cāturmāsyadānamahimavarṇanam
brahmovāca
dānadharmaṃ praśaṃsaṃti sarvadharmeṣu sarvadā ||
harau supte viśeṣeṇa dānaṃ brahmatvakāraṇam
||1||दानधर्मं प्रशंसंति सर्वधर्मेषु सर्वदा ॥
हरौ सुप्ते विशेषेण दानं ब्रह्मत्वकारणम्
annaṃ brahma iti proktamanne prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ ||
tasmādannaprado nityaṃ vāridaśca bhavennaraḥ
||2||अन्नं ब्रह्म इति प्रोक्तमन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥
तस्मादन्नप्रदो नित्यं वारिदश्च भवेन्नरः
vāridastṛptimāyāti sukhamakṣayyamannadaḥ ||
vāryannayoḥ samaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
||3||वारिदस्तृप्तिमायाति सुखमक्षय्यमन्नदः ॥
वार्यन्नयोः समं दानं न भूतं न भविष्यति
maṇiratnapravālānāṃ rūpyaṃ hāṭakavāsasām ||
anyeṣāmapi dānānāmannadānaṃ viśiṣyate
||4||मणिरत्नप्रवालानां रूप्यं हाटकवाससाम् ॥
अन्येषामपि दानानामन्नदानं विशिष्यते
annodakapradānaṃ ca gopradānaṃ ca nityadā ||
vedapāṭho vahnihomaścāturmāsye mahāphalam
||9||अन्नोदकप्रदानं च गोप्रदानं च नित्यदा ॥
वेदपाठो वह्निहोमश्चातुर्मास्ये महाफलम्
vaikuṇṭhapadavāñchā cedviṣṇunā saha saṃgame ||
sarvapāpakṣayārthāya cāturmāsye'nnado bhavet
||6||वैकुण्ठपदवाञ्छा चेद्विष्णुना सह संगमे ॥
सर्वपापक्षयार्थाय चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत्
satyaṃsatyaṃ hi devarṣe mayoktaṃ tava nārada ||
janmāṃtarasahasreṣu nādattamupatiṣṭhate
||7||सत्यंसत्यं हि देवर्षे मयोक्तं तव नारद ॥
जन्मांतरसहस्रेषु नादत्तमुपतिष्ठते
tasmādannapradānena sarve hṛṣyaṃti jantavaḥ ||
devāśca spṛhayaṃtyenamannadānapradāyinam
||8||तस्मादन्नप्रदानेन सर्वे हृष्यंति जन्तवः ॥
देवाश्च स्पृहयंत्येनमन्नदानप्रदायिनम्
ājyaṃ deyaṃ ca pātreṣu śraddhayā vajramiśritam ||
vajradānakaro martyaścāturmāsye na mānavaḥ
||9||आज्यं देयं च पात्रेषु श्रद्धया वज्रमिश्रितम् ॥
वज्रदानकरो मर्त्यश्चातुर्मास्ये न मानवः
bhojanaṃ guruviprāṇāṃ ghṛtadānaṃ ca satkriyā ||
etāni yasya tiṣṭhanti cāturmāsye na mānavaḥ
||10||भोजनं गुरुविप्राणां घृतदानं च सत्क्रिया ॥
एतानि यस्य तिष्ठन्ति चातुर्मास्ये न मानवः
saddharmaḥ satkathā caiva satsevā darśanaṃ satām ||
viṣṣupūjā ratirdāne cāturmāsyeṣu durlabhāḥ
||11||सद्धर्मः सत्कथा चैव सत्सेवा दर्शनं सताम् ॥
विष्षुपूजा रतिर्दाने चातुर्मास्येषु दुर्लभाः
pitṝnuddiśya yo martyaścāturmāsye'nnado bhavet ||
sarvapāpaviśuddhātmā pitṛlokamavāmuyāt
||12||पितॄनुद्दिश्य यो मर्त्यश्चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत् ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा पितृलोकमवामुयात्
devāḥ sarve'nnadānena tṛptā yacchanti vāṃchitam ||
pipīlikā'pi yadgehādbhakṣyamādāya gacchati
||13||देवाः सर्वेऽन्नदानेन तृप्ता यच्छन्ति वांछितम् ॥
पिपीलिकाऽपि यद्गेहाद्भक्ष्यमादाय गच्छति
rātrau divā'niṣiddhānno hyannadānamanuttamam ||
harau supte hi pāpaghnaṃ vārya mapi śatruṣu
||14||रात्रौ दिवाऽनिषिद्धान्नो ह्यन्नदानमनुत्तमम् ॥
हरौ सुप्ते हि पापघ्नं वार्य मपि शत्रुषु
cāturmāsye dugdhadānaṃ dadhi takraṃ mahāphalam ||
janmakāle yena baddhaḥ piṃḍastaddānamuttamam
||15||चातुर्मास्ये दुग्धदानं दधि तक्रं महाफलम् ॥
जन्मकाले येन बद्धः पिंडस्तद्दानमुत्तमम्
śākapradātā narakaṃ yamalokaṃ na paśyati ||
vastradaḥ somalokaṃ ca vasedābhūtasaṃplavam
||16||शाकप्रदाता नरकं यमलोकं न पश्यति ॥
वस्त्रदः सोमलोकं च वसेदाभूतसंप्लवम्
supte deve yathāśakti hyanyāsu pratimāsu ca ||
puṣpavastrapradānena santānaṃ naiva hīyate
||17||सुप्ते देवे यथाशक्ति ह्यन्यासु प्रतिमासु च ॥
पुष्पवस्त्रप्रदानेन सन्तानं नैव हीयते
