sapiṃḍīkaraṇavidhivarṇanam
ānarta uvāca
ekoddiṣṭavidhiṃ brūhi mama tvaṃ vadatāṃ vara ||
pārvaṇaṃ tu yathā proktaṃ vistareṇa mahāmate
||1||एकोद्दिष्टविधिं ब्रूहि मम त्वं वदतां वर ॥
पार्वणं तु यथा प्रोक्तं विस्तरेण महामते
bhartṛyajña uvāca
trīṇi saṃcayanādarvāktāni tvaṃ śṛṇu sāṃpratam ||
yasminsthāne bhavenmṛtyustatra śrāddhaṃ tu kārayet
||2||त्रीणि संचयनादर्वाक्तानि त्वं शृणु सांप्रतम् ॥
यस्मिन्स्थाने भवेन्मृत्युस्तत्र श्राद्धं तु कारयेत्
ekoddiṣṭaṃ tato mārge viśrāmo yatra kāritaḥ ||
tataḥ saṃcayanasthāne tṛtīyaṃ śrāddhamiṣyate
||3||एकोद्दिष्टं ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः ॥
ततः संचयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमिष्यते
prathame'hni dvitīyehni pañcame saptame tathā ||
navame daśame caiva nava śrāddhāni tāni ca
||4||प्रथमेऽह्नि द्वितीयेह्नि पञ्चमे सप्तमे तथा ॥
नवमे दशमे चैव नव श्राद्धानि तानि च
vaitariṇyāśca saṃprāptau pretastṛptimavāpnuyāt ||
ekoddiṣṭaṃ daivahīnamekārghaikapavitrakam
||5||वैतरिण्याश्च संप्राप्तौ प्रेतस्तृप्तिमवाप्नुयात् ॥
एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकम्
āvāhanaparityaktaṃ kāryaṃ pārthivasattama ||
tṛptipraśnastathā kāryaḥ svaditaṃ ca sakṛttataḥ
||6||आवाहनपरित्यक्तं कार्यं पार्थिवसत्तम ॥
तृप्तिप्रश्नस्तथा कार्यः स्वदितं च सकृत्ततः
abhiramyatāmiti mantreṇa brāhmaṇasya visarjanam ||
acchinnāgramabhinnāgraṃ kuryāddarbhatṛṇadvayam ||
pavitraṃ tadvijānīyādekoddiṣṭe vidhīyate
||7||अभिरम्यतामिति मन्त्रेण ब्राह्मणस्य विसर्जनम् ॥
अच्छिन्नाग्रमभिन्नाग्रं कुर्याद्दर्भतृणद्वयम् ॥
पवित्रं तद्विजानीयादेकोद्दिष्टे विधीयते
sarvatraiva pitaḥ proktaṃ pitā tarpaṇakarmaṇi ||
pitrye saṃkalpakāle ca piturakṣayyadāpane
||8||सर्वत्रैव पितः प्रोक्तं पिता तर्पणकर्मणि ॥
पित्र्ये संकल्पकाले च पितुरक्षय्यदापने
gotraṃ svarāṃtaṃ sarvatra gotre tarpaṇakarmaṇi ||
gotrāya kalpanavidhau gotrasyākṣayyadāpane
||9||गोत्रं स्वरांतं सर्वत्र गोत्रे तर्पणकर्मणि ॥
गोत्राय कल्पनविधौ गोत्रस्याक्षय्यदापने
śarmannarghyādikartavye śarmā tarpaṇakarmaṇi ||
śarmaṇe sasyadāne ca śarmaṇo'kṣayyake vidhau
||10||शर्मन्नर्घ्यादिकर्तव्ये शर्मा तर्पणकर्मणि ॥
शर्मणे सस्यदाने च शर्मणोऽक्षय्यके विधौ
mātarmātre tathā māturāsane kalpane'kṣaye ||
gotre gotrāyai gotrāyāḥ prathamādyā vibhaktayaḥ
||11||मातर्मात्रे तथा मातुरासने कल्पनेऽक्षये ॥
गोत्रे गोत्रायै गोत्रायाः प्रथमाद्या विभक्तयः
devi devyai tathā devyā evaṃ mātuśca kīrtayet ||
prathamā ca caturthī ca ṣaṣṭhī syācchrāddhasiddhaye
||12||देवि देव्यै तथा देव्या एवं मातुश्च कीर्तयेत् ॥
प्रथमा च चतुर्थी च षष्ठी स्याच्छ्राद्धसिद्धये
vibhaktirahitaṃ śrāddhaṃ kriyate vā viparyayāt ||
akṛtaṃ tadvijānīyātpitṛṇāṃ nopatiṣṭhati
||13||विभक्तिरहितं श्राद्धं क्रियते वा विपर्ययात् ॥
अकृतं तद्विजानीयात्पितृणां नोपतिष्ठति
tasmātsarvaprayatnena brāhmaṇena vijānatā ||
vibhaktibhiryathoktābhiḥ śrāddhe kāryo vidhiḥ sadā
||14||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेन विजानता ॥
विभक्तिभिर्यथोक्ताभिः श्राद्धे कार्यो विधिः सदा
