tripuṣkaramāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
tatraivāsti dvijaśreṣṭhāḥ supuṇyaṃ puṣkaratrayam ||
yatra pūrvaṃ tapastaptamānartādhipabhūbhujā
||1||तत्रैवास्ति द्विजश्रेष्ठाः सुपुण्यं पुष्करत्रयम् ॥
यत्र पूर्वं तपस्तप्तमानर्ताधिपभूभुजा
yastatra kārtike māsi kṛttikāsthe niśākare ||
madhyāhne kurute snānaṃ sa gacchati parāṃ gatim
||2||यस्तत्र कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे ॥
मध्याह्ने कुरुते स्नानं स गच्छति परां गतिम्
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ tatra samāyātaṃ supuṇyaṃ puṣkaratrayam ||
kasminsthāne ca vijñeyaṃ kaiścihnairvada sūtaja
||3||कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् ॥
कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज
sūta uvāca
ahaṃ vaḥ kīrtayiṣyāmi yaiścihnaiḥ puṣkaratrayam ||
prāgdṛṣṭaṃ muninā tatra viśvāmitreṇa dhīmatā
||4||अहं वः कीर्तयिष्यामि यैश्चिह्नैः पुष्करत्रयम् ॥
प्राग्दृष्टं मुनिना तत्र विश्वामित्रेण धीमता
purā nivasatastasya viśvāmitrasya sanmuneḥ ||
saṃprāptā kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā
||5||पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः ॥
संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता
sarvatīrthamayaṃ kṣetraṃ tadvijñāya taponidhiḥ ||
tataśca cintayāmāsa svacitte gādhinandanaḥ
||6||सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः ॥
ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः
adyeyaṃ kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā ||
yasyāṃ snāne naraiḥ śreyaḥ prāpyate puṣkarodake ||
ādyaṃ tu puṣkaraṃ dūre na gantuṃ śakyate'dhunā
||7||अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता ॥
यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके ॥
आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना
tasmādatra sthitaṃ yacca tasminsnānaṃ karomyaham ||
sa evaṃ niścayaṃ kṛtvā śraddhāpūtena cetasā
||8||तस्मादत्र स्थितं यच्च तस्मिन्स्नानं करोम्यहम् ॥
स एवं निश्चयं कृत्वा श्रद्धापूतेन चेतसा
tataścānveṣayāmāsa puṣkarāṇi samaṃtataḥ ||
bahutvāttatra tīrthānāṃ niścayaṃ nānvapadyata
||9||ततश्चान्वेषयामास पुष्कराणि समंततः ॥
बहुत्वात्तत्र तीर्थानां निश्चयं नान्वपद्यत
dṛṣṭvādṛṣṭvā jalasthānaṃ snānaṃ cakre tataḥ param ||
sa tadā śramamāpanno bhramamāṇa itastataḥ
||10||दृष्ट्वादृष्ट्वा जलस्थानं स्नानं चक्रे ततः परम् ॥
स तदा श्रममापन्नो भ्रममाण इतस्ततः
vṛkṣamūlaṃ samāśritya niviṣṭaśca kṣitau tataḥ ||
tuṣṭāvātha śucirbhūtvā śraddhayā ca tripuṣkaram ||
madhyamādyojanaṃ svargaḥ kaniṣṭhādardha yojanam ||
jyeṣṭhakuṇḍātpunaḥ khyāto hastaprāyaḥ śubhātmabhiḥ
||12||वृक्षमूलं समाश्रित्य निविष्टश्च क्षितौ ततः ॥
