ityuktvā''kāśajāvāṇī virarāma śubhapradā
gālava uvāca
ityuktvā''kāśajāvāṇī virarāma śubhapradā ||
te'pi devāstadāścaryaṃ mahaddṛṣṭvā mahāvratāḥ
||1||इत्युक्त्वाऽऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा ॥
तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः
catuṣṭayaṃ ca vṛkṣāṇāṃ cāturmāsye samāgate ||
apūjayaṃśca vidhivadaikyabhāvena śūdraja
||2||चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते ॥
अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज
cāturmāsye'tha saṃpūrṇe devo hariharātmakaḥ ||
prasannastānuvācātha bhaktyā pratyakṣarūpadhṛk
||3||चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः ॥
प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्
yūyaṃ gacchata deveśa mahā vrataparāyaṇāḥ ||
bhuṃkta svānsvāṃścādhikārānmayā te dānavā hatāḥ
||4||यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः ॥
भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः
ityuktvā devadeveśāvaikyarūpadharau yadā ||
gaṇānāṃ devatānāṃ ca buddhiṃ nirbhedatāṃ tadā
||5||इत्युक्त्वा देवदेवेशावैक्यरूपधरौ यदा ॥
गणानां देवतानां च बुद्धिं निर्भेदतां तदा
nayantau tau tadā ceśā babhūvaturarindamau ||
te'pi devā nirābādhā hṛṣṭacittā hyabhedataḥ
||6||नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ ॥
तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः
prayayuḥ svāṃścādhikārānvimānagaṇa koṭibhiḥ ||
gālava uvāca ||
tathā tatrāpi te devāḥ pārvatyāḥ śāpamohitāḥ
||7||प्रययुः स्वांश्चाधिकारान्विमानगण कोटिभिः ॥
गालव उवाच ॥
तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः
stutvā tāṃ bilvapatraiśca pūjayitvā maheśvarīm ||
prasannavadanāṃ stutvā praṇipatya punaḥpunaḥ
||8||स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम् ॥
प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः
sā provāca tato devānviśvamātā tu saṃstutā ||
mama śāpo vṛthā naiva bhaviṣyati surottamāḥ
||9||सा प्रोवाच ततो देवान्विश्वमाता तु संस्तुता ॥
मम शापो वृथा नैव भविष्यति सुरोत्तमाः
tathāpi kṛtapāpānāṃ karavāṇi kṛpāṃ ca vaḥ ||
svarge dṛṣanmayā naiva bhaviṣyatha surottamāḥ
||10||तथापि कृतपापानां करवाणि कृपां च वः ॥
स्वर्गे दृषन्मया नैव भविष्यथ सुरोत्तमाः
martyalokaṃ ca saṃprāpya pratimāsu ca sarvaśaḥ ||
sarve devāśca varadā lokānāṃ prabhaviṣyatha
||11||मर्त्यलोकं च संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः ॥
सर्वे देवाश्च वरदा लोकानां प्रभविष्यथ
pāṇigraheṇa vihitā ye kumārāḥ kumārikāḥ ||
teṣāṃteṣāṃ prajāścaiva bhaviṣyatha na saṃśayaḥ
||12||पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः ॥
तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः
ityuktvā sā bhagavatī devatānāṃ varapradā ||
viṣṇuṃ maheśvaraṃ caiva provāca kupitā bhṛśam
||13||इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा ॥
विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्
devāstasyā bhayānnaṣṭā martyeṣu pratimāṃ gatāḥ ||
bhaktānāṃ mānasaṃ bhāvaṃ pūrayantaḥ susaṃsthitāḥ
||14||देवास्तस्या भयान्नष्टा मर्त्येषु प्रतिमां गताः ॥
भक्तानां मानसं भावं पूरयन्तः सुसंस्थिताः
yasmādviṣṇo maheśānastvayā'pi na niṣedhitaḥ ||
tasmāttvamapi pāṣāṇo bhaviṣyasi na saṃśayaḥ
||15||यस्माद्विष्णो महेशानस्त्वयाऽपि न निषेधितः ॥
तस्मात्त्वमपि पाषाणो भविष्यसि न संशयः
haro'pyaśmamayaṃ rūpaṃ prāpya lokavigarhitam ||
liṃgākāraṃ vipraśāpānmahadduḥkhamavāpsyati
||16||हरोऽप्यश्ममयं रूपं प्राप्य लोकविगर्हितम् ॥
लिंगाकारं विप्रशापान्महद्दुःखमवाप्स्यति
tacchrutvā bhagavānviṣṇuḥ pārvatīmanukūlayan ||
uvāca praṇato bhūtvā harabhāryāṃ maheśvarīm
||17||तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन् ॥
उवाच प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम्
śrīviṣṇuruvāca
mahāvrate mahādevi mahādevapriyā sadā ||
tvaṃ hi sattvarajaḥsthā ca tāmasī śaktiruttamā
||18||महाव्रते महादेवि महादेवप्रिया सदा ॥
