmikaḥ ||
sarvarogavinirmuktaḥ prajāpālanatatparaḥ
||22||राजदौःस्थ्ये समुत्पन्ने राजा भवति धार्मिकः ॥
सर्वरोगविनिर्मुक्तः प्रजापालनतत्परः
upasargabhaye jāte tasya doṣaḥ praśāmyati ||
śanaiḥ śanairasaṃdigdhaṃ pippalādavaco yathā
||23||उपसर्गभये जाते तस्य दोषः प्रशाम्यति ॥
शनैः शनैरसंदिग्धं पिप्पलादवचो यथा
kiṃ vā te bahunoktena yatkiṃcidvyasanaṃ mahat ||
tattasya vyasanaṃ kiṃcidatharvaṇaḥ prakī rtanāt
||24||किं वा ते बहुनोक्तेन यत्किंचिद्व्यसनं महत् ॥
तत्तस्य व्यसनं किंचिदथर्वणः प्रकी र्तनात्
asya devasya purato yāti nāśaṃ ca vai drutam
||25||अस्य देवस्य पुरतो याति नाशं च वै द्रुतम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye kaṃsāreśvarotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭsaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 176 ||