तुष्टावाथ शुचिर्भूत्वा श्रद्धया च त्रिपुष्करम् ॥
मध्यमाद्योजनं स्वर्गः कनिष्ठादर्ध योजनम् ॥
ज्येष्ठकुण्डात्पुनः ख्यातो हस्तप्रायः शुभात्मभिः
pāvayaṃti hi tīrthāni snānadānādasaṃśayam ||
puṣkarālokanādeva naraḥ pāpātpramu cyate
||13||पावयंति हि तीर्थानि स्नानदानादसंशयम् ॥
पुष्करालोकनादेव नरः पापात्प्रमु च्यते
puṣkarāraṇyamāśritya śākamūlaphalairapi ||
ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā
||14||पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि ॥
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता
puṣkare duṣkaraṃ snānaṃ puṣkare duṣkaraṃ tapaḥ ||
puṣkare duṣkaro vāsaḥ sarvaṃ puṣkaraduṣkaram
||15||पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः ॥
पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्
kārtikyāṃ kṛttikāyoge puṣkare snāti yo naraḥ ||
sa kṣaṇānmucyate pāpādājanmamaraṇodbhavāt
||16||कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे पुष्करे स्नाति यो नरः ॥
स क्षणान्मुच्यते पापादाजन्ममरणोद्भवात्
jyeṣṭhe prātaśca madhyāhne madhyame snāti yo naraḥ ||
kaniṣṭhe'stamite bhānau sakṛtsvargamavāpnuyāt
||17||ज्येष्ठे प्रातश्च मध्याह्ने मध्यमे स्नाति यो नरः ॥
कनिष्ठेऽस्तमिते भानौ सकृत्स्वर्गमवाप्नुयात्
tāvattiṣṭhati deheṣu pātakaṃ sarvadehinām ||
yāvanna pauṣkaraistoyaiḥ snānaṃ vai kurvate narāḥ
||18||तावत्तिष्ठति देहेषु पातकं सर्वदेहिनाम् ॥
यावन्न पौष्करैस्तोयैः स्नानं वै कुर्वते नराः
divākarakaraiḥ spṛṣṭaṃ tamo yadvatpraṇaśyati ||
puṣkarodakasaṃsparśācchīghraṃ gacchati pātakam
||19||दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति ॥
पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ kṛtvāpi puruṣo bhuvi ||
kārtikyāṃ puṣkare snātvā nirdoṣatvaṃ prapadyate
||20||ब्रह्महत्यादिकं पापं कृत्वापि पुरुषो भुवि ॥
कार्तिक्यां पुष्करे स्नात्वा निर्दोषत्वं प्रपद्यते
kiṃ dānaiḥ kiṃ vratairhomaiḥ kiṃ yajñairvahuvistaraiḥ ||
kārtikyāṃ puṣkare snānaiḥ sarveṣāṃ labhyate phalam
||21||किं दानैः किं व्रतैर्होमैः किं यज्ञैर्वहुविस्तरैः ॥
कार्तिक्यां पुष्करे स्नानैः सर्वेषां लभ्यते फलम्
yadyeṣā bhāratī satyā mayā samyamudīritā ||
tanme syāddarśanaṃ śīghraṃ sadyaḥ puṣkarasaṃbhavam
||22||यद्येषा भारती सत्या मया सम्यमुदीरिता ॥
तन्मे स्याद्दर्शनं शीघ्रं सद्यः पुष्करसंभवम्
evaṃ tasya bruvāṇasya viśvāmitrasya dhīmataḥ ||
aśarīrā'bhavadvāṇī gaganāddvijasattamāḥ
||23||एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ॥
अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः
viśvāmitra muniśreṣṭha sadā me gagane sthitiḥ ||
muktvaikāṃ kārtikīṃ caiva kṛttikāyogasaṃyutām
||24||विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ सदा मे गगने स्थितिः ॥