त्वं हि सत्त्वरजःस्था च तामसी शक्तिरुत्तमा
mātrātrayasamopetā guṇatrayavibhāvinī ||
māyādīnāṃ janitrī tvaṃ viśvavyāpakarūpiṇī
||19||मात्रात्रयसमोपेता गुणत्रयविभाविनी ॥
मायादीनां जनित्री त्वं विश्वव्यापकरूपिणी
vedatrayastutā tvaṃ ca sādhyārūpeṇa rāgiṇī ||
arūpā sarvarūpā tvaṃ janasantānadāyinī
||20||वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी ॥
अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी
phalavelā mahākālī mahālakṣmīḥ sarasvatī ||
oṃkāraśca vaṣaṭkārastvameva hi sureśvari
||21||फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती ॥
ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि
bhūtadhātri namaste'stu śivāyai ca namo'stu te ||
rāgiṇyai ca virāgiṇyai vikarāle namaḥ śubhe
||22||भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते ॥
रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे
evaṃ stutā prasannākṣī prasannenāṃtarātmanā ||
uvāca paramodāraṃ mithyāroṣayutaṃ vacaḥ
||23||एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना ॥
उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः
macchāpo nā'nyathā bhāvī janārdana tavāpyayam ||
tatrā'pi saṃsthitastvaṃ hi yogīśvaravimuktidaḥ
||24||मच्छापो नाऽन्यथा भावी जनार्दन तवाप्ययम् ॥
तत्राऽपि संस्थितस्त्वं हि योगीश्वरविमुक्तिदः
kāmapradaśca bhaktānāṃ cāturmāsye viśeṣataḥ ||
nimnagā gaṃḍakīnāma brahmaṇo dayitā sutā
||25||कामप्रदश्च भक्तानां चातुर्मास्ये विशेषतः ॥
निम्नगा गंडकीनाम ब्रह्मणो दयिता सुता
pāṣāṇasārasaṃbhūtā puṇyadātrī mahājalā ||
tasyāḥ suvimale nīre tava vāso bhaviṣyati
||26||पाषाणसारसंभूता पुण्यदात्री महाजला ॥
तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति
caturviṃśatibhedena purāṇajñairnirīkṣitaḥ |
mukhe jāṃbūnadaṃ caiva śālagrāmaḥ prakīrtitaḥ
||27||चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः ।
मुखे जांबूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः
varttulastejasaḥ piṃḍaḥ śriyā yukto bhaviṣyasi ||
sarvasāmarthyasaṃyukto yogināmapi mokṣadaḥ
||28||वर्त्तुलस्तेजसः पिंडः श्रिया युक्तो भविष्यसि ॥
सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः
ye tvāṃ śilāgataṃ viṣṇuṃ pūjayiṣyaṃti mānavāḥ ||
teṣāṃ sucintitāṃ siddhiṃ bhaktānāṃ saṃprayacchasi
||29||ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यंति मानवाः ॥
तेषां सुचिन्तितां सिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि
śilāgataṃ ca deveśaṃ tulasyā bhakti tatparāḥ ||
pūjayiṣyaṃti manujāsteṣāṃ muktirna dūrataḥ
||30||शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्ति तत्पराः ॥
पूजयिष्यंति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः
śilāsthitaṃ ca yaḥ paśyettvāṃ viṣṇuṃ pratimāgatam ||
sucakrāṃkitasarvāṃgaṃ na sa gacchedyamālayam
||31||शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् ॥
सुचक्रांकितसर्वांगं न स गच्छेद्यमालयम्
gālava uvāca
iti te kathitaṃ sarvaṃ śālagrāmasya kāraṇam ||
yathā sa bhagavānviṣṇuḥ pāṣāṇatvamupā gataḥ
||32||इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् ॥
यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपा गतः
govindo'pi mahāśāpaṃ labdhvā svabhavanaṃ gataḥ ||
pārvatī ca maheśānaṃ kupitā praṇamayya ca ||
evaṃ sa eva bhagavānbhavabhūta bhavyabhūtādikṛtsakalasaṃsthitināśanāṃkaḥ ||
so'pi śriyā saha bhavo'pi girīśaputryā sārddhaṃ caturṣu ca drumeṣu nivāsamāpa
||34||गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः ॥
पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च ॥
एवं स एव भगवान्भवभूत भव्यभूतादिकृत्सकलसंस्थितिनाशनांकः ॥
सोऽपि श्रिया सह भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सार्द्धं चतुर्षु च द्रुमेषु निवासमाप
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye paija vanopākhyāne viṣṇuśāponāmaikapañcāśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 251 ||