tataḥ sapiṃḍīkaraṇaṃ vatsarā dūrdhvataḥ sthitam ||
vṛddhirvā''gāminī cetsyāttadārvāgapi kārayet
||15||ततः सपिंडीकरणं वत्सरा दूर्ध्वतः स्थितम् ॥
वृद्धिर्वाऽऽगामिनी चेत्स्यात्तदार्वागपि कारयेत्
pārvaṇoktavidhānena tridaivatyamadaivikam ||
pretamuddiśya kartavyameko ddiṣṭaṃ ca pārthiva
||16||पार्वणोक्तविधानेन त्रिदैवत्यमदैविकम् ॥
प्रेतमुद्दिश्य कर्तव्यमेको द्दिष्टं च पार्थिव
ekenaiva tu pākena mama caitanmataṃ smṛtam ||
arghapātraṃ samādāya yatpretārthaṃ prakalpitam
||17||एकेनैव तु पाकेन मम चैतन्मतं स्मृतम् ॥
अर्घपात्रं समादाय यत्प्रेतार्थं प्रकल्पितम्
pitṛpātreṣu triṣveva tridhā tacca parikṣipet ||
evaṃ piṃḍaṃ tridhā kṛtvā pitṛpiṃḍeṣu ca triṣu
||18||पितृपात्रेषु त्रिष्वेव त्रिधा तच्च परिक्षिपेत् ॥
एवं पिंडं त्रिधा कृत्वा पितृपिंडेषु च त्रिषु
ye samāneti mantrābhyāṃ na syātpretastataḥ param ||
avanejanaṃ tataḥ kṛtvā pitṛpūrvaṃ yathākramam
||19||ये समानेति मन्त्राभ्यां न स्यात्प्रेतस्ततः परम् ॥
अवनेजनं ततः कृत्वा पितृपूर्वं यथाक्रमम्
gandhadhūpādikaṃ sarvaṃ punareva pradāpayet ||
pitṛpūrvaṃ samuccārya varjayecca caturthakam
||20||गन्धधूपादिकं सर्वं पुनरेव प्रदापयेत् ॥
पितृपूर्वं समुच्चार्य वर्जयेच्च चतुर्थकम्
keciccaturthaṃ kurvaṃti pretaṃ ca svapitustataḥ ||
pituḥ pūrvaṃ bhavecchrāddhaṃ paraṃ naitanmataṃ mama
||21||केचिच्चतुर्थं कुर्वंति प्रेतं च स्वपितुस्ततः ॥
पितुः पूर्वं भवेच्छ्राद्धं परं नैतन्मतं मम
sapiṇḍīkaraṇādūrdhvamekoddiṣṭaṃ na kārayet ||
kṣayāhaṃ ca parityajya śastrāhata caturdaśīm
||22||सपिण्डीकरणादूर्ध्वमेकोद्दिष्टं न कारयेत् ॥
क्षयाहं च परित्यज्य शस्त्राहत चतुर्दशीम्
yaḥ sapiṇḍīkṛtaṃ pretaṃ pṛthakpiṇḍe niyojayet ||
akṛtaṃ tadvijānīyātpitṛhā copajāyate
||23||यः सपिण्डीकृतं प्रेतं पृथक्पिण्डे नियोजयेत् ॥
अकृतं तद्विजानीयात्पितृहा चोपजायते
pitā yasya tu nirvṛtto jīvate ca pitāmahaḥ ||
pituḥ sa nāma saṃkīrtya kīrtayetprapitāmaham
||24||पिता यस्य तु निर्वृत्तो जीवते च पितामहः ॥
पितुः स नाम संकीर्त्य कीर्तयेत्प्रपितामहम्
pitāmahastu pratyakṣaṃ bhuktvā gṛhṇāti piṇḍakam ||
pitāmahakṣayāhe ca pārvaṇaṃ śrāddhamiṣyate
||25||पितामहस्तु प्रत्यक्षं भुक्त्वा गृह्णाति पिण्डकम् ॥
पितामहक्षयाहे च पार्वणं श्राद्धमिष्यते
janakaṃ svaṃ parityajya kathaṃcinnāsya dīyate ||
tasyākṛtena śrāddhena na svalpaṃ pitṛto bhayam
||26||जनकं स्वं परित्यज्य कथंचिन्नास्य दीयते ॥
तस्याकृतेन श्राद्धेन न स्वल्पं पितृतो भयम्
amāvāsyāsu sarvāsu mṛte pitari pārvaṇam ||
nabhasyāparapakṣasya madhye caitadudāhṛtam
||27||अमावास्यासु सर्वासु मृते पितरि पार्वणम् ॥
नभस्यापरपक्षस्य मध्ये चैतदुदाहृतम्
yāvatsapiṃḍatā naiva na tāvacchrāddhamācaret
||28||यावत्सपिंडता नैव न तावच्छ्राद्धमाचरेत्
janake mṛtyumāpanne śrāddhapakṣe samāgate ||
pitāmahādeḥ kartavyaṃ śrāddhaṃ yannaikapiṃḍatā
||29||जनके मृत्युमापन्ने श्राद्धपक्षे समागते ॥
पितामहादेः कर्तव्यं श्राद्धं यन्नैकपिंडता
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye sapiṃḍīkaraṇavidhivarṇanaṃnāma pañcaviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 225 ||