मुक्त्वैकां कार्तिकीं चैव कृत्तिकायोगसंयुताम्
tadatra divase vāso mama bhūmitale dhruvam ||
asminneva vane puṇye tattvaṃ snānaṃ samācara
||25||तदत्र दिवसे वासो मम भूमितले ध्रुवम् ॥
अस्मिन्नेव वने पुण्ये तत्त्वं स्नानं समाचर
viśvāmitra uvāca
sarveṣāmeva tīrthānāṃ śrūyate ca samāśrayaḥ ||
tatkathaṃ vedmi tīrtheśa tvāmatraiva vyavasthitam
||26||सर्वेषामेव तीर्थानां श्रूयते च समाश्रयः ॥
तत्कथं वेद्मि तीर्थेश त्वामत्रैव व्यवस्थितम्
tadotthitā punarvāṇī tārā gaganagocarā ||
viśvāmitraṃ muniśreṣṭhaṃ harṣayaṃtī dvijottamāḥ
||27||तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा ॥
विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः
nātidūre vanādasmādatra saṃti jalāśayāḥ ||
teṣāmekatame padmaṃ vidyate'dhomukhaṃ sthitam
||28||नातिदूरे वनादस्मादत्र संति जलाशयाः ॥
तेषामेकतमे पद्मं विद्यतेऽधोमुखं स्थितम्
ūrdhvavaktraṃ dvitīye ca tiryagvaktraṃ tṛtīyake ||
tatrordhvāsyaiḥ sarojaiśca vijñeyaṃ jyeṣṭhapuṣkaram
||29||ऊर्ध्ववक्त्रं द्वितीये च तिर्यग्वक्त्रं तृतीयके ॥
तत्रोर्ध्वास्यैः सरोजैश्च विज्ञेयं ज्येष्ठपुष्करम्
pārśvavaktrairdvijaśreṣṭha madhyamaṃ parikīrtitam ||
adhovaktraistathā jñeyaṃ kaniṣṭhaṃ puṣkaraṃ kṣitau
||30||पार्श्ववक्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ मध्यमं परिकीर्तितम् ॥
अधोवक्त्रैस्तथा ज्ञेयं कनिष्ठं पुष्करं क्षितौ
etaiścihnairmuniśreṣṭha jñātvā snānaṃ samācara ||
tacchrutvā sa munistūrṇaṃ samutthāya yayau tataḥ
||31||एतैश्चिह्नैर्मुनिश्रेष्ठ ज्ञात्वा स्नानं समाचर ॥
तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तूर्णं समुत्थाय ययौ ततः
tādṛśaiḥ kamalaistatra saṃsthitāste jalāśayāḥ ||
tāndṛṣṭvā śraddhayopetaḥ kṛtvā snānaṃ yathākramam
||32||तादृशैः कमलैस्तत्र संस्थितास्ते जलाशयाः ॥
तान्दृष्ट्वा श्रद्धयोपेतः कृत्वा स्नानं यथाक्रमम्
tataśca vidhinā samyakcakārapitṛtarpaṇam
||33||ततश्च विधिना सम्यक्चकारपितृतर्पणम्
tataḥ śākaiśca mūlaiśca nīvāraiḥ phalasaṃyutaiḥ ||
cakāra vidhinā śrāddhaṃ tatraiva dvijasattamāḥ
||34||ततः शाकैश्च मूलैश्च नीवारैः फलसंयुतैः ॥
चकार विधिना श्राद्धं तत्रैव द्विजसत्तमाः
tatra tasyaiva tīrastho vīkṣāṃcakre samāhitaḥ ||
kārtikyāṃ kṛttikāyoge cihnadarśanalālasaḥ
||35||तत्र तस्यैव तीरस्थो वीक्षांचक्रे समाहितः ॥
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे चिह्नदर्शनलालसः
brāhmaṇā ūcuḥ
kīdṛśaṃ jāyate cihnaṃ kārtikyāṃ jyeṣṭhapuṣkare ||
saṃprāpte kṛttikāyoge sarvaṃ tatra vadāśu naḥ
||36||कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे ॥
संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः
sūta uvāca
kārtikyāṃ kṛttikāyoge yadā gacchati caṃdramāḥ ||