candanāgurudhūpaṃ ca cāturmāsye prayacchati ||
putrapautrasamāyukto viṣṇurūpī bhavennaraḥ
||18||चन्दनागुरुधूपं च चातुर्मास्ये प्रयच्छति ॥
पुत्रपौत्रसमायुक्तो विष्णुरूपी भवेन्नरः
supte deve jagannāthe phaladānaṃ praya cchati ||
viprāya vedaviduṣe yamalokaṃ na paśyati
||19||सुप्ते देवे जगन्नाथे फलदानं प्रय च्छति ॥
विप्राय वेदविदुषे यमलोकं न पश्यति
vidyādānaṃ ca godānaṃ bhūmidānaṃ prayacchati ||
viṣṇuprītyarthameveha sa tārayati pūrvajān
||20||विद्यादानं च गोदानं भूमिदानं प्रयच्छति ॥
विष्णुप्रीत्यर्थमेवेह स तारयति पूर्वजान्
guḍasaiṃdhavatailādimadhutiktatilānnadaḥ ||
devatāyāssamuddiśya tāsāṃ lokaṃ prayāti hi
||21||गुडसैंधवतैलादिमधुतिक्ततिलान्नदः ॥
देवतायास्समुद्दिश्य तासां लोकं प्रयाति हि
cāturmāsye tilāndattvā na bhūyaḥ stanapo bhavet ||
yavapradātā vasate vāsavaṃ lokamakṣayam
||22||चातुर्मास्ये तिलान्दत्त्वा न भूयः स्तनपो भवेत् ॥
यवप्रदाता वसते वासवं लोकमक्षयम्
hūyeta havyaṃ vahnau ca dānaṃ dadyāddvijātaye ||
gāvaḥ supūjitāḥ kāryāścāturmāsye viśeṣataḥ
||23||हूयेत हव्यं वह्नौ च दानं दद्याद्द्विजातये ॥
गावः सुपूजिताः कार्याश्चातुर्मास्ये विशेषतः
yatkiṃcitsukṛtaṃ karma janmāvadhi susaṃcitam ||
cāturmāsye gate pātre vimukhe yanna dīyate
||24||यत्किंचित्सुकृतं कर्म जन्मावधि सुसंचितम् ॥
चातुर्मास्ये गते पात्रे विमुखे यन्न दीयते
praṇaśyati kṣaṇādeva vacanā dyastu pracyutaḥ ||
divasedivase tasya varddhate ca pratiśrutam
||25||प्रणश्यति क्षणादेव वचना द्यस्तु प्रच्युतः ॥
दिवसेदिवसे तस्य वर्द्धते च प्रतिश्रुतम्
tasmānnaiva pratiśrāvyaṃ svalpamapyāśu dīyate ||
tāvadvivarddhate dānaṃ yāvattanna prayacchati
||26||तस्मान्नैव प्रतिश्राव्यं स्वल्पमप्याशु दीयते ॥
तावद्विवर्द्धते दानं यावत्तन्न प्रयच्छति
yo mohānmanujo loke yāvatkoṭiguṇaṃ bhavet ||
tato daśaguṇā vṛddhiścāturmāsye pradātari
||27||यो मोहान्मनुजो लोके यावत्कोटिगुणं भवेत् ॥
ततो दशगुणा वृद्धिश्चातुर्मास्ये प्रदातरि
narake patanaṃ tasya yāva diṃdrāścaturdaśa ||
atastu sarvadā deyaṃ narairyattu pratiśrutam
||28||नरके पतनं तस्य याव दिंद्राश्चतुर्दश ॥
अतस्तु सर्वदा देयं नरैर्यत्तु प्रतिश्रुतम्
anyasmai na pradātavyaṃ pradattaṃ naiva hārayet |
cāturmāsyeṣu yaḥ śayyāṃ dvijāgryāya prayacchati
||29||अन्यस्मै न प्रदातव्यं प्रदत्तं नैव हारयेत् ।
चातुर्मास्येषु यः शय्यां द्विजाग्र्याय प्रयच्छति
vedoktena vidhānena na sa yāti yamālayam ||
āsanaṃ vāripātraṃ ca bhājanaṃ tāmrabhājanam
||30||वेदोक्तेन विधानेन न स याति यमालयम् ॥
आसनं वारिपात्रं च भाजनं ताम्रभाजनम्
cāturmāsye prayatnena deyaṃ vittānusārataḥ ||
sarvadānāni viprebhyo dadatsupte jagadgurau
||31||चातुर्मास्ये प्रयत्नेन देयं वित्तानुसारतः ॥
सर्वदानानि विप्रेभ्यो ददत्सुप्ते जगद्गुरौ
ātmānaṃ pūrvajaiḥ sārddhaṃ sa mocayati pātakāt ||
gaurbhūśca tilapātraṃ ca dīpadānamanuttamam
||32||आत्मानं पूर्वजैः सार्द्धं स मोचयति पातकात् ॥
गौर्भूश्च तिलपात्रं च दीपदानमनुत्तमम्
dadadvijātaye mukto jāyate sa ṛṇatrayāt
||33||ददद्विजातये मुक्तो जायते स ऋणत्रयात्
sa viśvakartā bhuvaneṣu goptā sa yajñabhuksarvaphalapradaśca ||
dānāni vastuṣvadhidaivataṃ ca yasminsamuddiśya dadāti muktaḥ
||34||स विश्वकर्ता भुवनेषु गोप्ता स यज्ञभुक्सर्वफलप्रदश्च ॥
दानानि वस्तुष्वधिदैवतं च यस्मिन्समुद्दिश्य ददाति मुक्तः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvara kṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne cāturmāsyamāhātmye brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyadānamahimavarṇanaṃnāma pañcatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 235 ||