kasmātsā tuṣṭidā proktā nāgarāṇāṃ viśeṣataḥ
ṛṣaya ūcuḥ
kasmātsā tuṣṭidā proktā nāgarāṇāṃ viśeṣataḥ ||
dhārānāmeti vikhyātā kasmātsā dharaṇītale
||1||कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः ॥
धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले
sūta uvāca
camatkārapure pūrvaṃ dhārānāmeti viśrutā ||
āsīttapasvinī sādhvī nāgarī brāhmaṇottamā ||
tasyāḥ sakhyamarundhatyā āsītpūrvaṃ sumedhayā
||2||चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता ॥
आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा ॥
तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया
arundhatī yadā prāptā camatkārapure śubhe ||
snānārthaṃ śaṃkhatīrthaṃ tu vasiṣṭhena samāgatā
||3||अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे ॥
स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता
tayā dṛṣṭātha sā tatra aṃguṣṭhāgreṇa saṃsthitā ||
vāyubhakṣā nirāhārā divyena vapuṣānvitā
||4||तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता ॥
वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता
tayā pṛṣṭā ca sā sādhvī kā tvaṃ kasya sutā śubhe ||
kimarthaṃ tu sthitā cogre tapasi brūhi me śubhe
||5||तया पृष्टा च सा साध्वी का त्वं कस्य सुता शुभे ॥
किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे
dhārovāca
devaśarmākhyaviprasya sutāhaṃ nāgarasya ca ||
bālatve vartamānāyā vaidhavyaṃ me vyavasthitam
||6||देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च ॥
बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम्
śaṃkhatīrthasya māhātmyaṃ śrutvā śaṃkheśvarasya ca ||
tato'haṃ saṃsthitā hyatra tasyaivārādhane sthitā
||7||शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च ॥
ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता
arundhatyuvāca
tavopari mahānsneho darśanātte vyavasthitaḥ ||
tasmādāgaccha gacchāvo mamāśramapadaṃ śubham
||8||तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः ॥
तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम्
sarasvatyā staṭe śubhre sarvapātakanāśane ||
śāstragoṣṭhīratā nityaṃ tatra tiṣṭha mayā saha
||9||सरस्वत्या स्तटे शुभ्रे सर्वपातकनाशने ॥
शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह
tataḥ saṃprasthitā sā tu tayā sārdhaṃ tapasvinī ||
anujñātā svapitrā tu jananyā bāṃdhavaistathā
||10||ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी ॥
अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा
tasyāḥ sakhyaṃ ciraṃ kālaṃ tayā saha babhūva ha ||
kasyacittvatha kālasya sā śaktistatra cāgatā
||11||तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता
viśvāmitreṇa saṃsṛṣṭā vasiṣṭhasya vadhāya ca ||
sā staṃbhitā vasiṣṭhena kṛtā devīsvarūpiṇī ||
saṃpūjyā devamartyānāṃ sarvarakṣāpradā śubhā
||12||विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च ॥
सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी ॥
संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा
tatastu dhārayā tasyāḥ kailāsaśikharopamaḥ ||
prāsādo nirmito viprā nānāratnavicitritaḥ
||13||ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः ॥
प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः
cakārātha tataḥ stotraṃ tasyāḥ sā ca tapasvinī
||14||चकाराथ ततः स्तोत्रं तस्याः सा च तपस्विनी
namaste parame brāhmi dhārayoge namonamaḥ ||
ardhamātre pare śūnye tasyārdhārdhe namostu te
||15||नमस्ते परमे ब्राह्मि धारयोगे नमोनमः ॥
अर्धमात्रे परे शून्ये तस्यार्धार्धे नमोस्तु ते
namaste jagadādhāre namaste bhūtadhāriṇi ||
namaste padmapatrākṣi namaste kāṃcanadyute
||16||नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि ॥
नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते
namaste siṃhayānāḍhye namaste'stumahābhuje ||
namaste devatābhīṣṭe namaste daityasūdini
||17||नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तुमहाभुजे ॥
नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि
namaste mahiṣākrāṃtaśarīracchinnamastake ||
namaste viṃdhyanirate surāmāṃsabalipriye
||18||नमस्ते महिषाक्रांतशरीरच्छिन्नमस्तके ॥
नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये
tvaṃ lakṣmīstvaṃ śacī gaurī tvaṃ siddhistvaṃ vibhāvarī ||
tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tuṣṭistvaṃ puṣṭistvaṃ sureśvarī
||19||त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी ॥
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी
śaktirūpāsi devi tvaṃ sṛṣṭisaṃhārakā riṇī ||
tvayi dṛṣṭamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||20||शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारका रिणी ॥
त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
yathā tilesthitaṃ tailaṃ dadhisaṃsthaṃ yathā ghṛtam ||
havirbhujaśca kāṣṭhasthaḥ suguptaṃ labhyate na hi
||21||यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् ॥
हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि
tathā tvamapi deveśi sarvagāpi na lakṣyase
||22||तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे
sūta uvāca
etena stotramukhyena smṛtā sā parameśvarī ||
bahūni varṣa pūgāni pūjayaṃtyā dinedine
||23||एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी ॥
बहूनि वर्ष पूगानि पूजयंत्या दिनेदिने
kasyacittvatha kālasya caitraśuklāṣṭamī sitā ||
tasminnahani devī sā nadyāṃ saṃsnāpya pūjitā
||24||कस्यचित्त्वथ कालस्य चैत्रशुक्लाष्टमी सिता ॥
तस्मिन्नहनि देवी सा नद्यां संस्नाप्य पूजिता
bali pūjāṃ tato dattvā stotreṇānena ca stutā ||
tataḥ pratyakṣatāṃ gatvā tāmuvāca tapasvinīm
||25||बलि पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता ॥
ततः प्रत्यक्षतां गत्वा तामुवाच तपस्विनीम्
putri tuṣṭāsmi bhadraṃ te stotreṇānena cānaghe ||
varaṃ varaya bhadraṃ te tava dāsyāmi vāṃchitam
||26||पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे ॥
वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वांछितम्
dhārovāca
yadi tuṣṭāsi me devi yadi deyo varo mama ||
tanme nāma tavāpyastu prāsāde'tra hi kevalam
||27||यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम ॥
तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्
aparaṃ nāgaro yo'tra tvasminnahani saṃsthite ||
pradakṣiṇātrayaṃ kṛtvā tava dattvā phalatrayam
||28||अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते ॥
प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्
stotreṇānena bhavatīṃ stutvā ca kurute natim ||
tasya saṃvatsaraṃ yāvadrogo rakṣyastvayā'khilaḥ
||29||स्तोत्रेणानेन भवतीं स्तुत्वा च कुरुते नतिम् ॥
तस्य संवत्सरं यावद्रोगो रक्ष्यस्त्वयाऽखिलः
yā ca vaṃdhyā bhavennārī sā bhūyātputrasaṃyutā ||
durbhagā ca sasaubhāgyā kurūpā rūpasaṃbhavā ||
rogiṇī roganirmuktā sarvasaukhyasamanvitā
||30||या च वंध्या भवेन्नारी सा भूयात्पुत्रसंयुता ॥
दुर्भगा च ससौभाग्या कुरूपा रूपसंभवा ॥
रोगिणी रोगनिर्मुक्ता सर्वसौख्यसमन्विता
devyuvāca
ahaṃ dhāreti vikhyātā prāsāde'tra tvayā kṛte ||
bhaviṣyāmi na sandehastava kīrtikṛte sadā
||31||अहं धारेति विख्याता प्रासादेऽत्र त्वया कृते ॥
भविष्यामि न सन्देहस्तव कीर्तिकृते सदा
atra yo nāgaro bhaktyā samāgatya tapasvini ||
pradakṣiṇātrayaṃ kuryāddattvā mama phalatrayam
||32||अत्र यो नागरो भक्त्या समागत्य तपस्विनि ॥
प्रदक्षिणात्रयं कुर्याद्दत्त्वा मम फलत्रयम्
so'pi saṃvatsaraṃ yāvadbhavitā rogavarjitaḥ ||
evamuktā tu sā devītataścādarśanaṃ gatā
||33||सोऽपि संवत्सरं यावद्भविता रोगवर्जितः ॥
एवमुक्ता तु सा देवीततश्चादर्शनं गता
dhārāpi saṃsthitā tatra arundhatyā samanvitā ||
adyāpi dṛśyate vyomni tasyāścāpi samīpagā
||34||धारापि संस्थिता तत्र अरुन्धत्या समन्विता ॥
अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तस्याश्चापि समीपगा
etaddhārodbhavaṃ yo'tra vṛttāṃtaṃ kīrtayiṣyati ||
śṛṇuyādvā dvijaśreṣṭhā mucyetpāpāddinodbhavāt
||35||एतद्धारोद्भवं योऽत्र वृत्तांतं कीर्तयिष्यति ॥
शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठा मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्
tasmātsarvaprayatnena paṭhanīyaṃ viśeṣataḥ ||
śrotavyaṃ ca prabhaktyedaṃ nāgaraiśca viśeṣataḥ
||36||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयं विशेषतः ॥
श्रोतव्यं च प्रभक्त्येदं नागरैश्च विशेषतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye dhārānāmotpattivṛttāṃta dhārādevīmāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonasaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 169 ||