tadā niṣkrāmati śreṣṭhaṃ kamalaṃ jalamadhyataḥ
||37||कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यदा गच्छति चंद्रमाः ॥
तदा निष्क्रामति श्रेष्ठं कमलं जलमध्यतः
tanmadhyeṃ'guṣṭhamātrastu puruṣo dṛśyate janaiḥ ||
susnātaiḥ śraddhayopetaistatastīrthaphalaṃ labhet
||38||तन्मध्येंऽगुष्ठमात्रस्तु पुरुषो दृश्यते जनैः ॥
सुस्नातैः श्रद्धयोपेतैस्ततस्तीर्थफलं लभेत्
etasmātkāraṇātsnātvā viśvāmitro mahāmuniḥ ||
taccihnaṃ vīkṣayāmāsa mahadyatnaṃ samāśritaḥ
||39||एतस्मात्कारणात्स्नात्वा विश्वामित्रो महामुनिः ॥
तच्चिह्नं वीक्षयामास महद्यत्नं समाश्रितः
tasyaivaṃ vīkṣamāṇasya viśvāmitrasya dhīmataḥ ||
ānartādhipatistatra prāpto rājā bṛhadbalaḥ
||40||तस्यैवं वीक्षमाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ॥
आनर्ताधिपतिस्तत्र प्राप्तो राजा बृहद्बलः
atyaṃtaṃ mṛgayāśrāṃto hatvā mṛgagaṇānbahūn ||
ṛkṣāṃścaiva varāhāṃśca sāraṃgānatha saṃbarān
||41||अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् ॥
ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्
siṃhānvyāghrānvṛkāṃścaiva hiṃsānāraṇyacāriṇaḥ ||
tathānyānapi madhyāhne tena mārgeṇa saṃgataḥ
||42||सिंहान्व्याघ्रान्वृकांश्चैव हिंसानारण्यचारिणः ॥
तथान्यानपि मध्याह्ने तेन मार्गेण संगतः
athāpaśyaddrumopāṃte viśvāmitraṃ munīśvaram ||
upaviṣṭaṃ kṛtasnānaṃ vīkṣamāṇaṃ jalāśayam
||43||अथापश्यद्द्रुमोपांते विश्वामित्रं मुनीश्वरम् ॥
उपविष्टं कृतस्नानं वीक्षमाणं जलाशयम्
tatastaṃ praṇipatyoccairavatīrya turaṃgamāt ||
śramārttaḥ salile tasminpraviveśa nṛpottamaḥ
||44||ततस्तं प्रणिपत्योच्चैरवतीर्य तुरंगमात् ॥
श्रमार्त्तः सलिले तस्मिन्प्रविवेश नृपोत्तमः
etasminnaṃtare toyātkamalaṃ tadvinirgatam ||
sahasrapatrasaṃjuṣṭaṃ dvādaśārkasamaprabham
||45||एतस्मिन्नंतरे तोयात्कमलं तद्विनिर्गतम् ॥
सहस्रपत्रसंजुष्टं द्वादशार्कसमप्रभम्
taddṛṣṭvā sa mahīpālaḥ padmamatyadbhutaṃ mahat ||
jagrāha kautukāviṣṭaḥ svayaṃ savyena pāṇinā
||46||तद्दृष्ट्वा स महीपालः पद्ममत्यद्भुतं महत् ॥
जग्राह कौतुकाविष्टः स्वयं सव्येन पाणिना
spṛṣṭamātre tatastasminkamale dvijasattamāḥ ||
utthitaḥ sumahāñchabdo viśvaṃ yena prapūritam
||47||स्पृष्टमात्रे ततस्तस्मिन्कमले द्विजसत्तमाः ॥
उत्थितः सुमहाञ्छब्दो विश्वं येन प्रपूरितम्
taṃ śabdaṃ sa mahīpālaḥ śrutvā mūrchāmupāviśat ||
patitaśca jale tasminpadmaṃ cādarśanaṃ gatam
||48||तं शब्दं स महीपालः श्रुत्वा मूर्छामुपाविशत् ॥
पतितश्च जले तस्मिन्पद्मं चादर्शनं गतम्
tataḥ kṛcchreṇa mahatā karṣitaḥ salilādbahiḥ ||
sevakairduḥkhaśokārttairhāheti pratijalpakaiḥ
||49||ततः कृच्छ्रेण महता कर्षितः सलिलाद्बहिः ॥
सेवकैर्दुःखशोकार्त्तैर्हाहेति प्रतिजल्पकैः
tatastīraṃ samāsādya kṛcchrātprāpyātha cetanām ||
yāvadvīkṣayati svāṃgaṃ tāvatkuṣṭhaṃ samāgatam
||50||ततस्तीरं समासाद्य कृच्छ्रात्प्राप्याथ चेतनाम् ॥
यावद्वीक्षयति स्वांगं तावत्कुष्ठं समागतम्
tato viṣādamāpanno dṛṣṭvā tādṛṅnijaṃ vapuḥ ||
śīrṇaghrāṇāṃghrihastaṃ ca ghargharasvarasaṃyutam
||51||ततो विषादमापन्नो दृष्ट्वा तादृङ्निजं वपुः ॥
शीर्णघ्राणांघ्रिहस्तं च घर्घरस्वरसंयुतम्
atha gatvā muneḥ pārśve viśvāmitrasya bhūmipaḥ ||
uvāca vacanaṃ dīnaṃ bāṣpagadgadayā girā
||52||अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः ॥
उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा
bhagavanpaśya me jātaṃ yādṛśaṃ vapureva hi ||
akasmādeva magnasya salile'tra vigarhitam
||53||भगवन्पश्य मे जातं यादृशं वपुरेव हि ॥
अकस्मादेव मग्नस्य सलिलेऽत्र विगर्हितम्
tatkiṃ pānīyadoṣo vā kiṃ vā bhūmermunī śvara ||
yenedṛksahasā yātaṃ vikṛtiṃ me śarīrakam
||54||तत्किं पानीयदोषो वा किं वा भूमेर्मुनी श्वर ॥
येनेदृक्सहसा यातं विकृतिं मे शरीरकम्
viśvāmitra uvāca
sāvitraṃ padmamevaitadyatspṛṣṭaṃ bhūpate tvayā ||
ucchiṣṭena ravirmadhye svayaṃ yasya vyavasthitaḥ
||55||सावित्रं पद्ममेवैतद्यत्स्पृष्टं भूपते त्वया ॥
उच्छिष्टेन रविर्मध्ये स्वयं यस्य व्यवस्थितः
yadā syātkṛttikāyogaḥ kārtike māsi pārthiva ||
śaśāṃkasya tadā caitajjāyate pauṣkare jale
||56||यदा स्यात्कृत्तिकायोगः कार्तिके मासि पार्थिव ॥
शशांकस्य तदा चैतज्जायते पौष्करे जले
tadidaṃ puṣkaraṃ jyeṣṭhaṃ bhavānyatra śramāturaḥ ||
praviṣṭaḥ kārtikī cādya kṛttikāyogasaṃyutā
||57||तदिदं पुष्करं ज्येष्ठं भवान्यत्र श्रमातुरः ॥
प्रविष्टः कार्तिकी चाद्य कृत्तिकायोगसंयुता
etadvīkṣya naro hyatra snānaṃ kuryājjalāśaye ||
śraddhayā parayā yuktaḥ sa gacchati parāṃ gatim
||58||एतद्वीक्ष्य नरो ह्यत्र स्नानं कुर्याज्जलाशये ॥
श्रद्धया परया युक्तः स गच्छति परां गतिम्
ucchiṣṭena tvayā rājanharaṇāya hi kevalam ||
etatsaroruhaṃ spṛṣṭaṃ tenedṛksaṃsthitaṃ phalam
||59||उच्छिष्टेन त्वया राजन्हरणाय हि केवलम् ॥
एतत्सरोरुहं स्पृष्टं तेनेदृक्संस्थितं फलम्
bṛhadbala uvāca
kathaṃ me syānmuniśreṣṭha kuṣṭhavyādhiparikṣayaḥ ||
tapasā niyamenāpi vratenāpi kṛtena vai
||60||कथं मे स्यान्मुनिश्रेष्ठ कुष्ठव्याधिपरिक्षयः ॥
तपसा नियमेनापि व्रतेनापि कृतेन वै
viśvāmitra uvāca
ārādhaya sahasrāṃśumasminkṣetre mahīpate ||
tataḥ prāpsyasi saṃsiddhiṃ kuṣṭhanāśasamudbhavām
||61||आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते ॥
ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्
tacchrutvā sa munervākyaṃ bhūmipālo bṛhadbalaḥ ||
tatkṣaṇātsthāpayāmāsa sūryasya pratimāṃ tadā
||62||तच्छ्रुत्वा स मुनेर्वाक्यं भूमिपालो बृहद्बलः ॥
तत्क्षणात्स्थापयामास सूर्यस्य प्रतिमां तदा
arcayāmāsa vidhivatpuṣpadhūpānulepanaiḥ ||
śraddhayā parayā yukto ravivāre viśeṣataḥ
||63||अर्चयामास विधिवत्पुष्पधूपानुलेपनैः ॥
श्रद्धया परया युक्तो रविवारे विशेषतः
upavāsaparo bhūtvā raktacandanasaṃyutaiḥ ||
pūjayanraktapuṣpaiśca śraddhayā parayā yutaḥ
||64||उपवासपरो भूत्वा रक्तचन्दनसंयुतैः ॥
पूजयन्रक्तपुष्पैश्च श्रद्धया परया युतः
tataḥ saṃvatsarasyāṃte sa babhūva mahīpatiḥ ||
kuṣṭha vyādhi vinirmukto dvādaśārkasamaprabhaḥ
||65||ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः ॥
कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः
tataḥ svaṃ rājyamāsādya bhuktvā bhogānanekaśaḥ ||
dehāṃte dinanāthasya saṃprāpto maṃdiraṃ tathā
||66||ततः स्वं राज्यमासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः ॥
देहांते दिननाथस्य संप्राप्तो मंदिरं तथा
sūta uvāca
evaṃ tatra dvijaśreṣṭhā viśvāmitreṇa dhīmatā ||
prakaṭaṃ sarvalokasya vihitaṃ puṣkaratrayam
||67||एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता ॥
प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्
yastatra kārtike māse kārttikyāṃ kṛttikāsu ca ||
prakaroti naraḥ snānaṃ brahmalokaṃ sa gacchati
||68||यस्तत्र कार्तिके मासे कार्त्तिक्यां कृत्तिकासु च ॥
प्रकरोति नरः स्नानं ब्रह्मलोकं स गच्छति
tathā yo bhāskaraṃ paśyedbṛhadvalapratiṣṭhitam ||
vatsaraṃ ravivāreṇa yāvatkṛtvā kṣaṇaṃ naraḥ ||
sa mucyate naro rogairyadi syādrogasaṃyutaḥ
||69||तथा यो भास्करं पश्येद्बृहद्वलप्रतिष्ठितम् ॥
वत्सरं रविवारेण यावत्कृत्वा क्षणं नरः ॥
स मुच्यते नरो रोगैर्यदि स्याद्रोगसंयुतः
nīrogo vā naraḥ sadyo labhate manasepsitam ||
niṣkāmo mokṣamāpnoti prasādāttīkṣṇadīdhiteḥ
||70||नीरोगो वा नरः सद्यो लभते मनसेप्सितम् ॥
निष्कामो मोक्षमाप्नोति प्रसादात्तीक्ष्णदीधितेः
kārttikyāṃ kṛttikāyoge vṛṣotsargaṃ karoti yaḥ ||
puṣkareṣu supuṇyeṣu so'śvamedhaphalaṃ labhet
||71||कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे वृषोत्सर्गं करोति यः ॥
पुष्करेषु सुपुण्येषु सोऽश्वमेधफलं लभेत्
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyekopi gayāṃ vrajet ||
yajeta vā'śvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet
||72||एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् ॥
यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्
ekataḥ sarvatīrthāni sarvadānāni caikataḥ ||
ekatastu vṛṣotsargaḥ kārtikyāṃ puṣkareṣu ca
||73||एकतः सर्वतीर्थानि सर्वदानानि चैकतः ॥
एकतस्तु वृषोत्सर्गः कार्तिक्यां पुष्करेषु च
yaścaitacchuṇuyānnityaṃ paṭhedvā śraddhayānvitaḥ ||
saṃprāpya sarvakāmānvai brahmaloke mahīyate
||74||यश्चैतच्छुणुयान्नित्यं पठेद्वा श्रद्धयान्वितः ॥
संप्राप्य सर्वकामान्वै ब्रह्मलोके महीयते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye tripuṣkaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 45 ||